ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми – четдан чангланишга мосланишдир

DOC 659.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1697538670.doc ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми – четдан чангланишга мосланишдир режа: 1. ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми - четдан чангланишга мосланишдир. 2. гуллаш ритмларининг бориши. ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми чангланиш жараёни билан бевосита боглик ходисадир. купчилик усимлик гулларининг очилиши сутканинг маълум бир белгиланган вактларида содир булиб, чангловчиларнинг фаол холатга утиши вактига тугри келади. швед олими к. линней xviii асрда гуллардаги бу жараёнларни мукаммал урганиб, сутканинг турли муддатларида очиладиган гуллар коллекциясини йигиб, “гул соатлари”ни яратган. усимликлардаги бу куринишдаги биологик ритмлар наслдан-наслга утиб, мустахкамланиб борган ва организмларнинг табиий танланиши ва адаптациясида мухим факторлардан бири булиб хисобланади. биологик ритм сабабли гулларнинг гулкургонлари харакати хисобига генератив органларни мухитнинг нокулай шароитлари (ёмгир, совук ва бошкалар) дан химоя килиш хамда чангловчи хашаротларни узигажалб килиш вазифаларини бажаради. гулкургоннинг харакати, хаттоки, гулнинг узидан чангланишини осонлаштириш ёки тускинлик килиш имкониятарига хам эга. гулкургонларининг харакати, энг аввало, ёруглик ва иссиклик таъсирларига боглик булади. айрим гулларнинг гуллаш даврининг узунлиги (давомийлиги) чангчиларининг сонига боглик …
2
мийлиги билан хам бир-биридан фарк килади. икки жинсли гулларининг гуллаш даври 2-2.5 кун, функционал ургочи гулларда эса 1-1.5 кун давом этади, яъни функционал ургочи гулларда гуллаш даври деярли икки баробар киска булади. бир новдадаги асосий тупгулнинг гуллаш даври 32-36 кун, ён новдадаги тупгулларнинг гуллаш даври 66-80 кунга чузилиши мумкин. ^улай шароит булганда бутун усимликларнинг гуллаш даври кунгача давом этиши мумкин. чунки бир усимликда бир нечта генератив новдалар хосил булади (джумаев,1990). сутканинг маълум муддатларида гуллари очилишига караб усимликларни: эрталабки, кундузги, кечки, тунги, сутка давомида, суткасига икки марта гуллаш ритмларига эга булган усимликларга булишади. усимликларни бундай системалашда улардаги янги гулларнинг очилиш вакти эътиборга олинади. одатда, 24 соатлик суша тун, эрталаб, кун ва кечги вактларга куйидагича булинади: 00:00-03:00-тунги; 04:00-11:00-эрталабки; 12:00-16:00-кундузги; 17:00-23:00-кечки. масалан, кумиспаракнинг бир канча турларида гуллар кечга очилади ва улар кечки гуллаш типига киради. купгина кундузги гуллаш типидаги гуллар кечка бориб, кундузги ёруглик интенсивлиги камайиши билан очилишдан тухтайди ёки хаттоки, ёпилиб колади. …
3
9-20 °с да очила бошлайди, бунда асосий фактор хаво харорати булиб хисобланади. гулибеор (portulaca grandiflora) да хам гуллаш эрталабки типда булиб, гулларининг очилиши, асосан, хароратнинг ошиши билан боглик булиб, ёруглик гулларнинг очилишига деярли таъсир курсатмайди. эрталабки вактда бу усимликларни харорати юкори булган хоналарга жойлаштирилганда гуллари очилади ва тескариси, совукрок хоналарга жойлаштирилганда очилиб турган гуллари хам ёпилади. усимлик гуллари хароратнинг 2 ос узгаришига хам ута сезувчан булишади. гуллашнинг кундузги типида булган айрим усимликларда, масалан, эспарцетда (onobrychis arenaria) гулларнинг очилиши хавонинг ер сатхига якин жойидаги хароратига алокадор булади. усимлик гулларининг очилиши, асосан, суткалик хароратнинг ошиб боришига боглик булади (расм). кундузги гуллаш типи, асосан, ялпиздошлар (лабгулдошлар) - lammceae, бурчокдошлар (дуккакдошлар)-раъаееае, зирадошлар (соябонгулдошлар)-ар,асеае оиласи, лоладошлар (liliaceae) оиласи вакилларида учрайди. бу усимликларнинг гуллари, асосан, кундузги чангловчилар - асаларилар, тукли арилар, кундузги капалаклар, оддий арилар ва пашшалар билан чангланади. ялпиздошлар (лабгулдошлар) - lamiaceae оиласига мансуб булган тограйхон (origanum tyttanthum gontsch.) усимлигининг гуллаши хам кундузги типда амалга …
