g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri

DOCX 19 pages 38.5 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.5 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

3-mavzu.g‘arb falsafasining ustuvor yo`nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri 1. qadimgi yunon falsafa maktablarining fan taraqqiyotiga ta’siri. geraklitning dunyo o’zgaruvchanligi haqidagi g’oyalarining mohiyati. sokrat qarashlarining ijtimoiy ahamiyati. demokritning atomlar haqidagi ta’limotining olam haqidagi qarashlar transformatsiyasidagi o`rni. platonning davlat boshqaruvi haqidagi g’oyalari. aristotelning axloq haqidagi qarashlarining hozirgi davrda shaxs tarbiyasidagi ahamiyati. 2. ilk o‘rta asrlarda yevropa falsafiy tafakkuri rivojlanishining asosiy shakllari: apologetika va patristika. avgustin ta’limotining olam va odamni tushunishdagi ahamiyati. 3. sxolastika maktabi g’oyalarining jamiyat taraqqiyotidagi roli. u.okkam va foma akvinskiy ta’limotining jismlar mohiyatini tushunishdagi ahamiyati. 4. uyg‘onish davri yevropa falsafasida panteizm, antroposentrizm va dialektikaning rivojlantirilishi. yangi davr g‘arb falsafasida borliq va jamiyatni bilish haqidagi qarashlar talqini. 5. xviii asr yevropa ma’rifatparvarlari g‘oyalarining axloqiy tarbiyadagi roli. nemis klassik falsafasining inson mohiyatini tushunishdagi ahamiyati. 6. xviii asr yevropa falsafasining ma’rifiy xususiyatlari. xx-xxi asr g‘arb falsafasining oqimlari (pozitivizm, neopozitivizm, pragmatizm, ekzistensializm, fenomenologiya, postmodernizm, personalizm oqimlari). xx-xxi asr g‘arb faylasuflari ijodida fan falsafasining …

2 / 19

47 yillarda yashagan). u yunon fani va falsafasining asoschisi bo‘lib, o‘z davrining etuk siyosiy arbobi, jo‘g‘rofi, faylasufi bo‘lgan. fales ta’limotiga ko‘ra, tabiatdagi turli-tuman jism va hodisalar dastlabki ibtido — suvdan paydo bo‘lgan va yana suvga aylanadi va bu moddiy birlik doimo o‘zgarishda bo‘ladi. anaksimandr (falesning shogirdi) yeramizdan avvalgi vii asr oxiri va vi o‘rtalarida yashab ijod etgan. u «tabiat haqida» asarini yozgan, biroq asar bizgacha yotib kelmagan. fales olamning asosiga suvni qo‘ygan bo‘lsa, anaksimandr dunyo — cheksiz, gazsimon apeyrondan iborat, issiqlik va sovuqlik, quruqlik va namlik apeyrondan ajralib chiqib, moddaning bir holatdan ikkinchi holatga o‘tishini ta’minlaydi, deb hisoblagan. uning ta’limotini zamondoshi, shogirdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (yeramizdan avvalgi 588-525 yillar) havo — olamning asosi, deb bilgan. uningcha, havoning quyuqlashishidan suv, yer, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bo‘lgan. yana bir yunon faylasufi gyeraklit (yeramizdan avvalgi 520- 460 yillar) kichik osiyoning g‘arbiy qirg‘og‘idagi efes shahrida zargar oilasida dunyoga …

3 / 19

tafakkur rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. pifagor (yeramizdan avvalgi 580-500 yillar) yunonistonning samos orolida yashab o‘tgan. u qadimgi yunonistonda diniy-mafkuraviy falsafiy maktab, ya’ni pifagorchilikka asos solgan. pifagor o‘zining siyosiy qarashlari tufayli podsho polikret bilan chiqisha olmagan va samosni tark etib, janubiy italiyaga ko‘chib ketgan, o‘sha yerda o‘z uyushmasini tashkil etgan. uningcha, dunyoni bilish jarayoni, avvalo, raqamlarni bilishdan boshlanishi kyerak. pifagorchilarning ta’limotiga ko‘ra, olamning asosida modda ham, tabiat ham emas, balki ideallashgan raqamlar yotadi; narsa va hodisalar aynan ana shu raqamlar mahsulidir. pifagorchilar birinchi bo‘lib yunonistonda tabiatdagi narsa va hodisalarni izohlashda miqdor kategoriyasini ilgari suradi. pifagor zodagonlar oilasiga mansub bo‘lgani bois aristokratiyani himoya qilgan. u «tartib» to‘g‘risidagi ta’limotini yaratib, faqat aristokratlar o‘rnatgan tartib ijtimoiy hayotda muhim rol o‘ynaydi, degan. uning fikricha, demokratiya bu tartibotning buzilishidir. eley falsafiy maktabi namoyandasi ksenofan (yeramizdan avvalgi yi — v asr) shoir va faylasuf bo‘lgan. u kichik osiyoda dunyoga kelgan. ilm olish maqsadida yunonistonga, janubiy italiyaga sayohat …

