ilxom bilan yozilgan asar

DOC 2.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662585527.doc αζαρ ilxom bilan yozilgan asar ilxomning makoni ... odamda mexr va g`azab uyg`otadigan xodisa va voqealarning mag`zida... abdulla qaxxor yozuvchi y.shamsharov abdulla qaxxor haqidagi xotiralarida poyezddagi xamroxining “daxshat” xikoyasi to`g`risidagi quyidagi fikrlarini keltiradi: “o`tmishda ayol zoti boshidagi xamma xo`rlik, musibat go`yo shu kichik xikoyaga joylab qo`yilgan. o`qiysizu agar ko`nglingizdagi g`azab, nafrat xissi zarraday bo`lsa, to`p o`qiday gumburlab otiladi: o`sha olimbek dodxoga, barcha dodxoyu boy, mullalarga qarshi, ularni tug`ib voyaga yetkazgan eski tuzumga qarshi o`q otiladi”. bu — maktabda o`ttiz besh yil adabiyotdan saboq bergan kishining gapi. boshqa bir kitobxon, “siyosiy yetuk”ligini namoyish etib bo`lsa kerak, yozuvchiga “... o`tmishda shundoq bo`lsa, extimol, bo`lgandir, lekin o`zbek xotin-qizlari tarixining shunday malomatli saxifalarini xozir, bugungi kunda tiriltirish shartmidi? siz o`tmishni qalamga olganingizda, ba`zan uydirmachilikka berilib ketasiz...” deya e`tiroz bildiradi. ushbu misollar sho`ro davrida “daxshat” xikoyasini kitobxon ommaning aksariyati qanday tushunganini yorqin namoyish etadi. albatta, xikoyaning bu yo`sin tushunilishi ko`plab omillarga, jumladan, maktabda adabiyot …

an, ya`ni, adabiyotshunoslikda xam xikoya shu ruxda tushunilgan. misol uchun qaxxorshunos m.sultonovaning 60-yillarning o`rtalarida bildirgan fikrini keltiramiz: “yozuvchi “daxshat”da o`tmish temasini ishlar ekan, asosan bir maqsadni — o`tmishda insonning ezilishi, insonlik xuquqlarining poymol etilishini ko`rsatishni; ezuvchi sinflarga nisbatan cheksiz nafrat va shu bilan erkin zamonamizni yanada qadrlash xissini uyg`otishni kuzatadi” . albatta, bu o`rinda na kitobxon va na muallim, na metodist va na adabiyotshunos aybli emas, zero, badiiy asar konkret davrning ma`naviy-ruxiy, ijtimoiy-siyosiy extiyojlaridan kelib chiqqan xolda va shularga muvofiq idrok etiladi. ya`ni, chinakam badiiy asarning mazmuni serqatlam, konkret bir davrning ma`naviy-ruxiy, ijtimoiy-siyosiy extiyojlariga bog`liq xolda o`sha qatlamlardan biri aktuallashaveradi. shuning uchun xam chinakam badiiy asar davr chegaralarini tan olmaydi, mangulikka daxldorlik da`vosida qolaveradi. zero, agar o`tmishda yaratilgan asar kitobxonning bugungi kundagi extiyojlariga javob bermasa, u mutlaqo iste`moldan chiqishi, bamisoli gazeta xabaridek unutilishi kerak bo`lur edi. bundan kelib chiqadiki, badiiy asarning talqinlari shu extiyojlarga mos ravishda o`zgarib, yangilanib turishi tabiiy …

xshat» xikoyasi misol bo`la oladi» . olimning fikricha, xikoya yozilgan «yillarda ko`p narsa oydinlasha boshlaganiga qaramay, yozuvchi o`zining o`tmishni qoralash prinsipiga sodiq qolgan». qarashlarining asosida shu fikr yotgani uchun xam x.karimov xikoyada o`tmish qanday tasvirlanganiga urg`u beradi, asarda «yakka davlat siyosati ta`sirida o`tmishni qoralash borasida ... xayot xaqiqati va tarixga, milliy urf-odat xamda qadriyatlarga zid yo`l tutilgan»ini asoslashga intilib, «daxshat» endilikda «maxorat maktabi bo`lolmaydi» degan xulosaga keladi. avvalo, o`z vaqtida xurmatli domlamiz s.sodiq maqola muallifining mazkur fikrlarini asosli inkor qilgani , ikkinchidan, bizni boshqa masala qiziqtirgani uchun bunga to`xtalib o`tirmaymiz. “daxshat” xaqidagi yuqorida keltirilgan fikrlarni umumlashtiruvchi jixat shuki, ularning bari xikoya o`tmish xaqida yozilgan degan asosga tayanadi. darxaqiqat, xikoyaga o`tmishdan material olingan, uning mazmun qatlamlaridan birini o`tmish tashkil qilishi xam shubxasiz. boz ustiga, adibning o`zi «1960 yilda o`zbek ayolining o`tmishiga oid “daxshat” degan bir xikoya yozgan edim» deya e`tirof etganki, xech bir ikkilanishga, o`zgacha talqinlarga o`rin qolmaydigandek. biroq, yaxshi ma`lumki, …

