yorug’lik sochilishi to’g’risida eynshteyn nazariyasi

DOCX 27 pages 785.7 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 785.7 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ yorug’lik sochilishi to’g’risida eynshteyn nazariyasi. reja: kirish…………………………………………………………………3 1.smoluxovskiy g’oyosi…………………………………………………4 2.eynshteyn nazariyasi…………………………………………………11 3. yorug‘likning kombinatsion sochilishi……………………………..14 xulosa…………………………………………………………………24 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………25 2 kirish. fizikada tabiatdagi jarayon va hodisalarni o‘rganishda o‘ziga xos tadqiqot metodlari mavjud.fizika eksperimental fan hisoblanadi. shu bois tajriba o‘tkazish jarayoni alohida sharoitni talab qiladi. bunda o‘rganilayotgan jarayonga tashqi ta’sir ko‘rsatilmasligiga harakat qilinadi.bundan tashqari, jarayonlarga tegishli fizik parametrlar orasidagi bog‘lanishni matematik ifodalar orqali beriladi. shunga ko‘ra fiziklar jarayonlarning bundan keyingi borishini yoki oldin qanday bo‘lganligini juda aniq aytib berishga muvaffaq bo‘ldilar. buyuk italyan fizigi galileo galiley shunday deb yozgan edi: “tabiat kitobi”ni tushunish uchun uning yozilgan tilini bilishing kerak. bu til – matematikadir. kuzatishlardan ko‘pgina hodisalar uchun ma’lum bir qonuniyatlar mavjud ekanligi taxmin qilinadi. bunday taxminlar ilmiy …

2 / 27

bunga misol sifatida moddiy nuqta va ideal gaz tushunchalarini misol qilib aytish mumkin.eksperiment o‘tkazish jarayonida tashqi ta’sirlardan to‘la qutulib bo‘lmaydi. shunga qaramasdan, olingan natijaga ko‘ra ideal sharoitda qanday natija chiqishini aytib berish mumkin bo‘ladi. bu ideal vaziyat ilmiy ideallashtirishdeyiladi. aynan mana shu hodisalar tashqaridan qaralganda murakkabga o‘xshasa-da, lekin ular bo‘ysunuvchi qonunlar sodda bo‘lishini ko‘rsatadi. fizik jarayonlar borishi haqidagi gipoteza tasdiqlansa, u fizik qonunga aylanadi. 3 smoluxovskiy g’oyosi muhitga tushgan yorug’lik qaytish, sinish va yutilishdan tashqari sochiladi ham. bu hodisani kundalik hayotimizda har kuni kuzatamiz. yorug’likning atmosferada sochilishi natijasida osmon ko’m-ko’k bo’lib ko’rinadi. agar yorug’lik atmosferada sochilimaganda edi, kunduz kuni ham biz quyosh va yulduzlarni qorong’i osmonlarda kuzatgan bo’lar edik. yorug’lik maydoni ta‘sirida tebranayotgan elektronlarning majburiy tebranishlari tufayli paydo bo’ladigan ikkilamchi to’lqinlar yorug’lik to’lqini olib kelayotgan energiyaning bir qismini chetga sochib yuboradi. boshqacha qilib aytganda moddadan yorug’lik tarqalayotganda yorug’lik sochilishi kerak. bunday hodisa yuz berishi uchun yorug’lik to’lqinining o’zgaruvchi maydoni ta‘siri …

3 / 27

juda intensiv, ba‘zi hollarda juda zaif sochilishini bildiradi. bir jinslimasliklar tufayli bo’ladigan difraksiya yorug’likning diffuziyasi yoki sochilishi deyiladi. demak, muhitning bir jinsliligini buzish uchun sindirish ko’rsatkichini doimiyligini buzish kerak. sindirish ko’rsatkichi n esa muhitning dielektrik singdiruvchanligiga 4 munosabat orqali bog’langan. muxitning qutblanishi, ya‘ni muhitning birlik hajmining tashqi e maydon ta‘siri ostida oladigan elektr momenti p=np ga teng, bu yerda n – birlik hajmdagi molekulalar soni, p – bu har bir molekulaning elektr momenti. bu moment kattaligi tashqi elektr maydon kuchlanganligiga to’g’ri proporsional. bunda a qutblanuvchanlik koeffitsiyenti deb atalib, molekulaning tuzilishini xarakterlaydi. birlik hajm uchun yozsak: elektrostatikadan ma‘lumki sindirish ko’rsatkichining o’zgarmas bo’lishi chiziqli o’lchamlari to’lqin uzunligiga nisbatan uncha kichik bo’lmagan teng hajmlar uchun ko’paytma muhitning turli joylarida bir xil bo’lishini bildiradi. agar optik jihatdan bir jinsli bo’lgan muhit mutlaqo bir xil molekulalardan tashkil topgan bo’lsa, u holda n ham o’zgarmas bo’lishi, ya‘ni muhitning zichligi hamma yerda bir xil bo’lishi kerak; agar …

