четдан чангланиш усуллари. биотик чангланиш

DOC 1,4 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1697538742.doc четдан чангланиш усуллари. биотик чангланиш режа: 1. зоофилия. 2. энтомофилия. 3. сапромиофилия (копконли гуллар). ёпик уругли усимликларнинг асосий чангланиш усуллари -биотик хамда абиотик омиллар ёрдамида амалга ошади. биотик омиллар ёрдамида чангланишга, асосан, хайвонлар ёрдамида чангланиш усуллари киритилади (юн. зоон-хайвон, филия-муадббат, дустлик маъносини англатади). абиотик омиллар ёрдамида чангланиш усуллари эса шамол ва сув окимлари ёрдамида амалга ошади. аксарият чангланиш усулларининг махсус атамалари булиб, бу атамаларнинг иккинчи кисмига-филия кушимчаси кушилади. зоофилия - биринчи навбатда хашаротлар (энтомофилия) хамда кушлар (орнитофилия), куршапалаклар (хироптерофилия) ва бошка хайвонлар ёрдамида чангланиш усулларидир. энтомофилия. хашаротлар факатгина гул эволюциясидагина эмас, балки унинг келиб чикдшида хам кагга ахамиятга эга булган. дастлабки ёпик уругли усимликлар, эхтимол, икки жинсли гулларга эга булган, лекин уларда нектардонлар булмаган. хашоратларнинг гулга ташрифи эса уларнинг чанглар билан озикланиши асосида булган. ёпик уруглилардаги айрим жинслилик ва шамол ёрдамида чангланиш иккиламчи, яъни кейинчалик пайдо булган деб хисобланади. энтомофилиянинг тараккий этишида икки даврга - кадимги ва замонавий даврлар …
2
й узгаришлар гулли усимликларнинг бур даврида кучли тараккий этишига сабабчи булган. шу вшстдан бошлаб энтомофилия ривожининг иккинчи даври бошланади. нектар усимликларнинг четдан чангланишида мухим рол уйнай бошлайди. унинг пайдо булиши хашаротлар ва ёпик уругли усимликлар орасида янги турларнинг пайдо булишига олиб келган. гулларнинг диаметри кичрайиб, тожибаргларнинг найчалари узунлашган. бу эса уз навбатида хашаротлар хартумчаларининг ривожланишига олиб келган. пардаканотли, кулпканотли ва тангачаканотли хашаротлар асосий чангловчиларга айланишган. умурткали хайвонлар (кушлар, куршапалаклар, кемирувчилар) асалширали усимликлар тараккиётига кейинчалик кушилишган, лекин улар тропик урмон усимликларининг чангланиш жараёнида мухим роль уйнай бошлаган. маълумки, хашаротлар гулдан озик (гул чанги ва нектар) олиш учун келишади. бундан ташкари, улар гулларга бошпана юлаб, гулларга тухум криш, курилиш материалларини йигиш ва бошка сабабларга кура кунишади. гул чанги хашаротлар гулдан оладиган асосий озик манбаи хисобланади. уларнинг таркибида оксиллар, гглар, углеводлар, ферментлар ва витаминлар юкори сифатли озикалар хисобланади. шу сабабли хашаротлар нафакат энтомофил, балки анемофил усимликлар гул чангини хам йигишади, бунда уларни чанглантиришмайди. …
3
ипчалар ёрдамида хашаротларнинг танасига ёпишади. гул чангининг хаётчанлиги бир неча кунни ташкил килади. сув гул чанги учун халокатли таъсир курсатади. усимликларда уни ёмгир ва шудрингдан саклашнинг бир канча мосланишлари мавжуд. масалан, ггингарчилик вактида кунгирокгул ва ангишвонагулларда гул огизчаларининг пастга караган холда туриши, сугурутда гулбандининг эгилиши, эрбахоси усимлигида гулларнинг ёмгирдан олдин ёпилиши, ялпизда юкориги лаблар орасида булиши ва хоказо. барча чангловчи хашаротлар учун нектар хам озик манбаи хисобланади. улар гулларнинг махсус экскретор безларида - нектардонларда хосил булиб, одатда рангсиз булади. унинг таркибида шакарнинг сувдаги эршмаси - фруктоза, сахароза, мальтоза ва бошкалар булади. шакарнинг нектардаги концентрацияси усимлик турига ва ташки мухит шароитларига боглик булиб, 70-80 % гача боради. одатда эса, унинг концентрацияси 30-50% атрофида булиб, кун давомида узгариб туради. юкори ва паст концентрацияли нектарларга асаларилар боришмайди. нектар таркибида шакардан ташкари аминокислоталар, оксиллар, органик кислоталар, витаминлар, алкалоидлар, гликозидлар булиши мумкин. гулларнинг ривожланиш стадияларига боглик равишда нектарнинг ажралиш динамикаси хам узгариб туради, етилган тумшукчали …
