farmakologiya fanining mohiyati va rivojlanish tarixi

DOCX 4 pages 30.7 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.7 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mavzu: farmakologiya fanining mohiyati, boshqa tibbiy, biologik fanlar bilan aloqasi va qisqacha rivojlanish tarixi. mavzu bayoni. farmakologiya (yunon. «pharmacon» - dori, «logos» - fan, o‘rganuvchi) - odam va hayvonlar organizmiga dorilar yuborilgandan keyin unda ro‘y beradigan o‘zgarishlarni o‘rganuvchi fan. shu bilan birga farmakologiya dori moddalarini maqsadga muvofiq yo'naltirish yo‘li bilan sintezlab olish yo'lini ishlab chiquvchi fan hamdir. farmakologiya fanining qisqacha tarixiga nazar solsak, unga odamzod paydo bo‘lgan davrdanoq asos solingan. odamlar yirtqich hayvonlarga, yong‘inlarga, turli tabiat hodisalari (yer qimirlashi, tog‘ ko'chishi, suv toshishi, bo‘ron, dovul va boshq.)ga duch kelishgan, ularni ilon, chayonlar chaqqan. buning natijasida inson turli xil jarohatlar olgan va shu bois kasalliklar yuzaga kelgan. bu jarohat va xastaliklarning oldini olish hamda davolashning ikki yo‘li bor edi: 1. turli xil ilohiyatlar (quyosh, oy, haykallar, otashlar va boshq.)ga sig‘inish va ulardan najot izlash; 2. o‘zlarini o‘rab olgan tabiat (o‘simliklar, hayvonot olami, buloqlar va ma’danlar)dan shifo va dori-darmonlar izlash. ikkinchi yo’ldagi …

2 / 4

gi kunda ham tibbiyot, farmatsiya va farmakologiyaning asosini tashkil etadi. bu dorilar, asosan, tabiiy yo‘ldagi kuzatuvlar asosida tanlab olingan. masalan, yunon shifokorlaridan melami argosakiy chemeritianni yegan echkilarda ich ketishini qayd qilgan. keyinchalik bu o'simlik (hellebus niger) insonda ham shu tnaqsadda ishlatila boshlangan. eramizdan 460 yil avval yashab ijod etgan yunon olimi gippokrat birinchilardan bo‘lib, o‘z davrigacha ishlatilib kelingan dorivor moddalarni ma’lum tizimga soladi. ungacha bo'lgan ma’lumotlarga qaraganda, kasallik kelib chiqishida, tana tuzilishida ishtirok etgan to‘rt modda (olov, suv, havo va yer) o‘zaro munosabatining buzilishi katta rol o‘ynaydi. mana shu to‘rt moddaga yarasha bemorlarda to‘rt sifat belgilari yuzaga chiqishi mumkin, ya’ni quruq, namli, issiq va sovuq belgilari. unga ishlatiladigan dorilar ham to‘rt sifat belgisiga ega bo'ladi. shu bilan birga gippokrat fikricha, tanadan 4 suyuqlik (qon, shilliq, sariq va qora o‘t-safro) chiqishi va sifatining o‘zgarishi turli xil kasalliklarni yuzaga keltiradi. shularni inobatga olib, gippokrat kasalliklarni dorilar davolaydi, dorilar ta’sir qilmaganiga temir ta’sir …

