ўсимликларнинг узидан чангланишга мосланишлари

DOC 708,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1697538682.doc ўсимликларнинг узидан чангланишга мосланишлари режа: 1. автогамия. 2. гейтоногамия. 3. клейстогамия. ёпик уругли усимликлар гулларининг узидан чангланиши гуллардаги бунинг олдини олишга каратилган хар канча мосланишлар булишига карамасдан ундан мустасно була олмайди. икки уйли усимликлар ва уз чангини кабул килолмайдиган турларни хисобга олмаганда, ёпик уругли усимликларнинг купчилик турларида маълум бир кисм (баъзан куплаб) уруглар узидан чангланиш (автогамия, гейтоногамия, клейстогамия) хисобига хосил булади. усимликларнинг автогамия усулида узидан чангланиши гуллардаги дихогамия, геркогамия ва уз чангини кабул килолмаслик механизмларининг бузилиши (дегенерация) хисобига содир булади. ташки мухитнинг четдан чангланиш учун нокулай булган шароитларида гулнинг ривожланиш фазалари (чангчи ва уругчи фазалари) чангланиш амалга ошмаслиги туфайли чузилиб, ушбу фазалар бир вактга тугри келиб колади ва дихогамия ходисаси бартараф булгандек булади. уз чангини кабул килолмайдиган усимликларда хам гуллаш жараёнининг сунгида уз чангини кабул килмасликни белгилайдиган генлар хусусиятлари бостирилади. автогамия. икки жинсли хазмогам (очик) гулларда автогамия гуллашнинг хар хил даврида содир булиши мумкин. автогамия усимликдаги гуллаш жараёнининг бошланиш …
2
атидан клейстогамияга якин булиб, турдош атамалардир. автогамия гуллашнинг охирида, ташки мухит омилларининг нокулай шароитлари (ёгингарчиликлар ёки об-хавонинг совуши натижасида чангловчи хашаротларнинг йуклиги ва хок.) вактларида чангланиш содир булмаганда купрок учрайди. бу холатларда автогамия чангланиш учун эхтиёт чоралари сифатида хюмат килади. ёпик уругли усимликлар гулларида четдан чангланишга булган мосланипшар билан бир каторда, узидан чангланишнинг эхтиёт чоралари сифатида хам купгина мосланишлар хосил булган. автогамия турли усуллар ёрдамида амалга ошиши мумкин: 1. уругчи ва чангчиларнинг тугридан - тугри тукнашиши натижасида (контактли ёки алокали автогамия); 2. узининг огирлиги натижасида чангларнинг чангдонлардан тукилиши ва тумшукчага тушиши натижасида (гравитацион автогамия); 3. шамол ёрдамида амалга ошадиган автогамия (шамол автогамияси); 4. гулда хает кечирувчи хашаротлар ердамида (трипс-автогамия). усимликларда контактли автогамия кутцюк холларда содир бузили. гуллашнинг бошлангич фазаларида, яъни четдан чангланиш имкониятлари катта булган вактда, одатда чангчи ва уругчи турли вактларда етилиши (дихогамия) еки турлича масофаларда жойланишлари (геркогамия) гулдаги икки жинснинг бир-бири билан алокада булишига тускинлик килади. кейинчалик гулдаги …
3
абабчи булишади. бир йиллик яйлов зигири усимлиги гулларидаги тожибарглари киска вакт ичида тукилиб кетганидан кейин, косачабарглари чангчи ва уругчини кисиб, уларнинг бир-бирига тегиб колишига ва окибатда уларнинг узидан чангланишига сабабчи булади. автогамиянинг бошка бир куринишига - тожибаргларнинг емгирдан олдин еки кечаси епиладиган усимликлар гулларини хам мисол килиб курсатиш мумкин. хрзирги вактда автогамия усули содир булиши мумкин булган усимликлар руйхати анча купайган. юкорида келтириб утилган усимлик турларида содир буладиган автогамия усуллари тасодифий характерга эга булган холатлардир. гулларга хашаротлар келиб куниши натижасида хар кандай усимликларда четдан чангланиш ходисаси содир булиши мумкин. лекин айрим усимликларда автогамия мунтазам равишда содир булади. тайга урмонларида усадиган asarum europaeum усимлиги доимий равишда узидан чангланишга мослашган (расм). бу усимлик гуллари май ойида ва июн ойининг биринчи ярмида гуллайди. гуллари якка, куримсиз булиб, тупрокнинг юза каватида, баргларнинг остида яширин жойлашган. гултожлари кунгироксимон, кушилиб усган, ташки томондан кунгир рангли. узок вакт ундаги чангланиш жараёни чумолилар ёрдамида амалга ошади деб хисоблаб …
