adabiyot va mafkura

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756734.doc αζαρ adabiyot va mafkura reja: 1. mafkura tushunchasi. 2. dunyoqarash va badiiy ijod. 3. umuminsoniy qadriyatlarning ustivorligi. 4. mafkura va adabiyot munosabati. o`zbek tilida faol ishlatiluvchi "fikr", "tafakkur", "mafkura" so`zlarining o`zakdosh so`zlar ekanligi sizlarga ma`lum. inson ongida olam va odam haqida fikr va tasavvurlar mavjudligini, inson tafakkur (fikrlash) qobiliyatiga ega oliy mavjudot ekanligini yaxshi bilasiz. xo`sh, insonga xos ikki muhim xususiyatni bildirgan so`zlar bilan o`zakdosh bo`lgan "mafkura" so`zi nimani anglatadi? mafkura deganda ma`lum bir jamiyat, davlat, millat va hokazo ijtimoiy guruhlarning siyosiy, iqtisodiy va h.k. maqsadlariga mos holda muayyan bir tizim holiga keltirilgan fikr va g`oyalar jamini tushunamiz. demak, mafkura "fikr" va "tafakkur" tushunchalariga nisbatan xoslanganroq, maxsus tushuncha ekan. boshqa bir jihati shuki, "fikr" va "tafakkur" alohida olingan har bir insonga tabiatan xos narsa, "mafkura" esa avvalo ijtimoiy hodisa sifatida maydonga keladi, keyin har bir alohida shaxs tomonidan o`zlashtiriladi. jamiyatda yashayotgan shaxs (jumladan, ijodkor ham) ma`lum bir ijtimoiy guruh …

ayni shunda — ijodkor shaxsining ijtimoiylikda singib yo`qolib ketganida edi. badiiy ijod dunyoqarash bilan bog`liq tarzda kechadi. dunyoqarash deganda konkret insonning dunyo haqidagi bilimlari, tushunchalari, g`oyalarini tushunamiz. badiiy asarda akslangan badiiy voqelik ijodkor tomonidan ko`rilgan ijodiy qayta ishlangan va g`oyaviy-hissiy baholangan voqelik ekan, demak, badiiy asar mazmuni ijodkor dunyoqarashi bilan bog`liq bo`ladi. ma`lumki, har bir inson dunyoni o`zicha ko`radi, uni o`zicha idrok qiladi va o`zicha baholaydi. qizig`i shundaki, hammamiz ham o`zimiz ko`rgan voqelikni real voqelik deb tushunamiz, holbuki, bu — voqelikning ongimizdagi biz ko`rolgan va idrok etolgan aksi, xolos, ya`ni, individual borliqdir. shunday ekan, bir joyda, bir davrda yashab turgan ikki inson ongidagi voqelikning aksi bir xil bo`lolmaydi. buning yorqin misoli sifatida "kecha va kunduz" bilan "qutlug` qon" romanlarini olib ko`rishimiz mumkin. ikkala muallif bir davrda yashagani, bir davrni qalamga olgani holda, har ikki romanda akslangan badiiy voqelik bir-biridan tubdan farq qiladi. sababi, har ikki adibning asarida ham individual borliq …

i ijtimoiy guruhga mansubligidan, qanday ijtimoiy maqsadlarga xizmat qilishidan qat`iy nazar, u yaratgan badiiy asarda umuminsoniy qadriyatlar ustivorlik qiladi. shu bois ham chinakam badiiy asarda ijodkor har vaqt ezgulik, go`zallik, adolat, insoniylik kabi mangu qadriyatlar tomonida turadi. umuminsoniy qadriyatlarga zid g`oyalarni o`ziga singdirgan asarning chinakam badiiy qimmatga ega bo`lishi mumkin emas. zero, bunday asar o`quvchini o`zidan itaradi (ilon tanasi qancha go`zal ranglar jilosiga ega bo`lmasin, odamni o`ziga jalb qilish o`rniga o`zidan itaradi). ko`ramizki, badiiy adabiyot va san`atdagi go`zallik ma`naviyatdan ayro holda yashay olmaydi, badiiyat estetik kategoriyagina emas, ma`lum ma`noda etik kategoriya ham sanaladi. kishilik jamiyati turli qarashlarga ega bo`lgan kishilardan tarkib topganidek, turli mafkuraga ega guruhlardan ham tashkil topadi. bu mafkuralarning har biri konkret ijtimoiy-siyosiy maqsadlarni ko`zda tutadi. mavjud mafkuralar ichida kishilik jamiyati taraqqiyotiga xizmat qiladiganlari bilan bir qatorda buning ziddiga ishlaydiganlari ham bo`ladi. shunday ekan, san`at va adabiyot bu mafkuralarning faqat umuminsoniy qadriyatlarga muvofiqlarinigina o`ziga singdiradi. deylik, xx asr …

