ilxom bilan yozilgan asar

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662585527.doc αζαρ ilxom bilan yozilgan asar ilxomning makoni ... odamda mexr va g`azab uyg`otadigan xodisa va voqealarning mag`zida... abdulla qaxxor yozuvchi y.shamsharov abdulla qaxxor haqidagi xotiralarida poyezddagi xamroxining “daxshat” xikoyasi to`g`risidagi quyidagi fikrlarini keltiradi: “o`tmishda ayol zoti boshidagi xamma xo`rlik, musibat go`yo shu kichik xikoyaga joylab qo`yilgan. o`qiysizu agar ko`nglingizdagi g`azab, nafrat xissi zarraday bo`lsa, to`p o`qiday gumburlab otiladi: o`sha olimbek dodxoga, barcha dodxoyu boy, mullalarga qarshi, ularni tug`ib voyaga yetkazgan eski tuzumga qarshi o`q otiladi”. bu — maktabda o`ttiz besh yil adabiyotdan saboq bergan kishining gapi. boshqa bir kitobxon, “siyosiy yetuk”ligini namoyish etib bo`lsa kerak, yozuvchiga “... o`tmishda shundoq bo`lsa, extimol, bo`lgandir, lekin o`zbek xotin-qizlari tarixining shunday malomatli saxifalarini xozir, bugungi kunda tiriltirish shartmidi? siz o`tmishni qalamga olganingizda, ba`zan uydirmachilikka berilib ketasiz...” deya e`tiroz bildiradi. ushbu misollar sho`ro davrida “daxshat” xikoyasini kitobxon ommaning aksariyati qanday tushunganini yorqin namoyish etadi. albatta, xikoyaning bu yo`sin tushunilishi ko`plab omillarga, jumladan, maktabda adabiyot …

an, ya`ni, adabiyotshunoslikda xam xikoya shu ruxda tushunilgan. misol uchun qaxxorshunos m.sultonovaning 60-yillarning o`rtalarida bildirgan fikrini keltiramiz: “yozuvchi “daxshat”da o`tmish temasini ishlar ekan, asosan bir maqsadni — o`tmishda insonning ezilishi, insonlik xuquqlarining poymol etilishini ko`rsatishni; ezuvchi sinflarga nisbatan cheksiz nafrat va shu bilan erkin zamonamizni yanada qadrlash xissini uyg`otishni kuzatadi” . albatta, bu o`rinda na kitobxon va na muallim, na metodist va na adabiyotshunos aybli emas, zero, badiiy asar konkret davrning ma`naviy-ruxiy, ijtimoiy-siyosiy extiyojlaridan kelib chiqqan xolda va shularga muvofiq idrok etiladi. ya`ni, chinakam badiiy asarning mazmuni serqatlam, konkret bir davrning ma`naviy-ruxiy, ijtimoiy-siyosiy extiyojlariga bog`liq xolda o`sha qatlamlardan biri aktuallashaveradi. shuning uchun xam chinakam badiiy asar davr chegaralarini tan olmaydi, mangulikka daxldorlik da`vosida qolaveradi. zero, agar o`tmishda yaratilgan asar kitobxonning bugungi kundagi extiyojlariga javob bermasa, u mutlaqo iste`moldan chiqishi, bamisoli gazeta xabaridek unutilishi kerak bo`lur edi. bundan kelib chiqadiki, badiiy asarning talqinlari shu extiyojlarga mos ravishda o`zgarib, yangilanib turishi tabiiy …

xshat» xikoyasi misol bo`la oladi» . olimning fikricha, xikoya yozilgan «yillarda ko`p narsa oydinlasha boshlaganiga qaramay, yozuvchi o`zining o`tmishni qoralash prinsipiga sodiq qolgan». qarashlarining asosida shu fikr yotgani uchun xam x.karimov xikoyada o`tmish qanday tasvirlanganiga urg`u beradi, asarda «yakka davlat siyosati ta`sirida o`tmishni qoralash borasida ... xayot xaqiqati va tarixga, milliy urf-odat xamda qadriyatlarga zid yo`l tutilgan»ini asoslashga intilib, «daxshat» endilikda «maxorat maktabi bo`lolmaydi» degan xulosaga keladi. avvalo, o`z vaqtida xurmatli domlamiz s.sodiq maqola muallifining mazkur fikrlarini asosli inkor qilgani , ikkinchidan, bizni boshqa masala qiziqtirgani uchun bunga to`xtalib o`tirmaymiz. “daxshat” xaqidagi yuqorida keltirilgan fikrlarni umumlashtiruvchi jixat shuki, ularning bari xikoya o`tmish xaqida yozilgan degan asosga tayanadi. darxaqiqat, xikoyaga o`tmishdan material olingan, uning mazmun qatlamlaridan birini o`tmish tashkil qilishi xam shubxasiz. boz ustiga, adibning o`zi «1960 yilda o`zbek ayolining o`tmishiga oid “daxshat” degan bir xikoya yozgan edim» deya e`tirof etganki, xech bir ikkilanishga, o`zgacha talqinlarga o`rin qolmaydigandek. biroq, yaxshi ma`lumki, …