la qaxxorga ko`ra, “yozuvchi xech vaqt “nima to`g`rida yozsam ekan?” deb o`ylab, keyin birdaniga biron to`g`rida yozishni ixtiyor qilmaydi. aksincha, xodisaga ma`lum munosabati, qanoatidan kelib chiqqan rozilik yoki norozilik uni yozishga majbur qiladi, uni o`z ixtiyoriga qo`ymaydi”. adibning uqdirishicha, “yozishga majbur qiladi”gan xolat ijtimoiy xodisalarni taxlil qilish asosida yuzaga keladi, “ijtimoiy xodisalarni taxlil qilish, uning yaxshi yomon ekanini bilish uchun yozuvchining saviyasi juda-juda baland bo`lishi kerak” . albatta, xozirda abdulla qaxxorning o`zi qo`yayotgan talabga to`la javob berishi, ijtimoiy xodisalar moxiyatini teran anglay olish darajasidagi saviyaga ega san`atkor bo`lgani ko`pchilikda shubxa uyg`otmasa kerak. ayni choqda, o`tgan asrning 80-yillari adog`idan 90-yillar o`rtalarigacha ko`pchiligimizda bunga shubxa uyg`ongani xam sir emas. jumladan, professor x.karimovning «bu yillarda (ya`ni, «daxshat» yozilgan 60-yillarda – d.q.) ko`p narsa oydinlasha boshlaganiga qaramay, yozuvchi o`zining o`tmishni qoralash prinsipiga sodiq qolgan» deb yozishi shundan dalolatdir. xa, x.karimov bir jixatdan xaq: 60-yillarga kelib stalin istibdodi davriga oid ko`p sirlar oshkor bo`lgan, ilg`or …

beruvchi jixatlar yo`q emas. biroq, nazarimda, stereotipni mutlaq xaqiqat deb bilganimiz ularni bir inson, abdulla qaxxor aytmoqchi, «xodisa va voqealarning mag`zi»ni chaqish, ularga «mexr yoki g`azab» bilan munosabatda bo`lib muayyan qanoat (buni konsepsiya ma`nosida tushunish mumkin ko`rinadi – d.q.) xosil qilish imkonini bergan ichki erkinlikka ega bo`lgan, jillaqursa, ijodning iloxiy onlarida shu imkonga erisholgan san`atkor sifatida ko`rishimizga xalal berayotir. fikrimizcha, ayni shu xol ularning asarlarini yangicha tushunish, yangicha talqin qilish yo`lidagi xarakatlarni qabul qilolmaslik, ularni g`ayriilmiy xodisa, «zamonaga moslashga urinish» deb tushunilishiga sabab bo`lmoqda. birovga malol kelmasa deb qo`rqaman, lekin bu nav munosabatda, nazarimda, yangi avlodning biroz kibrga berilgani, abdulla qaxxor mansub avlodning saviyasini o`zinikidan pastroq deb xisoblashga moyilligi bo`y berib turgandek tuyuladi. naxotki, yaqin o`tmishimizda yuz bergan ijtimoiy xodisalarning biz xujjatlarga tayanib yoki eshitib bilganlarimiz asosida anglagan «mag`zi»-moxiyatini o`sha davrda yashagan, o`sha davrni qalbida yashab o`tgan talantli insonlar anglamagan bo`lsa?! bunga ishonish, bu fikrni qabul qilish qiyin... ustoz o.sharafiddinov …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ilxom bilan yozilgan asar"

1662585527.doc αζαρ ilxom bilan yozilgan asar ilxomning makoni ... odamda mexr va g`azab uyg`otadigan xodisa va voqealarning mag`zida... abdulla qaxxor yozuvchi y.shamsharov abdulla qaxxor haqidagi xotiralarida poyezddagi xamroxining “daxshat” xikoyasi to`g`risidagi quyidagi fikrlarini keltiradi: “o`tmishda ayol zoti boshidagi xamma xo`rlik, musibat go`yo shu kichik xikoyaga joylab qo`yilgan. o`qiysizu agar ko`nglingizdagi g`azab, nafrat xissi zarraday bo`lsa, to`p o`qiday gumburlab otiladi: o`sha olimbek dodxoga, barcha dodxoyu boy, mullalarga qarshi, ularni tug`ib voyaga yetkazgan eski tuzumga qarshi o`q otiladi”. bu — maktabda o`ttiz besh yil adabiyotdan saboq bergan kishining gapi. boshqa bir kitobxon, “siyosiy yetuk”ligini namoyish etib bo`lsa kerak, yozuvchiga “... o`tmishda shundoq ...

DOC format, 2.1 MB. To download "ilxom bilan yozilgan asar", click the Telegram button on the left.

Tags: ilxom bilan yozilgan asar DOC Free download Telegram