adabiy xarakter haqida

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756706.doc αζαρ adabiy xarakter haqida badiiy asar borki, xarakter, timsol, personaj bor. kichkinagina hikoyada xarakterning tiniq bir nuqtasi, bir necha misrali she`rda xarakter kayfiyati, munosabati bo`ladi.qadimgi yunon mutafakkiri aristotel «poetika» asarida xarakter «qandaydir maqsadga amal qilishi, ... o`ziga xos, ... haqqoniy, ... izchil bo`lishi kerakligi» ni aytgan, ayniqsa, «voqealarda xarakterlardagi kabi mantiqqa zid hech narsa bo`lmasligi» («poetika» «axloqi kabir». t.:yangi asr avlodi. 2004, 40,41-betlar) lozimligini ta`kidlagan. xarakterning o`zligi, o`zgarib borishi, voqealarni tanlashi haqida arastu shunchalik aniq, siqiq yozadiki, o`quvchida: «xarakterning aniq, izchil formulasi bo`lsa kerak», - degan fikr paydo bo`ladi. aristoteldan keyin minglab adabiyotshunoslar xarakter, obraz haqida tadqiqotlar olib bordilar. qaysi olim masalani to`g`ri qo`ygan, unga jiddiy yondashgan bo`lsa, xarakter formulasi borligini bildi, uni ishonarli yoritib berishga intildi. xarakter-badiiy adabiyotning umumbashariy muammosi. «xarakter» kalomini aksariyat mamlakat faylasuf, nafosatshunos, adabiyotshunoslari qanday bo`lsa shunday qabul qilganlar. uni milliy adabiyotlari, san`atlari misolida yoritib berishga intilganlar. o`zbek adabiyotshunosligida xarakter muammosi qadim-qadim zamonlardayoq bo`lgan. u …

xarakter «tizginini mahkam tutib olgan» tadqiqotchi syujet, kompozitsiya, til singari muammolar mohiyatini tez anglaydi. xarakter masalasini tushunib yetish biografik, ontologik, funksional yondashuvni, talqin, tahlil yo`llari, usullarini osonlashtiradi. matyoqub qo`shjonov xarakter va obraz aro bog`liqlikni, har ikkisining asardagi vazifasini nozik his qilardi. akademik m.qo`shjonov ijodi davomida «o`tkan kunlar» romaniga alohida e`tibor berdi. uni 70-,80-,90- yillarda qayta-qayta talqin qildi. boshqacha aytganda, olim o`lmas asarning zamonlardan zamonlarga o`tib borishi qonuniyatlarini o`zlashtirdi, uni amalda ko`rsatdi. m.qo`shjonov sotsialistik realizm metodi ta`siri kuchli bo`lgan, kommunistik firqa mafkurasi adabiyotni bus-butun qurshab olgan yillarda ijod qildi. to`g`ri, olim sho`ro mafkurasi to`riga tamoman ilinmadi, ilmdagi halol izchil yo`lini davom ettirdi. lekin u sotsrealizm metodi,sho`ro adabiy siyosati tazyiqini his qilmasligi mumkin emas edi. olimning shakllanuvchi xarakter haqidagi qarashlarida sho`ro adabiyotshunosligi ta`siri seziladi. u shakllanuvchi yo`lchi xarakterining har bir odimini tahlil qiladi. otabek, anvar, ra`no haqida yozar ekan, shakllanuvchi xarakterni suyab, avaylab borishi sezilmaydi. to`g`ri, badiiy adabiyotda shakllanuvchi xarakterlar ko`p. masalan, …

shjonovning «sinchalak» haqidagi tadqiqoti-kechinmaning o`quvchi ruhida qayta jonlantirilishi jarayonining ko`rinishi. bu tadqiqot olim ijodida alohida o`rin egallaydi. matyoqub qo`shjonov badiiy asarni yodlab olish darajasida o`zlashtirgach, u haqda yozishga kirishardi. boshqacha aytganda, olim badiiy asardagi barcha xarakter, obraz, uvoq timsollarning tarkib, tartibini bexato belgilab olardi. uningcha, badiiy asardagi adabiy aholi-obraz, uvoq timsollar xarakterlarni yoritishga yo`naltirilgan bo`ladi. har bir obraz o`z shakli-shamoyili, asardagi g`oyaviy vazifasidan tashqari xarakterning biron tomonini ochishga, yoritishga xizmat qiladi. m.qo`shjonov ta`kidlashicha, badiiy asarda hamisha badiiy obrazlar xarakterga nisbatan ko`p bo`ladi. lekin badiiy obraz ko`p bo`lgani bilan xarakterga tobedir: uni ochib berishga yo`naltirilgan bo`ladi. matyoqub qo`shjonov adabiy xarakter ijtimoiy munosabatlar yig`indisi va betakror o`zlikdan iborat bo`lishini yaxshi biladi. lekin u asosiy gapni xarakterdagi ijtimoiy munosabatlar yig`indisini aytishdan keltirib chiqarar edi, chunki markscha falsafa asoschilari xarakterni ta`riflaganda mana shu masalaga urg`u bergan edilar. x1x asrda shakllangan yangi falsafaning asoschisi karl marks (1818-1883) badiiy asar, adabiy xarakter haqida ko`p fikr bildirgan. …

