adabiy xarakter haqida

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662756706.doc αζαρ adabiy xarakter haqida badiiy asar borki, xarakter, timsol, personaj bor. kichkinagina hikoyada xarakterning tiniq bir nuqtasi, bir necha misrali she`rda xarakter kayfiyati, munosabati bo`ladi.qadimgi yunon mutafakkiri aristotel «poetika» asarida xarakter «qandaydir maqsadga amal qilishi, ... o`ziga xos, ... haqqoniy, ... izchil bo`lishi kerakligi» ni aytgan, ayniqsa, «voqealarda xarakterlardagi kabi mantiqqa zid hech narsa bo`lmasligi» («poetika» «axloqi kabir». t.:yangi asr avlodi. 2004, 40,41-betlar) lozimligini ta`kidlagan. xarakterning o`zligi, o`zgarib borishi, voqealarni tanlashi haqida arastu shunchalik aniq, siqiq yozadiki, o`quvchida: «xarakterning aniq, izchil formulasi bo`lsa kerak», - degan fikr paydo bo`ladi. aristoteldan keyin minglab adabiyotshunoslar xarakter, obraz haqida tadqiqotlar olib bordilar. qaysi olim masalani to`g`ri qo`ygan, unga jiddiy yondashgan bo`lsa, xarakter formulasi borligini bildi, uni ishonarli yoritib berishga intildi. xarakter-badiiy adabiyotning umumbashariy muammosi. «xarakter» kalomini aksariyat mamlakat faylasuf, nafosatshunos, adabiyotshunoslari qanday bo`lsa shunday qabul qilganlar. uni milliy adabiyotlari, san`atlari misolida yoritib berishga intilganlar. o`zbek adabiyotshunosligida xarakter muammosi qadim-qadim zamonlardayoq bo`lgan. u …

xarakter «tizginini mahkam tutib olgan» tadqiqotchi syujet, kompozitsiya, til singari muammolar mohiyatini tez anglaydi. xarakter masalasini tushunib yetish biografik, ontologik, funksional yondashuvni, talqin, tahlil yo`llari, usullarini osonlashtiradi. matyoqub qo`shjonov xarakter va obraz aro bog`liqlikni, har ikkisining asardagi vazifasini nozik his qilardi. akademik m.qo`shjonov ijodi davomida «o`tkan kunlar» romaniga alohida e`tibor berdi. uni 70-,80-,90- yillarda qayta-qayta talqin qildi. boshqacha aytganda, olim o`lmas asarning zamonlardan zamonlarga o`tib borishi qonuniyatlarini o`zlashtirdi, uni amalda ko`rsatdi. m.qo`shjonov sotsialistik realizm metodi ta`siri kuchli bo`lgan, kommunistik firqa mafkurasi adabiyotni bus-butun qurshab olgan yillarda ijod qildi. to`g`ri, olim sho`ro mafkurasi to`riga tamoman ilinmadi, ilmdagi halol izchil yo`lini davom ettirdi. lekin u sotsrealizm metodi,sho`ro adabiy siyosati tazyiqini his qilmasligi mumkin emas edi. olimning shakllanuvchi xarakter haqidagi qarashlarida sho`ro adabiyotshunosligi ta`siri seziladi. u shakllanuvchi yo`lchi xarakterining har bir odimini tahlil qiladi. otabek, anvar, ra`no haqida yozar ekan, shakllanuvchi xarakterni suyab, avaylab borishi sezilmaydi. to`g`ri, badiiy adabiyotda shakllanuvchi xarakterlar ko`p. masalan, …

shjonovning «sinchalak» haqidagi tadqiqoti-kechinmaning o`quvchi ruhida qayta jonlantirilishi jarayonining ko`rinishi. bu tadqiqot olim ijodida alohida o`rin egallaydi. matyoqub qo`shjonov badiiy asarni yodlab olish darajasida o`zlashtirgach, u haqda yozishga kirishardi. boshqacha aytganda, olim badiiy asardagi barcha xarakter, obraz, uvoq timsollarning tarkib, tartibini bexato belgilab olardi. uningcha, badiiy asardagi adabiy aholi-obraz, uvoq timsollar xarakterlarni yoritishga yo`naltirilgan bo`ladi. har bir obraz o`z shakli-shamoyili, asardagi g`oyaviy vazifasidan tashqari xarakterning biron tomonini ochishga, yoritishga xizmat qiladi. m.qo`shjonov ta`kidlashicha, badiiy asarda hamisha badiiy obrazlar xarakterga nisbatan ko`p bo`ladi. lekin badiiy obraz ko`p bo`lgani bilan xarakterga tobedir: uni ochib berishga yo`naltirilgan bo`ladi. matyoqub qo`shjonov adabiy xarakter ijtimoiy munosabatlar yig`indisi va betakror o`zlikdan iborat bo`lishini yaxshi biladi. lekin u asosiy gapni xarakterdagi ijtimoiy munosabatlar yig`indisini aytishdan keltirib chiqarar edi, chunki markscha falsafa asoschilari xarakterni ta`riflaganda mana shu masalaga urg`u bergan edilar. x1x asrda shakllangan yangi falsafaning asoschisi karl marks (1818-1883) badiiy asar, adabiy xarakter haqida ko`p fikr bildirgan. …

