yarimo'tkazgichlar elektr o'tkazuvchanligi

DOCX 20 pages 751.8 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 751.8 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

yarimoʻtkazgichlar elektr oʻtkazuvchanligi. yarimoʻtkazgichlarning elektronli va kovakli oʻtkazuvchanlik. elektron-kovak (p-n) oʻtishi va uning xossalari. reja: 1. yarimo‘tkazgich materiallar 2. yarimo‘tkazgichlar elektr o‘tkazuvchanligi 3. yarimoʻtkazgichlarning elektronli va kovakli oʻtkazuvchanlik. 4. elektron-kovak (p-n) oʻtishi va uning xossalari. yarim o’tkazgich materiallar yarimo’tkazgich materiallar quyidagi xossalari bilan boshqa materiallardan ajralib turadi: 1.yarimo’tkazgich materialining solishtirma qarshiligi temperatura oshishi bilan eksponensial qonuniyatga asosan oshadi. 2. yarimo’tkazgich materiallarning solishtirma qarshiligini kirishma atomlarini legirlash yo’li bilan o’zgartirish mumkin. misol uchun 1 kg si ga 0,001 mg ya’ni si dagi atomlar sonidan 109 marta kam bo’lgan b, p yoki sb ni qo’shadigan bo’lsak, uning solishtirma qarshiligi 103 marta oshadi. demak, xona haroratida si solishtirma qarshiligini faqat kirishma atomlar konsentratsiyasi 1011÷1019 sm-3 ga oshirish hisobiga uning solishtirma qarshiligi ρ ~ 105 om·sm dan ρ ~ 10-3om·sm ga o’zgartirish mumkin. demak, yarimo’tkazgichlarga kirishma elementlari kiritilganda ularning xususiyatlarini keskin o’zgarishi ham ularning noyob xossaga ega ekanligidan darak beradi. 3. yarimo’tkazgich materiallarida metallardan …

2 / 20

ng) yashash vaqti va boshqarish yo’llari yarimo’tkazgichlar asosida umuman yangi turdagi elektron asboblar yaratish imkonini berdi. bular –lazerlar, fotoelmentlar va boshqalar. yarimo’tkazgichlarda tok tashuvchilar yashash vaqti juda katta oraliqda 10-3÷10-11 sek, o’ta tez ishlaydigan hozirgi zamon hisoblash mashinalari paydo bo’lishiga olib keldi. 5. metallarga qaraganda yarimo’tkazgich materiallari elektrik, optik, magnit xossalari tashqi ta’sirga (magnit maydon, radiatsiya, bosim, yorug’lik va h.k.) o’ta sezgirdir. mana bu noyob xossa− tubdan yangi –fotoelementlar, fotopryomniklar yaratilishiga olib keldi. bu esa hozirgi zamon hisoblash texnikasi, robotatexnika va diagnostika sohalarini o’ta yuqori darajada rivojlanishiga asos bo’ldi. 6. yarimo’tkazgich materiallarni metallardan yana bir alohida xususiyati bu tok tashuvchilar harakatchanligi nafaqat o’ta yuqori qiymatlarga va balki, harorat hamda nuqsonlarga o’ta bog’liqdir. mana yarimo’tkazgichlarning asosiy noyob xossalarini fizik ma’nosi va ularning mohiyatini kitobimizning keyingi boblarida keltiramiz. yarimo’tkazgichlar elektr o’tkazuvchanligi o’zidan elektr tokini o’tkazish darajasiga qarab barcha qattiq jismlar o’tkazgichlar, yarimo’tkazgichlar va dielektriklar (yoki izolyatorlar) kabi turlarga bo’linadi. o’tkazgichlarga solishtirma elektr …

3 / 20

lik (ko’p hollarda bu kattalikning temperatura ta’siridagi o’zgarasmhlari hisobga olinmaydi), δe – o’tkazuvchanlikning temperatura ta’siridagi faollashish (aktivatsiya) energiyasi bo’lib uni ev larda o’lchash qabul qilingan, k=8.614210-5 ev.k-1 – bolьtsman doimiysi, t - absolyut temperatura (gradus k larda). (1.2) – ifodani logarifmlasak, quyidagiga ega bo’lamiz: (1.3) 1.1. – rasm. legirlanmagan materiallarning seo’ning temperaturaga bog’liqligi. (1.3) – ifodadan ko’rinib turibdiki seo’ logorifmi 1/t ga chiziqli bog’liq va bu chiziqning qiyalik burchagidan foydalanib δe kattalik qiymatini aniqlash mumkin. shuning uchun yarimo’tkazgichlar seo’ grafigini chizishda vertikal o’qqa seo’ kattaligini logorifmik masshtabda, gorizontal o’qqa esa teskari temperatura kattaligini qo’yish juda qulay (odatda qulaylik uchun 1/t ning qiymatiga 1000 soni ko’paytiriladi) (1.1. – rasmga qarang). navbatdagi 1.2. - rasmda xususiy kremniy seo’ning quyosh nuri bilan yoritilgan holatida temperaturaga bog’liqligi tasvirlangan. rasmdan ko’rinib turibdiki bunda kremniyning seo’ barcha yarimo’tkazgichlarniki singari kuchli o’zgarar ekan. 1.2. – rasm. xususiy kremniy seo’ kattaligiga temperaturaning ta’siri: 1 – qorong’ulikda o’lchangan bog’lanish, …