la qaxxorga ko`ra, “yozuvchi xech vaqt “nima to`g`rida yozsam ekan?” deb o`ylab, keyin birdaniga biron to`g`rida yozishni ixtiyor qilmaydi. aksincha, xodisaga ma`lum munosabati, qanoatidan kelib chiqqan rozilik yoki norozilik uni yozishga majbur qiladi, uni o`z ixtiyoriga qo`ymaydi”. adibning uqdirishicha, “yozishga majbur qiladi”gan xolat ijtimoiy xodisalarni taxlil qilish asosida yuzaga keladi, “ijtimoiy xodisalarni taxlil qilish, uning yaxshi yomon ekanini bilish uchun yozuvchining saviyasi juda-juda baland bo`lishi kerak” . albatta, xozirda abdulla qaxxorning o`zi qo`yayotgan talabga to`la javob berishi, ijtimoiy xodisalar moxiyatini teran anglay olish darajasidagi saviyaga ega san`atkor bo`lgani ko`pchilikda shubxa uyg`otmasa kerak. ayni choqda, o`tgan asrning 80-yillari adog`idan 90-yillar o`rtalarigacha ko`pchiligimizda bunga shubxa uyg`ongani xam sir emas. jumladan, professor x.karimovning «bu yillarda (ya`ni, «daxshat» yozilgan 60-yillarda – d.q.) ko`p narsa oydinlasha boshlaganiga qaramay, yozuvchi o`zining o`tmishni qoralash prinsipiga sodiq qolgan» deb yozishi shundan dalolatdir. xa, x.karimov bir jixatdan xaq: 60-yillarga kelib stalin istibdodi davriga oid ko`p sirlar oshkor bo`lgan, ilg`or …

beruvchi jixatlar yo`q emas. biroq, nazarimda, stereotipni mutlaq xaqiqat deb bilganimiz ularni bir inson, abdulla qaxxor aytmoqchi, «xodisa va voqealarning mag`zi»ni chaqish, ularga «mexr yoki g`azab» bilan munosabatda bo`lib muayyan qanoat (buni konsepsiya ma`nosida tushunish mumkin ko`rinadi – d.q.) xosil qilish imkonini bergan ichki erkinlikka ega bo`lgan, jillaqursa, ijodning iloxiy onlarida shu imkonga erisholgan san`atkor sifatida ko`rishimizga xalal berayotir. fikrimizcha, ayni shu xol ularning asarlarini yangicha tushunish, yangicha talqin qilish yo`lidagi xarakatlarni qabul qilolmaslik, ularni g`ayriilmiy xodisa, «zamonaga moslashga urinish» deb tushunilishiga sabab bo`lmoqda. birovga malol kelmasa deb qo`rqaman, lekin bu nav munosabatda, nazarimda, yangi avlodning biroz kibrga berilgani, abdulla qaxxor mansub avlodning saviyasini o`zinikidan pastroq deb xisoblashga moyilligi bo`y berib turgandek tuyuladi. naxotki, yaqin o`tmishimizda yuz bergan ijtimoiy xodisalarning biz xujjatlarga tayanib yoki eshitib bilganlarimiz asosida anglagan «mag`zi»-moxiyatini o`sha davrda yashagan, o`sha davrni qalbida yashab o`tgan talantli insonlar anglamagan bo`lsa?! bunga ishonish, bu fikrni qabul qilish qiyin... ustoz o.sharafiddinov …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilxom bilan yozilgan asar"

1662585527.doc αζαρ ilxom bilan yozilgan asar ilxomning makoni ... odamda mexr va g`azab uyg`otadigan xodisa va voqealarning mag`zida... abdulla qaxxor yozuvchi y.shamsharov abdulla qaxxor haqidagi xotiralarida poyezddagi xamroxining “daxshat” xikoyasi to`g`risidagi quyidagi fikrlarini keltiradi: “o`tmishda ayol zoti boshidagi xamma xo`rlik, musibat go`yo shu kichik xikoyaga joylab qo`yilgan. o`qiysizu agar ko`nglingizdagi g`azab, nafrat xissi zarraday bo`lsa, to`p o`qiday gumburlab otiladi: o`sha olimbek dodxoga, barcha dodxoyu boy, mullalarga qarshi, ularni tug`ib voyaga yetkazgan eski tuzumga qarshi o`q otiladi”. bu — maktabda o`ttiz besh yil adabiyotdan saboq bergan kishining gapi. boshqa bir kitobxon, “siyosiy yetuk”ligini namoyish etib bo`lsa kerak, yozuvchiga “... o`tmishda shundoq ...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "ilxom bilan yozilgan asar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilxom bilan yozilgan asar DOC Бесплатная загрузка Telegram