3 / 4

g buyuk tabib va allomalari ibn abbos, abu bakr roziy, abu rayhon beruniy va abu ali ibn sinolar nomlarini keltirishimiz mumkin. ibn abbos yangi dorilarni avval hayvonlarda sinab ko‘rgan. abu bakr roziy esa, davolash, jarrohlik, farmakognoziya, farmakologiya, psixologiya borasidagi ilmlarga yangi g‘oya va ixtirolar kiritishda, ayniqsa, «kasalliklar tarixini» birinchi bo‘lib yuzaga chiqarishga asos soldi. abu rayhon beruniy 4,5 mingdan ortiq o‘simliklar, ma’danlar, hayvonlar va ulardan olinadigan dorilar va ozuqalarga izoh berishda sharq tabobatining ilk manbalarini keltirgan. o‘zigacha o'tgan barcha tabib va hakimlarning boy tajribalarini o‘ta sinchkovlik bilan olib borgan kuzatuvlariga qo'shib jamlagan buyuk olim abu ali ibn sino farmakologiyaning rivojiga juda katta hissa qo'shdi. uning «tib qonunlari», «kitob ush- shifo» va «kitob al-kalbiya» asarlari, nafaqat o‘rta osiyoda, balki butun yevropada keyingi besh asr davomida shifokorlar, farmatsevtlar, farmakologlar va umuman, tibbiyot xodimlarining kundalik qo‘llanmasiga aylanib qoldi. buyuk allomalarimiz ishlarini keyingi yillarda ularning shogirdlari va avlodlari davotn ettirib, turii xil yangiliklar yaratildi. …

4 / 4

1895-yilgacha sankt-peterburgda harbiy-tibbiyot akademiyasida farmakologiya kafedrasiga boshchilik qildi. o‘zbekistonda farmakologiya fani toshkent tibbiyot instituti, unda farmakologiya kafedrasining va 1956-yildan o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasida o‘simliklar moddalari kimyosi institutining tashkil qilinishi bilan rivojlanib bordi. bunda markelev va n.n. kompansev, i.k. komilov, s.y. yunusov, m.b. sultonov, i.f. fatxullayev, m.a. azizov, o.s. sodiqov va boshqalarning roli kattadir. hozirgi kunda farmakologiya fani bo'yicha respublikamizda 30 dan ortiq fan doktorlari va 100 dan ortiq fan nomzodlari yetishib chiqdi. natijada, bir necha yangi moddalar kashf qilindi, ularning farmakologiyasi o‘rganib chiqildi va amaliy tibbiyotga tatbiq qilindi. farmakologik dorilar organizmning turli a’zolari, to‘qima va hujayralarning funksiyasini o'zgartirishi mumkin. dorilarning ta’sir doirasiga va ishlatilishiga qarab, uning turli yo'nalishlari kelib chiqadi. avvalo, farmakologiya fani nazariy fanlar - anatomiya, fiziologiya, patologik fiziologiya, biologik kimyo hamda amaliy fanlar - terapiya, pediatriya, jarrohlik va boshqalar bilan chambarchas bog'langan. shuning uchun ham farmakologiya orqali nazariy bilimlar amaliy tibbiyotda o'rin oladi va qaysi soha, yo‘nalishda o‘z …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "farmakologiya fanining mohiyati va rivojlanish tarixi"

mavzu: farmakologiya fanining mohiyati, boshqa tibbiy, biologik fanlar bilan aloqasi va qisqacha rivojlanish tarixi. mavzu bayoni. farmakologiya (yunon. «pharmacon» - dori, «logos» - fan, o‘rganuvchi) - odam va hayvonlar organizmiga dorilar yuborilgandan keyin unda ro‘y beradigan o‘zgarishlarni o‘rganuvchi fan. shu bilan birga farmakologiya dori moddalarini maqsadga muvofiq yo'naltirish yo‘li bilan sintezlab olish yo'lini ishlab chiquvchi fan hamdir. farmakologiya fanining qisqacha tarixiga nazar solsak, unga odamzod paydo bo‘lgan davrdanoq asos solingan. odamlar yirtqich hayvonlarga, yong‘inlarga, turli tabiat hodisalari (yer qimirlashi, tog‘ ko'chishi, suv toshishi, bo‘ron, dovul va boshq.)ga duch kelishgan, ularni ilon, chayonlar chaqqan. buning natijasida inson turli xil jarohatlar olg...

This file contains 4 pages in DOCX format (30.7 KB). To download "farmakologiya fanining mohiyati va rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: farmakologiya fanining mohiyati… DOCX 4 pages Free download Telegram