dramatik tur va uning janrlari

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756129.doc αζαρ dramatik tur va uning janrlari reja: 1. dramatik turning o`ziga xos xususiyatlari. 2. drama va teatr, dramatik asar va uning sahna talqini. 3. dramatik asarlarni janrlarga ajratish prinsiplari. 4. dramatik janrlar haqida. avval aytganimizdek, dramaning tasvir predmeti - harakat, u obyektning plastik obrazini yaratadi, dramada subyekt - ijodkor shaxsi ham obyektga singdirib yuboriladi. agar bular dramaning turga xos belgilovchi xususiyati bo`lsa, dramatik asarning qurilishi, poetik o`ziga xosligini belgilovchi eng muhim xususiyat uning sahna uchun yaratilishidir. ya`ni, sahnaga mo`ljallab yozilgan asar ijroni ham ko`zda tutishi zarur bo`ladi. shunga ko`ra, dramadagi harakat - syujet voqealari makon va zamonda cheklangan bo`ladi. ijro vaqtiga sig`ish uchun asarning keskin konflikt asosida shiddat bilan rivojlanuvchi syujetga qurilishi taqozo qilinadi. ravshanki, bu xil syujetning rivojlanish vaqti ham chegaralangan, shu bois ham syujet voqealari sabab-natija munosabatlari asosida konsentratsiyalanadi. voqealar orasidagi sabab-natija munosabati esa ularning makoniy va zamoniy jihatlardan-da yaqin bo`lishini taqozo qiladi. dramaturg asarni yaratish jarayonidayoq …

esa besh joyda: o`lmas botirning qo`rg`on boqchasi, boshqa bir boqcha, nishobsoy begining boqchasi, shu bekning haram uylaridan biri, po`latning qarorgohi va xon saroyida kechadi. odatda, bir parda davomida sodir bo`luvchi voqealarning bitta joyda kechishini, syujet voqealari ayni shu joylar bilan bog`liq holdagina rivojlanishini e`tiborga olsak, bu narsa dramatik asarning syujet qurilishini belgilaydigan asosiy omil bo`lib qolishi anglashiladi. dramaturg asarda jonlantirmoqchi bo`lgan hayot materialining barcha unsurlarini ham sahnada qayta yaratish imkoniyati mavjud emas. shunga ko`ra, dramatik asar avvalboshdanoq "shartlilik" kasb etadi. ya`ni, muallif mavjud ijro imkoniyatlaridan foydalanib, ayrim ishoralar orqali tomoshabin (o`quvchi) tasavvurida ko`p narsalarni uyg`otishi, bevosita sahnada jonlantirilishi mumkin bo`lgan voqealarni to`ldirishi zarur bo`ladi. masalan, avtor remarkalarida "sahna ortida otlar dupuri, qilichlar jarangi", "sahna ortidan keskin to`xtagan mashina ovozi eshitiladi" qabilidagi ishoralar beriladi, ularning yordamida sahnada jonlanmagan narsani shartli (ya`ni, o`quvchi tasavvuridagina) jonlantirish mumkin bo`ladi. shunga o`xshash, syujetga kiritishning imkoni bo`lmagan voqea haqida personajlar tilidan muxtasar hikoya qilinishi ham shartlilikning …

chuvchi bu jarayonning sirtga chiqarilishi - ovoz chiqarib o`ylash ham shartlilikning bir ko`rinishidir. ayni paytda, dramadagi monologik nutq qurilishida muayyan o`ziga xosliklar mavjud. zero, bu nutq ko`proq presonajning o`zi bilan o`zi yoki xayolidagi kim bilandir suhbati, bahsi, kimgadir murojaati tarzida quriladi. ya`ni, bitta personaj tilidan aytilgani holda ham dramadagi monologik nutq qisman dialogik asosga egadir. dramatik asarning o`qilishi va sahna talqinida bir qator o`ziga xosliklar mavjud. dramani o`qiyotgan o`quvchining ijodiy faolligi bilan shu asar asosidagi spektaklni tomosha qilayotgan tomoshabinning ijodiy faolligi bir xil emas. o`quvchi o`qish jarayonida "rejissor" vazifasini zimmasiga oladi, dramani tasavvuridagi sahnada jonlantiradi; ayni paytda u "aktyor" sifatida har bir personajning rolini o`ynashi ham kerak. dramada obyektiv ibtidoning ustivorligi uning turli o`quvchilar tasavvurida turlicha "sahnalashtirilishi"ga asos bo`ladi. sahnalashtirilgan dramatik asarda badiiy muloqot zanjiri uzayadi: tomoshabin va dramaturg orasida rejissor (aktyorlar, rassom, bastakor va h.) o`rinlashadi. boshqacha aytsak, sahnalashtirilgan dramatik asar so`z san`ati doirasidan chiqib sintetiklik kasb etadi, sababki, …