4
ксимум очилган гулларининг сони эса кундузи соат 10 ва 11 ларга тугри келади. суткалик гуллаш жараёни 8 соат давом этади. термиз шароитида усимликда гуллашнинг бошланиши табиий усиш жойларидагига нисбатан 2 соат олдин бошланиб, 1 соат олдин тугайди. оттоки гулларнинг максимум микдорида очилиш вакти хам термиз шароитида (8:00) хонжизадан (11:00) 3 соат олдин кузатилади. суткалик гуллаш жараёнинг давомийлиги термизда 9 соат, хонжизада 8 соатни ташкил килади (джумаев,1990). гуллаши кечки типидаги усимликларга таъсир курсатадиган асосий омил сифатида ёругликнинг камайиши сабаб булади. бунга игнабаргли чиннигул (dianthus acicularis) усимлигининг гуллаш типини мисол келтириш мумкин. унинг гуллари факат кечкурун соат 18 лар атрофида, куёш ботгандан кейин очилади (расм). кечки гуллаш типидаги усимлик гулларини тунги чангловчилар -тунги капалаклар, куршапалаклар ва бошкалар чанглатади. олимлар жанубий америкада виктория (victoria regia) усимлиги устида олиб борган тажрибаларида кизикарли маълумотлар олишган. бу усимлик гуллари одатда, кечкурун, факат соат 18 атрофида очилади. бу жараён тахминан 30 дакща давом этади. усимлик гунчаларининг очилишини …
5
змалари (хонжиза кишлоги атрофида) усадиган мускат мавраги (salvia sclarea l.) усимлиги гулларининг асосий кисми (48%) тунги соат 2 дан 3 гача, хаво харорати 21ос, хавонинг нисбий намлиги 75% булган вактда очилади. лекин, уларнинг 1 ёки 2 тагача булган гуллари эрталабки соат 6 гача очилишда давом этади (расм). кузатишларимиз натижасида аникландики, эрталаб соат 5 гача булган вакт оралигида маврак гулларига тунги капалаклар, ёруг кун давомида эса - (соат 8 дан бошлаб) тукли ари, асалари ва пашшалар ташриф буторишади. тунги капалакларнинг гулларга ташрифи кечки пайтларда хам давом этади (джумаев, 1990). сутка давомида гуллаш ритми. тайганинг коронги нинабаргли урмонларида усувчи дуккакдошлар, сигиркуйрукдошлар, раънодошлар, тошёрардошлар оилалари вакилларида аникланган. бундай урмонларда хаво харорати ва намлиги дарахтлар тагида сутка давомида бир текис, доимий булади. уралнинг кутбий кенгликларида, яъни ззнинг туну-кун куёш ботмайдиган ойларида ёруглик етарли булганлиги сабабли, аксарият энтомофил усимликлар сутка давомида гуллайди (расм). лекин уларнинг жадал гуллаш даври куннинг иликрок даврига купрок тугри келади. олимларнинг …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми – четдан чангланишга мосланишдир"

1697538670.doc ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми – четдан чангланишга мосланишдир режа: 1. ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми - четдан чангланишга мосланишдир. 2. гуллаш ритмларининг бориши. ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми чангланиш жараёни билан бевосита боглик ходисадир. купчилик усимлик гулларининг очилиши сутканинг маълум бир белгиланган вактларида содир булиб, чангловчиларнинг фаол холатга утиши вактига тугри келади. швед олими к. линней xviii асрда гуллардаги бу жараёнларни мукаммал урганиб, сутканинг турли муддатларида очиладиган гуллар коллекциясини йигиб, “гул соатлари”ни яратган. усимликлардаги бу куринишдаги биологик ритмлар наслдан-наслга утиб, мустахкамланиб борган ва организмларнинг табиий танланиши ва адаптациясида мухим факторлардан бири булиб хисобланади. биологи...

DOC format, 659.0 KB. To download "ўсимликларнинг суткалик гуллаш ритми – четдан чангланишга мосланишдир", click the Telegram button on the left.