turkiy xalqlarning ilk vatani

DOCX 20 pages 992.9 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 992.9 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

turkiy xalqlarning ilk vatani reja: 1.turkiy xalqlarning kelib chiqishi 2.turkiy qabilalar va ularning etnik birlik sifatida shakllanishi 3.turkiy qabilalar tomonidan tashlik etilgan mamuriy birliklar va davlatlar janubiy sibirning tub aholisi shorlarning tarixi asrlarga borib taqaladi. uning shakllanishi 1-2 ming yilliklarda oʻrta osiyoning (moʻgʻuliston va shimoliy xitoy) turkiyzabon koʻchmanchi qabilalari taʼsirida boʻlib, ular sibir hududiga kirib borgan va bu yerda yashagan qadimgi ugr, samoyed va ket qabilalari bilan aralashib ketgan. sho‘rlarning ajdodlaridan biri oltoy tog‘larida shakllangan va 545-yilda tarix maydoniga chiqqan xalq — qadimgi turk-turkutlardir. ko‘p qabilalarni o‘z atrofida birlashtirib, buyuk qadimiy davlat yaratishga muvaffaq bo‘lgan ulug‘vor va qahramon xalq edi. ular o‘zlarini “turk” (turkutlar) deb atashgan, bu “kuchli, kuchli” degan ma’noni bildiradi. turklar 439-yilda shimoliy xitoydan oltoyga oʻz hududlarini egallab olgan tobas qabilalaridan qochib kelgan ashin (ism aslzoda boʻri degan maʼnoni anglatadi) boshchiligida “500 oila”ning aralashib ketishi natijasida vujudga kelgan. ular mo'g'ul edi. ular janubiy oltoy etaklarida u yerda yashagan, …

2 / 20

vaffaqiyatga erishdilar. 555 yilda jujaniylar mag'lubiyatga uchradi, shundan so'ng turklar yevroosiyo dashtlarining sariqdan qora dengizgacha bo'lgan ko'plab ko'chmanchi va dehqonchilik xalqlarini bosib oldilar va 20 yil o'tgach, bu ulkan kengliklarda dunyodagi eng yirik davlat - buyuk turk xoqonligini yaratdilar. 552 dan 744 gacha mavjud bo'lgan. xoqonlik qudratidan oldin, turkutlarning soni kam bo'lishiga qaramay, o'sha davrning etakchi davlatlari: xitoy, fors va vizantiya titragan. shorlar buyuk turk xoqonligi tarixi bilan faxrlanishga haqli. turklar sharq va g‘arb o‘rtasida vositachi, ilgari bir-biridan ajralgan holda rivojlangan uzoq sharq va o‘rtayer dengizi madaniyatlari o‘rtasida ko‘prik bo‘lib, insoniyat tarixida ulkan rol o‘ynagan. xitoydan vizantiyagacha boʻlgan ulkan karvon yoʻli turk xoqonligi hududidan oʻtgan va unga katta daromad keltirgan. ammo turklar butun kuch-qudrat va shon-shuhratini cheksiz harbiy yurishlar va qahramon askarlarining o'limi bilan to'ladilar. qadimgi turklar nafaqat vositachi, balki xitoy, fors va vizantiya madaniyatidan farqli o‘ziga xos madaniyatini ham yaratgan. turk xoqonligining madaniyati yuksak darajaga ko‘tarildi: metallurgiya va temirchilik …

3 / 20

uning uchun ularga oʻrxon matnlari nomi berilgan), uchinchisini e.n.bator kashf etgan. 1893 yilda yozuvlar daniyalik olim v. tomsen tomonidan shifrlangan. yozuvlarning topilishi va ularning dekodlanishi ilm-fan olamida shov-shuvga aylandi, u birinchi marta qadimgi turklarning o'zlari haqida yozganlarini o'qishga muvaffaq bo'ldi. bungacha olimlar faqat xitoylar, arablar va vizantiyaliklar turklar haqida yozganlarini oʻzlarining tarixiy yilnomalarida oʻqishlari mumkin edi va bu toʻliq ishonchli maʼlumot emas edi. tasavvur hayratlanarli, lev gumilyov "qadimgi turklar" kitobida yozganidek, “turklarning ijtimoiy hayoti va ijtimoiy institutlarining murakkab shakllari: el, oʻziga xos zinapoyali tizim (taxtning vorislik tizimi – otadan oʻgʻilga emas, balki katta akadan kichikga, togʻadan togʻaga oʻtish tizimi). katta jiyani, tahr.), martabalar ierarxiyasi, harbiy intizom, diplomatiya, shuningdek, qo'shni mamlakatlarning mafkuraviy tizimlariga qarshi bo'lgan rivojlangan dunyoqarashning mavjudligi ". turklarning o'z dini - shamanizm bo'lgan. ular ko'k-tengrini, asosiy atributi yorug'lik bo'lgan moviy osmonni hurmat qilishdi. bu bosh iloh xalq, xoqonlik va hukmdorlar taqdirini boshqargan. tug'ilish, hayot va o'lim, g'alaba va mag'lubiyat, …