4 / 20

chning elektr o’tkazuvchanligini metallar elektr o’tkazuvchanligi σ ≈ 104 (ρ ≈ 10-4) ga yaqin darajagacha o’zgartirasmh mumkin ekan. 1.3. – rasm. legirlash darajasining kremniy seqga ta’siri (punktir chiziq bilan chiziqli bog’lanish ko’rsatilgan). shunga e’tiborni qaratish lozimki aralashma kontsentratsiyasi 9 tartibga oshganida namuna o’tkazuvchanligi 8 tartibga oshar ekan, ya’ni boshqacha so’z bilan aytganda o’tkazuvchanlik va aralashmalar kontsentratsiyasi orasida qariyib chiziqli bog’lanish bor ekan. legirlash nafaqat seo’ kattaligi qiymatiga balki uning temperaturaga bog’lanish xarakteriga ham ta’sir qilar ekan. bu 3.4. – rasmda keltirilgan gafikda tasvirlangan. grafiklardan ko’rinib turibdiki yuqori temperaturalar sohasida legirlangan material seo’ kattaligi legirlanmagan material seo’ kattaligiga qarab intilar ekan. pas temperaturalar sohasida seo’ sezilarsiz darajada o’zgarib, kuchsiz nomoyon bo’luvchi maksimmuga ega bo’lar ekan. kuchli legirlangan kristallar uchun seo’ temperatura ta’sirida metallarnikiga o’xshash tarzda o’zgarar ekan. 1.4. – rasm. legirlangan kristallar seo’ning temperaturaga bog’liqligi. legirlanish darajasining qiymati har bir chiziq yoniga sm-3 o’lchov birliklarida ko’yilgan, punktirli chiziq legirlanmagan materialga to’g’ri …

5 / 20

h.k.larda ular o’tkazuvchanligi kattaligi o’zgarasmhini va temperaturaga bog’lanish xarakterini; ta’rif bo’ycha elektr o’tkazuvchanlik namunaga berilgan kuchlanishning o’zgarasmhi tufayli undan oqib o’tayotgan tok kuchining o’zgarasmhi bilan xarakterlanadi. o’z navbatida tok kuchi kattaligi vaqt birligi ichida o’tkazgich ko’ndalang kesimi yuzasidan oqib o’tadigan zaryad kattaligi bilan xarakterlanadi. buning uchun esa biz zaryad tashuvchilar kontsentratsiyasi va tezligini bilishimiz kerak bo’ladi. 1.5. – rasm. kristallarda valent elektronlari hosil qiladigan energetik zonalarning mumkin bo’lgan strukturalari. 1.6. – rasm. nuqsonlarsiz, ikki o’lchovli 1.7. – rasm. kristall yorug’lik kvantini yutganida elektron va kovakning hosil bo’lishi sxemasi. 1.8. – rasm. mukammal kristallda elektron va kovakning paydo bo’lishini tushuntiruvchi energetik diagramma. elementar yarimo’tkazgichlar kristall panjarasi tugunlari bir xil atomlardan tashkil topgan bo’ladi. quyidagi si, ge va sn elementar yarimo’tkazgichli materiallar to’rttadan valent elektronlariga ega va 1.9-rasmda ko’rsatilgandek kristall panjarada to’rttadan atomlar bilan bog’lanish xususiyatiga egadir. bu xususiyatlari ularning olmos kristall panjaraga ega bo’lishlarini namoyon etadi. si si rasm – 1.9. …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yarimo'tkazgichlar elektr o'tkazuvchanligi"

yarimoʻtkazgichlar elektr oʻtkazuvchanligi. yarimoʻtkazgichlarning elektronli va kovakli oʻtkazuvchanlik. elektron-kovak (p-n) oʻtishi va uning xossalari. reja: 1. yarimo‘tkazgich materiallar 2. yarimo‘tkazgichlar elektr o‘tkazuvchanligi 3. yarimoʻtkazgichlarning elektronli va kovakli oʻtkazuvchanlik. 4. elektron-kovak (p-n) oʻtishi va uning xossalari. yarim o’tkazgich materiallar yarimo’tkazgich materiallar quyidagi xossalari bilan boshqa materiallardan ajralib turadi: 1.yarimo’tkazgich materialining solishtirma qarshiligi temperatura oshishi bilan eksponensial qonuniyatga asosan oshadi. 2. yarimo’tkazgich materiallarning solishtirma qarshiligini kirishma atomlarini legirlash yo’li bilan o’zgartirish mumkin. misol uchun 1 kg si ga 0,001 mg ya’ni si dagi atomlar sonidan 109 marta kam bo’lg...

This file contains 20 pages in DOCX format (751.8 KB). To download "yarimo'tkazgichlar elektr o'tkazuvchanligi", click the Telegram button on the left.

Tags: yarimo'tkazgichlar elektr o'tka… DOCX 20 pages Free download Telegram