sonni bilishni, xarakterni yoritishni doim asosiy muammo deb bilgan. inson fitrati haqida sharq-musulmon falsafasi, nafosatshunosligida ko`p yozilgan. odam o`z rizq-nasibasi, taqdiri, fitrati bilan dunyoga kelishi ham diniy, ham dunyoviy asarlarda o`z isbotini topgan. tasavvuf nazariyasi insonning o`sishi-o`zgarishini, kamolga yetishishini asosli isbotlab bergan. sharq mumtoz adabiyotida fitrat, nihod, tinat (tiynat) kabi so`zlar ko`p uchraydiki, ular inson o`zligi, betakrorligi, moyasi ma`nosida qo`llaniladi. inson o`sadi, o`zgaradi, shakllanadi, ruhan-ma`nan boyib boradi. lekin inson tamoman o`zgarib, ikkinchi «men» kasb etmaydi, o`zligini yo`qotmaydi. ya`ni, ijtimoiy munosabatlar yig`indisi inson mohiyati, fitrati mehvarida ro`y beradi.aniqroq aytsak, fitrat mavjudki, inson o`zgaradi, moslashadi, tuslanadi, turlanadi. demak, betakror, muqim o`zak ijtimoiy munosabatlarni singdirib, hazm qilib boradi. adabiy xarakter deganda o`zak (fitrat, tiynat) va ijtimoiy munosabatlar yig`indisi tushuniladi. taqdiri azal, peshonadagi yozuvni hech kim, hech narsa o`zgartira olmaydi degan gap musulmon odamga ma`lum. faqat ko`pchilik duosi peshonadagi bitikka ta`sir etishi mumkin deyiladi hadisi shariflarda. jamiyat, ijtimoiy muhit insonni o`zgartirib, yangilantirib boradi. ijtimoiy …

masmu? qissa aytur kishi topilmasmu? bahrom haqida, uning moyasiz «sevgisi haqida» doston yozganlar pashsha bajaradigan ishni filga yuklaganlar, charx tomiga nardbon yasaganlar, mehr sha`miga sham`don buyurganlar.1 alisher navoiy farhod, qays, layli,bahrom, skandar singari xarakterlarni yaratdiki, ularning har biri necha-necha jildlik talqinlarni taqazo qiladi. skandar, masalan, butun jahonni zabt etdi, mil-mil boyliklarni qo`lga kiritdi. lekin bu dunyodan u dunyoga qo`li ochiq holda, qoq-quruq ketdi. ____________ 1navoiy alisher. mukammal asarlar to`plami. 10-tom xamsa. sab`ai sayyor. t.: fan. 1992, 54-55, 58-b. alisher navoiy inson taqdiri bilan uning qilmishlari aro ziddiyatlarni yoritar ekan, fojialarning paydo bo`lish sabablarini ochib beradi. nafaqat navoiy, balki shekspir, servantes, gyote, bobur, pushkin, nodira, a.qodiriy, m.sholoxov singari san`atkorlar mangu xarakterlarni yaratdilar. xarakter moyasi va ijtimoiy munosabatlarning minglarcha ko`rinishlari fojialarga, komediya va dramalarga sabab bo`lgan. xx asrda bir necha jilddan iborat «adabiy qahramonlar tarixi» qomusi yaratildiki, unda yuzlab xarakterlarning «biografiyasi» ishonarli ko`rsatib berildi. har bir mukammal xarakter-badiiy asar javhari. yetuk xarakterlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiy xarakter haqida"

1662756706.doc αζαρ adabiy xarakter haqida badiiy asar borki, xarakter, timsol, personaj bor. kichkinagina hikoyada xarakterning tiniq bir nuqtasi, bir necha misrali she`rda xarakter kayfiyati, munosabati bo`ladi.qadimgi yunon mutafakkiri aristotel «poetika» asarida xarakter «qandaydir maqsadga amal qilishi, ... o`ziga xos, ... haqqoniy, ... izchil bo`lishi kerakligi» ni aytgan, ayniqsa, «voqealarda xarakterlardagi kabi mantiqqa zid hech narsa bo`lmasligi» («poetika» «axloqi kabir». t.:yangi asr avlodi. 2004, 40,41-betlar) lozimligini ta`kidlagan. xarakterning o`zligi, o`zgarib borishi, voqealarni tanlashi haqida arastu shunchalik aniq, siqiq yozadiki, o`quvchida: «xarakterning aniq, izchil formulasi bo`lsa kerak», - degan fikr paydo bo`ladi. aristoteldan keyin minglab adabiyotshunoslar xa...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "adabiy xarakter haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiy xarakter haqida DOC Бесплатная загрузка Telegram