4 / 27

yarli to’liq chiziqli qutblanishini ham tindal payqagan. tindal osmonning zangori bo’lib ko’rinishiga quyosh yorug’ligining er atmosferasida chang zarralarida sochilishi sabab bo’lsa kerak, deb taxmin qilgan.ko’p hollarda tabiiy ravishda paydo bo’lgan optik bir jinslimasliklar tufayli yorug’lik intensiv ravishda sochiladi. optik bir jinslimasligi oshkor bo’lgan muhitlar xirа muhitlаr deyiladi. xira muhitlar jumlasiga tutun (gazdagi qattiq zarralar) yoki tuman (havodagi suyuqlik tomchilari, masalan, suv tomchilari) kiradi. bu hollarning hammasida xira muhit yorug’likni birmuncha ko’p sochib yuboradi, bu hodisa odatda tindal hodisasi deyiladi.zarralarining o’lchami to’lqin uzunligiga nisbatan kichik bo’lgan xira muhitlarda yorug’likning sochilishini o’rganish natijasida tindal va undan keyingi tadqiqotchilar tajribada kashf etgan va nazariy jihatdan reley asoslab bergan ba‘zi umumiy qonuniyatlar topildi. bu qonuniyatlar to’g’risida quyidagi tajribada tasavvur hosil qilish mumkin. to’g’ri burchakli kyuveta to’la suvga bir necha tomchi sut tomizib suv xiralashtiriladida, unga intensiv yorug’lik dastasi yuboriladi. suvda yorug’lik dastasining izi aniq ko’rinib turadi. yon tomonidan turib a yo’nalishda kuzatganda sochilgan yorug’lik …

5 / 27

’lchamlari tushayotgan yorug’lik to’lqin uzunligiga nisbatan kichik bo’lgan sferik zarralarda sochilgan yorug’likning intensivligini hisoblab (1899 yil) dastlabki yorug’lik tabiiy yorug’lik bo’lgan holda sochilgan yorug’likning intensivligi quyidagiga teng bo’lishini topdi. 7 n - sochib yuboruvchi hajmdagi zarralar soni, - va - zarraning hajmi va dielektrik singdiruvchanligi, - zarra muallaq holda yurgan muhitning dielektrik singdiruvchanligi, - sochilish burchagi, - tushayotgan yorug’likning intensivligi, - sochib yuboruvchi hajmdan kuzatish nuqtasigacha bo’lgan masofa. releyning (17.5) formulasi yuqorida aytib o’tilgan qonuniyatlarni tavsiflaydi. sochilgan yorug’likning intensivligi to’lqin uzunligining to’rtinchi darajasiga teskari proporsional ekan bu qonuniyat o’lchab topilgan natijalarga muvofiq keladi va osmonning zangori bo’lish sababini izohlab beradi va bu reley qonuni deyiladi. biroq osmonning zangori bo’lishiga atmosferada chang borligining aloqasi yo’q ekan, biz buni keyinroq ko’rsatamiz. reley formulasida muhitning optik jihatdan bir jinslimasligining o’lchovi bo’la oladigan ko’paytuvchi bor. agar bo’lsa, muhit bir jinsli bo’lib qolib, yorug’lik ham sochilmay qo’yadi (i=0). optik jihatdan bir jinslimaslikning bunday o’lchovi faqat …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yorug’lik sochilishi to’g’risida eynshteyn nazariyasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ yorug’lik sochilishi to’g’risida eynshteyn nazariyasi. reja: kirish…………………………………………………………………3 1.smoluxovskiy g’oyosi…………………………………………………4 2.eynshteyn nazariyasi…………………………………………………11 3. yorug‘likning kombinatsion sochilishi……………………………..14 xulosa…………………………………………………………………24 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………25 2 kirish. fizikada tabiatdagi jarayon va hodisalarni o‘rganishda o‘ziga...

This file contains 27 pages in DOCX format (785.7 KB). To download "yorug’lik sochilishi to’g’risida eynshteyn nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug’lik sochilishi to’g’risid… DOCX 27 pages Free download Telegram