sonni bilishni, xarakterni yoritishni doim asosiy muammo deb bilgan. inson fitrati haqida sharq-musulmon falsafasi, nafosatshunosligida ko`p yozilgan. odam o`z rizq-nasibasi, taqdiri, fitrati bilan dunyoga kelishi ham diniy, ham dunyoviy asarlarda o`z isbotini topgan. tasavvuf nazariyasi insonning o`sishi-o`zgarishini, kamolga yetishishini asosli isbotlab bergan. sharq mumtoz adabiyotida fitrat, nihod, tinat (tiynat) kabi so`zlar ko`p uchraydiki, ular inson o`zligi, betakrorligi, moyasi ma`nosida qo`llaniladi. inson o`sadi, o`zgaradi, shakllanadi, ruhan-ma`nan boyib boradi. lekin inson tamoman o`zgarib, ikkinchi «men» kasb etmaydi, o`zligini yo`qotmaydi. ya`ni, ijtimoiy munosabatlar yig`indisi inson mohiyati, fitrati mehvarida ro`y beradi.aniqroq aytsak, fitrat mavjudki, inson o`zgaradi, moslashadi, tuslanadi, turlanadi. demak, betakror, muqim o`zak ijtimoiy munosabatlarni singdirib, hazm qilib boradi. adabiy xarakter deganda o`zak (fitrat, tiynat) va ijtimoiy munosabatlar yig`indisi tushuniladi. taqdiri azal, peshonadagi yozuvni hech kim, hech narsa o`zgartira olmaydi degan gap musulmon odamga ma`lum. faqat ko`pchilik duosi peshonadagi bitikka ta`sir etishi mumkin deyiladi hadisi shariflarda. jamiyat, ijtimoiy muhit insonni o`zgartirib, yangilantirib boradi. ijtimoiy …

masmu? qissa aytur kishi topilmasmu? bahrom haqida, uning moyasiz «sevgisi haqida» doston yozganlar pashsha bajaradigan ishni filga yuklaganlar, charx tomiga nardbon yasaganlar, mehr sha`miga sham`don buyurganlar.1 alisher navoiy farhod, qays, layli,bahrom, skandar singari xarakterlarni yaratdiki, ularning har biri necha-necha jildlik talqinlarni taqazo qiladi. skandar, masalan, butun jahonni zabt etdi, mil-mil boyliklarni qo`lga kiritdi. lekin bu dunyodan u dunyoga qo`li ochiq holda, qoq-quruq ketdi. ____________ 1navoiy alisher. mukammal asarlar to`plami. 10-tom xamsa. sab`ai sayyor. t.: fan. 1992, 54-55, 58-b. alisher navoiy inson taqdiri bilan uning qilmishlari aro ziddiyatlarni yoritar ekan, fojialarning paydo bo`lish sabablarini ochib beradi. nafaqat navoiy, balki shekspir, servantes, gyote, bobur, pushkin, nodira, a.qodiriy, m.sholoxov singari san`atkorlar mangu xarakterlarni yaratdilar. xarakter moyasi va ijtimoiy munosabatlarning minglarcha ko`rinishlari fojialarga, komediya va dramalarga sabab bo`lgan. xx asrda bir necha jilddan iborat «adabiy qahramonlar tarixi» qomusi yaratildiki, unda yuzlab xarakterlarning «biografiyasi» ishonarli ko`rsatib berildi. har bir mukammal xarakter-badiiy asar javhari. yetuk xarakterlar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy xarakter haqida"

1662756706.doc αζαρ adabiy xarakter haqida badiiy asar borki, xarakter, timsol, personaj bor. kichkinagina hikoyada xarakterning tiniq bir nuqtasi, bir necha misrali she`rda xarakter kayfiyati, munosabati bo`ladi.qadimgi yunon mutafakkiri aristotel «poetika» asarida xarakter «qandaydir maqsadga amal qilishi, ... o`ziga xos, ... haqqoniy, ... izchil bo`lishi kerakligi» ni aytgan, ayniqsa, «voqealarda xarakterlardagi kabi mantiqqa zid hech narsa bo`lmasligi» («poetika» «axloqi kabir». t.:yangi asr avlodi. 2004, 40,41-betlar) lozimligini ta`kidlagan. xarakterning o`zligi, o`zgarib borishi, voqealarni tanlashi haqida arastu shunchalik aniq, siqiq yozadiki, o`quvchida: «xarakterning aniq, izchil formulasi bo`lsa kerak», - degan fikr paydo bo`ladi. aristoteldan keyin minglab adabiyotshunoslar xa...

DOC format, 2.0 MB. To download "adabiy xarakter haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy xarakter haqida DOC Free download Telegram