4 / 20

i. ular qonun va hokimiyat - butun turk xoqonligi - mustahkamlangan, himoyalangan, baland tutilgan ". turklar osmon, yer va er osti zonalari bo'lgan uch a'zoli olam tuzilishiga, yer osti dunyosi xudosi erlik, bolalarga homiylik qiluvchi umay ma'buda, yer-sub (yer va suv) xudosiga ishonishgan. bosh xudo tengri sharafiga ko'pincha shamanlar bo'lgan xoqonlarning o'zlari boshchiligida qurbonliklar bilan ulug'vor jamoat ibodatlari uyushtirildi. turk xoqonligining qulashi va xitoy tang imperiyasi hujumi ostida turklarning etnos sifatida nobud boʻlishi “turk” nomining yoʻqolishiga olib kelmadi. bu ulug‘vor nom o‘zlarini o‘rta va o‘rta osiyoning qadimgi turklar bilan bir tilda gaplashgan, turklarning mard qahramonlaridek bo‘lishni istagan ko‘chmanchi cho‘l qabilalari deb atay boshladi. turkiy tillarda so‘zlashuvchi va o‘zini turk (tilshunoslik atamasi) deb ataydigan zamonaviy xalqlar qadimgi turklar ma’naviy madaniyatining to‘la huquqli vorislaridir. shu paytgacha turklarning rossiya tarixidagi katta roli va kiev rusining shakllanishidan ancha oldin (ix asrda) hozirgi rossiya hududida - uning yevroosiyo kengliklarida turkiy xalqlar, ularning buyuk davlatlarini yaratganlar. …

5 / 20

ntina, yaponiya, buyuk britaniya va fransiyada uchratish mumkin. 11 milliondan ortiq kishi rossiyada, 350 mingga yaqini ukrainada yashaydi. tarix turklar tarixi markaziy osiyodan boshlanadi. turkiy xalqlarning asosiy yashash joyi oltoy va xon tengri tog'lari bo'lgan deb ishoniladi. turkiy xalqlar yashagan davlat turkiston deb atalgan. gʻarbiy va sharqiyga boʻlingan. aynan shu yurtda turkiy xalqlar shakllandi, ilm-fan yaratdi, harbiy ishlarni rivojlantirdi. turon (turkiston)ning tavsiflari ibroniy injilida saqlanib qolgan. u haqida ossuriyaliklar, bobil aholisi, qadimgi xitoylar, yunonlar va rimliklar yozgan. keyinchalik faol rivojlanayotgan hunlar imperiyasi qadimgi turonni egallab, xitoyga qarab harakat qiladi. turkiy xalqlarning bir qismi yana istilolar bilan borish uchun hunlarga qo'shilishga qaror qiladi. maʼlumki, moʻgʻul jangchilarining koʻpchiligi turkiylardan boʻlgan. turklarning aksariyati chingizxon bayrog‘iga bajonidil qo‘shildi. keyinchalik ular turkiy xalqlar faol assimilyatsiya qilingan usmonli imperiyasining bir qismi bo'ldi. turklarning zamonaviy rossiyada paydo bo'lishi oltin o'rda erlarini mamlakat tarkibiga kiritish bilan bog'liq. shunday qilib, qozon, sibir, astraxan va qrim xonliklari qoʻshib olindi. ism …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy xalqlarning ilk vatani"

turkiy xalqlarning ilk vatani reja: 1.turkiy xalqlarning kelib chiqishi 2.turkiy qabilalar va ularning etnik birlik sifatida shakllanishi 3.turkiy qabilalar tomonidan tashlik etilgan mamuriy birliklar va davlatlar janubiy sibirning tub aholisi shorlarning tarixi asrlarga borib taqaladi. uning shakllanishi 1-2 ming yilliklarda oʻrta osiyoning (moʻgʻuliston va shimoliy xitoy) turkiyzabon koʻchmanchi qabilalari taʼsirida boʻlib, ular sibir hududiga kirib borgan va bu yerda yashagan qadimgi ugr, samoyed va ket qabilalari bilan aralashib ketgan. sho‘rlarning ajdodlaridan biri oltoy tog‘larida shakllangan va 545-yilda tarix maydoniga chiqqan xalq — qadimgi turk-turkutlardir. ko‘p qabilalarni o‘z atrofida birlashtirib, buyuk qadimiy davlat yaratishga muvaffaq bo‘lgan ulug‘vor va qahramon xalq edi...

This file contains 20 pages in DOCX format (992.9 KB). To download "turkiy xalqlarning ilk vatani", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy xalqlarning ilk vatani DOCX 20 pages Free download Telegram