an butkul yiroq tushadi. san`atning injaligini ko`ringki, umuminsoniy qadriyatlarga zid mafkuraning badiiyat bobida biror arzigulik mahsul berishi mahol — bunday mafkura badiiy qadriyatlar yaratishga ojizdir. adabiyot va mafkura munosabati qanday bo`lishini quyidagicha izohlash mumkin: ijodkor muayyan mafkuraga moyil bo`lgani holda uning estetik ideali umuminsoniy qadriyatlar asosiga qurilgan, demakki, bu idealda ko`hna zamonlardan beri ajdodlarimiz intilib yashayotgan ezgu maqsadlar quyuqlashgan ifodasini topgan. muayyan mafkura ko`zlagan maqsad ancha yaqin, unga ma`lum (cheklangan, yaqin kelajakdagi) vaqtda yetishiladi. ya`ni, agar asar konkret mafkuranigina targ`ib etishga xizmat qilgudek bo`lsa, uning umri o`sha maqsadga yetilgunga qadar bo`ladi xolos. holbuki, chinakam badiiy asar mangulikka bo`ylashmog`i lozim, u vaqt e`tibori bilan chegaralangan maqsadlar doirasida qolib ketolmaydi. yuqoridagilardan ko`rinadiki, ijodkorning mafkuraga munosabati erkin bo`lmog`i lozim, ya`ni, u muayyan mafkura doirasida shaxsligini namoyon eta bilmog`i zarurdir. ikkinchi tomondan, estetik idealda konkret mafkuraga nisbatan umuminsoniy qadriyatlar salmoqliroq bo`lishi lozim, shundagina badiiy asar o`tkinchi hodisa bo`lib qolmaydi, davrga nisbatan daxlsiz bo`lib qoladi. …

ni egallashimizda hal qiluvchi omillardan biridir. shunday ekan,milliy mafkurani ishlab chiqish va ommalashtirish ishida faol qatnashishga badiiy adabiyot ham burchlidir. taassufki, sho`ro davrida kommunistik mafkuraga xizmat qilgan ijodkorlar va ular yaratgan asarlar taqdiridan o`zicha saboq chiqargan ayrim kishilarda adabiyot va mafkura munosabati masalasida biryoqlama xulosalar paydo bo`lib ulgurdi. natijada ayrimlar "adabiyot mafkuradan holi bo`lishi kerak", "adabiyot mafkuraga xizmat qilmasligi kerak" qabilidagi sirtdan jozibali va to`g`ridek ko`rinadigan, haqiqatda esa xato fikrlarni oldinga suradilar. bizningcha, bu xil fikrlarning paydo bo`lishiga sabab shuki, ular mafkura va adabiyot munosabatining "sovetcha" ko`rinishidan boshqacha munosabat, to`g`ri asosdagi munosabat mavjud bo`lishi mumkinligini tasavvur qilolmaydilar. holbuki, adabiyot bilan mafkura orasida tabiiy, hech bir zo`rlashsiz — ijodkorning o`z qarashlari, vijdon amri bilan bog`liq munosabat ham bo`lishi mumkin. yuqorida aytganimizdek, mafkura jamiyatni maqsadga safarbar etadi. xo`sh, bugungi kunda ishlab chiqilayotgan milliy mafkura qanday maqsadni ko`zlaydi? ma`lumingizki, bu mafkura bizni buyuk o`zbekistonni yaratish maqsadiga boshlaydi. o`sha qurilajak buyuk kelajakda insonning erkin, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiyot va mafkura"

1662756734.doc αζαρ adabiyot va mafkura reja: 1. mafkura tushunchasi. 2. dunyoqarash va badiiy ijod. 3. umuminsoniy qadriyatlarning ustivorligi. 4. mafkura va adabiyot munosabati. o`zbek tilida faol ishlatiluvchi "fikr", "tafakkur", "mafkura" so`zlarining o`zakdosh so`zlar ekanligi sizlarga ma`lum. inson ongida olam va odam haqida fikr va tasavvurlar mavjudligini, inson tafakkur (fikrlash) qobiliyatiga ega oliy mavjudot ekanligini yaxshi bilasiz. xo`sh, insonga xos ikki muhim xususiyatni bildirgan so`zlar bilan o`zakdosh bo`lgan "mafkura" so`zi nimani anglatadi? mafkura deganda ma`lum bir jamiyat, davlat, millat va hokazo ijtimoiy guruhlarning siyosiy, iqtisodiy va h.k. maqsadlariga mos holda muayyan bir tizim holiga keltirilgan fikr va g`oyalar jamini tushunamiz. demak, mafkura "fikr" va ...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "adabiyot va mafkura", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiyot va mafkura DOC Бесплатная загрузка Telegram