4
ларнинг пихларида (настурция) ёки тожбаргларнинг пихларида (исфарак) жойлашиши мумкин. шундай килиб, содда тузилишга эга булган оилаларда нектардонлар гул кисмларининг ташки доирасида жойлашса, мураккаброк тузилишдагиларида эса устунчанинг остки кисмида жойлашади. гулларнинг ранги. чангловчи хашаротларни узига жалб килишда озик махсулотлардан ташкари уларнинг ранги ва узига хос хиди хам мухим рол уйнайди. гулларнинг яккол кузга ташланиши уларнинг ранги билан белгиланади. усимликларда оддий гулкургон, косачабарглар, тожибарглар, чангчилар, юкориги барглар ва гулёнбарглари турли рангларда булиши мумкин. баъзи усимликларнинг ранглари инсон кузлари курмайдиган, лекин асаларилар курадиган кискатулкинли ультрабинафша нурларидан ташкил топган булиши мумкин. улар усимликларда турли хил пигментлар - флаваноидлар (антоциан ва флавонлар), каратиноидлар, антофеинларнинг булиши билан характерланади. антоцианлар хужайра шираси таркибида булиб, кислотали реакцияда кизил, кучсиз ишкорли реакцияда кук, нейтрал эритмада эса бинафша рангларни беради. гулларнинг сарик ранги флавонлар ва каротиноидларнинг булиши билан белгиланади. анивданишича, нектар ультрабинафша нурларини ютиш хусусиятларига эга булиб, чангловчи хашаротларга нектарнинг каерда ва канча микдорда жойлашганини курсатувчи белги вазифасини бажаради (расмлар). …
5
чангловчиларни узига улакса хидлар ёрдамида жалб килишади. бундан ташкари, раффлезиянинг гулларининг ранги хдм чириётган гуштнинг ранги каби булади. усимликларнинг хушбуй хиди улардаги эфир мойларининг хидлари билан богликдир. эфир мойлари турли кимёвий моддалар аралашмаларидан иборат булиб, уларнинг таркибига, асосан, турли хил спиртлар, алдегидлар, кетонлар, феноллар, оддий ва мураккаб эфирлар, терпенлар ва бошкалар киради. гулларнинг узига хос хуш, буй хидлари эфир мойларининг таркибида угабу моддаларнинг кайсидир бирининг купрок микдорда булиши билан белгиланади. масалан, атиргулнинг хиди бирламчи спиртлар - гераниол, нерол, цитронеллоол моддаларининг хиди билан белгиланади. энтомофилия меллитофилия (пардаканотли хашаротлар ёрдамида чангланиш) пардаканотли фаол ва самарали равишда чангловчи хашаротларга, биринчи навбатда, асаларилар ва тукли арилар киради (расм). усимликларни чанглантиришда ботика пардаканотлиларга караганда уларнинг ахамияти жуда катта. улар нисбатан йирик хашаротлар булиб, узларига ва насллари учун озик йигиш вазифасини бажаришади. улар гуллардаги катта микдорда жойлашган гулчанги ва нектарларни осонлик билан топишади. аникланишича, асаларилар уз эхтиёжига кетадиган озукадан 100 баробардан ортикрок озука ғамлашади. асалари ва …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "четдан чангланиш усуллари. биотик чангланиш"

1697538742.doc четдан чангланиш усуллари. биотик чангланиш режа: 1. зоофилия. 2. энтомофилия. 3. сапромиофилия (копконли гуллар). ёпик уругли усимликларнинг асосий чангланиш усуллари -биотик хамда абиотик омиллар ёрдамида амалга ошади. биотик омиллар ёрдамида чангланишга, асосан, хайвонлар ёрдамида чангланиш усуллари киритилади (юн. зоон-хайвон, филия-муадббат, дустлик маъносини англатади). абиотик омиллар ёрдамида чангланиш усуллари эса шамол ва сув окимлари ёрдамида амалга ошади. аксарият чангланиш усулларининг махсус атамалари булиб, бу атамаларнинг иккинчи кисмига-филия кушимчаси кушилади. зоофилия - биринчи навбатда хашаротлар (энтомофилия) хамда кушлар (орнитофилия), куршапалаклар (хироптерофилия) ва бошка хайвонлар ёрдамида чангланиш усулларидир. энтомофилия. хашаротлар факатгина гу...

Формат DOC, 1,4 МБ. Чтобы скачать "четдан чангланиш усуллари. биотик чангланиш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: четдан чангланиш усуллари. биот… DOC Бесплатная загрузка Telegram