4 / 19

surgan g‘oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, yeramizdan avvalgi 504 yili tug‘ilgan parmenid tomonidan rivojlantirilgan. eley falsafiy maktabining namoyandalaridan biri parmenidning shogirdi va do‘sti zenon (490-430 yillar) o‘z ustozining ta’limotini himoya qildi va uni rivojlantirdi. qadimgi yunon madaniyatida sofistlar falsafasi katta o‘rin tutadi. sofistlar antropologiya (inson haqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to‘g‘risidagi fan) muammolari bilan shug‘ullangan. sofistlar yangi kasblarning mohir ustalari, ya’ni o‘qituvchilar, diplomatlar, notiqlar, sud mahkamalarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bo‘lib, haqiqat, osoyishtalik, adolat o‘rnatishga xizmat qilgan. ularning ta’limoti suqrot falsafasiga ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgan. suqrot (yeramizdan oldingi 469- 399 yillar.) (asli — sokrat) — qadimgi yunon faylasufi. «afinaning ijtimoiy hayotida faol ishtirok etgan, yoshlar tarbiyasi bilan shug‘ullangan, hurfikrli inson, kambag‘aldan chiqqan, tosh yo‘nuvchining o‘g‘li, o‘ta bilimdon kishi sifatida mashhur bo‘lgan. uning hayoti fojiali tugagani to‘g‘risidagi misol falsafiy afsonaga aylanib ketgan. o‘z davrida afinadagi hukmron tuzum tartib-qoidalariga qarshi chiqib, yangi fikrlarni ilgari surgani uchun ruhoniylar …

5 / 19

iyoriga topshirgan. «aflotun mening do‘stim, ammo qonun do‘stlikdan ustun turadi» degan hikmatli ibora o‘sha davr ma’naviyatining yaqqol ifodasidir. suqrot o‘z ta’limotini og‘zaki ravishda ko‘cha-ko‘yda, maydonlarda, xiyobonlarda shogirdlari va izdoshlari bilan birga shakllantirgan va xalq ongiga singdirishga harakat qilgan, lekin bironta ham asar yozmagan. uning falsafiy, axloqiy ta’limotlari mohiyatini shogirdlari ksenofant, aristofan va aflotunlarning asarlaridan bilib olishimiz mumkin. ksenofant «suqrot haqida esdaliklar» asarida o‘z ustozi haqida iliq so‘zlar aytib, uni olijanob, axloq-odob borasida haqqoniy fikr yuritgan inson sifatida ta’riflagan. yoshlarning axloqini buzgan deb unga siyosiy ayb qo‘yish — tuhmat ekanini alohida ta’kidlagan. aflotun esa uni chuqur mulohazali, insonni ulug‘lovchi donishmand, deya ta’riflagan, uning falsafiy qarashlarini o‘z asarlarida suqrot nomidan bayon etgan. suqrotning fikricha, falsafaning markazida axloq masalalari turmog‘i lozim. jamiyatning ravnaqi, tinchlik va osoyishtaligi, farovon hayoti axloq va odobning ahvoliga bog‘liq. bu masalalar sharq falsafasida ham katta o‘rin tutganli bois xalqimiz, buyuk allomalarimiz suqrot nomini benihoya hurmat bilan tilga olgan, uning …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri"

3-mavzu.g‘arb falsafasining ustuvor yo`nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri 1. qadimgi yunon falsafa maktablarining fan taraqqiyotiga ta’siri. geraklitning dunyo o’zgaruvchanligi haqidagi g’oyalarining mohiyati. sokrat qarashlarining ijtimoiy ahamiyati. demokritning atomlar haqidagi ta’limotining olam haqidagi qarashlar transformatsiyasidagi o`rni. platonning davlat boshqaruvi haqidagi g’oyalari. aristotelning axloq haqidagi qarashlarining hozirgi davrda shaxs tarbiyasidagi ahamiyati. 2. ilk o‘rta asrlarda yevropa falsafiy tafakkuri rivojlanishining asosiy shakllari: apologetika va patristika. avgustin ta’limotining olam va odamni tushunishdagi ahamiyati. 3. sxolastika maktabi g’oyalarining jamiyat taraqqiyotidagi roli. u.okkam va foma akvinskiy ta’limotining jismlar mohiyatini...

This file contains 19 pages in DOCX format (38.5 KB). To download "g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: g‘arb falsafasining ustuvor yo‘… DOCX 19 pages Free download Telegram