4
лекин улар жуда кштга булиб, тумшукчаси даражасидаги узунликка ета олмайди. шундай килиб, гулнинг биринчи ва охирги стадиялари чангланиш учун ахамиятсиз эканлиги аникланган. 2 гравитацион автогамия усулини яккагул (moneses uniflora) усимлиги мисолида курии, мумкин. унинг йирик ва ок рангли гултожлари узларидан хушбуй хид таратиб туради, лекин бу гуллар хашаротларни узига жалб килиш учун хид чикармайди. хашаротлар хам бу гулга ташриф буюришмайди. чунки бу усимлик автогам усимликдир. усимликда автогамияни амалга ошириш учун гул бандлари пастга караб букилади. бунда уругчининг устунчалари пастга караб тик осилиб колмайди, балки кия жойлашади. устунчанинг кия жойлашиши чангдондаги чангларнинг тумшукчага тушишини осонлаштиради (расм). гулларнинг автогам усулида чангланишида гуллар шамолнинг механик таъсирлари натижасида тебраниб, чангдон ёрикларидан чанг доначалари уругчи тумшукчаси устига тукилади (шамол-автогамияси). автогамиянинг амалга ошишига гулларда яшовчи майда хашоратлар - трипслар хам сабабчи булиши мумкин. трипс-автогамия усимликларнинг турли хил вакилларида учрайди, айниқса қоқиутдошлар оиласи вакилларининг майда найсимон гулларида куп учрайди. айрим кузатишларга караганда, (о. хагеруп (1954) усимликларда ёмгир …
5
арда хам содир булади. бу усулда чангланиш шамол еки хашаротлар ердамида амалга ошади. гейтоногамия хар хил йуллар билан амалга ошиши мумкин. масалан, тупгулнинг юкори кисмида жойлашган гулларнинг чанглари узининг огирлиги билан шу тупгулнинг пастки кисмида жойлашган гул уругчисининг тумшукчасига тушиши мумкин (эрикадошлар оиласи- ericaceae). уларнинг гулларидаги уругчи тумшукчаси гуллаш жараенининг охирига келиб, гулкургонидан анча узун булади, бундай холларда, албатта, юкоридаги гулларнинг чанглари бемалол унинг тумшукчаларига тушиши мумкин. гейтоногамия шамол еки хайвонлар ердамида (расм) амалга ошиши мумкин (аксарият холларда хашаротлар ва кушлар). гейтоногамия баъзан бир-бирига якин жойлашган гулларда хам амалга ошиши мумкин. якин жойлашган кушни гулларнинг устунчалари ва чангчи иплари усиб, узунлашади ва уларда бир-бирига тегиш имкониятлари юкори булиб колади. гейтоногамия усимликларда асосан гуллаш жараёнининг охирига келиб, четдан чангланишнинг имконияти булмай колган вактлардагина амалга ошади. генетик жихатдан гейтоногамия автогамия билан бир хилдир, чунки хар иккала усулда хам чангланиш бир хил генотип ичида амалга ошади. гейтоногамия усулида хам узидан чангланиш гуллардаги дихогамия, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ўсимликларнинг узидан чангланишга мосланишлари" haqida

1697538682.doc ўсимликларнинг узидан чангланишга мосланишлари режа: 1. автогамия. 2. гейтоногамия. 3. клейстогамия. ёпик уругли усимликлар гулларининг узидан чангланиши гуллардаги бунинг олдини олишга каратилган хар канча мосланишлар булишига карамасдан ундан мустасно була олмайди. икки уйли усимликлар ва уз чангини кабул килолмайдиган турларни хисобга олмаганда, ёпик уругли усимликларнинг купчилик турларида маълум бир кисм (баъзан куплаб) уруглар узидан чангланиш (автогамия, гейтоногамия, клейстогамия) хисобига хосил булади. усимликларнинг автогамия усулида узидан чангланиши гуллардаги дихогамия, геркогамия ва уз чангини кабул килолмаслик механизмларининг бузилиши (дегенерация) хисобига содир булади. ташки мухитнинг четдан чангланиш учун нокулай булган шароитларида гулнинг ривожланиш фаза...

DOC format, 708,0 KB. "ўсимликларнинг узидан чангланишга мосланишлари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.