ekanidan dalolatdir. yoki uyg`un va izzat sulton hamkorligida yaratilgan "alisher navoiy" dramasida voqealarning yuz berish vaqti sezilarli uzaytirilgan. faqat shunisi borki, mualliflar janr talabidan kelib chiqib, navoiy hayotining turli davrlariga oid faktlarni uzviy davomiylikda berganlar. natijada ulug` shoirning hayot yo`li bilan tanish bo`lmagan kishilar spektaklni tomosha qilganlarida undagi voqealar orasidagi "vaqt bo`shlig`i"ni sezmaydilar, ularni qisqa vaqt oralig`ida sodir bo`lgandek qabul qiladilar. ko`ramizki, bu o`rinda syujet vaqtining uzaytirilishi asarni qabul qilishning ruhiy mexanizmlariga o`zgartirish kiritolmaydi, "vaqt bo`shlig`i" qahramonlar qiyofasidagi o`zgarishlar hisobigagina beriladi, ya`ni, bunda ham shartlilik kuchayadi. ko`ramizki, drama epik unsurlar hisobiga boyishi mumkin, faqat bu unsurlarni kiritish ijro vaqti va shartlilik imkoniyatlari bilan ma`lum ma`noda cheklangandir. dramatik turning asosiy janrlari sifatida tragediya, komediya va drama ("drama" atamasi ham adabiy tur ma`nosida, ham o`sha turning bir janri ma`nosida qo`llaniladi) ko`rsatiladi. dramatik asarlarni janrlarga ajratishda ularning asosiy estetik belgilariga tayaniladi. tragediyaning asosiy estetik belgisi — tragiklik, komediyaning asosiy estetik belgisi — komiklik, …

r.- "echki qo`shig`i") qadimdayoq shakllangan dramatik janr bo`lib, genetik jihatdan u ma`bud dionisning o`limi va qayta tirilishi munosabati bilan ijro etilgan marosim qo`shiqlari asosida yuzaga kelgan. tragediyaning janr xususiyatlari tragik konflikt, tragik holat va tragik qahramon tushunchalari bilan belgilanadi. tragik konflikt deganda mohiyatan yechimi yo`q, mavjud sharoitda hal qilib bo`lmaydigan ziddiyat tushuniladiki, u har vaqt qahramon ongida kechadi. qadimgi tragediyalarda konflikt shaxs va taqdiri azal o`rtasida (mas., "shoh edip") kechgan bo`lsa, keyinroq bu konflikt tomonlarining ikkinchisi o`zgardi: taqdiri azal o`rnini endi shaxsdan yuqori turuvchi oliy ma`naviy kuchlar (bunda yozilmagan, biroq inson hayotini muayyan tartibga soluvchi ma`naviy qonun-qoidalar, masalan, burch hissi kabilar nazarda tutiladi) egallaydi. tragik konflikt asosida yuzaga keluvchi tragik holatning mohiyati shundaki, qahramon tashqi kuchlar bilan emas, o`zi bilan o`zi olishadi, mana shu olishuv oqibati o`laroq chuqur ma`naviy iztirob, ruhiy qiynoqlarga duchor bo`ladi. o`zining foje holatida ham maqsad sari intilishlik, ruhiy iztiroblaru qiynoqlarga qobillik tragik qahramonga xos xususiyatdir. tragik …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dramatik tur va uning janrlari"

1662756129.doc αζαρ dramatik tur va uning janrlari reja: 1. dramatik turning o`ziga xos xususiyatlari. 2. drama va teatr, dramatik asar va uning sahna talqini. 3. dramatik asarlarni janrlarga ajratish prinsiplari. 4. dramatik janrlar haqida. avval aytganimizdek, dramaning tasvir predmeti - harakat, u obyektning plastik obrazini yaratadi, dramada subyekt - ijodkor shaxsi ham obyektga singdirib yuboriladi. agar bular dramaning turga xos belgilovchi xususiyati bo`lsa, dramatik asarning qurilishi, poetik o`ziga xosligini belgilovchi eng muhim xususiyat uning sahna uchun yaratilishidir. ya`ni, sahnaga mo`ljallab yozilgan asar ijroni ham ko`zda tutishi zarur bo`ladi. shunga ko`ra, dramadagi harakat - syujet voqealari makon va zamonda cheklangan bo`ladi. ijro vaqtiga sig`ish uchun asarning keskin...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "dramatik tur va uning janrlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dramatik tur va uning janrlari DOC Бесплатная загрузка Telegram