g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri.

DOCX 13 стр. 24,0 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 24,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri. reja 1. g‘arb falsafasining shakllanish bosqichlari va asosiy g‘oyaviy yo‘nalishlari 2. g‘arb falsafasining fan va texnika rivojiga ta’siri 3. zamonaviy g‘arb falsafasi va uning ilmiy-texnologik rivojlanishga zamonaviy ta’siri 1. g‘arb falsafasining shakllanish bosqichlari va asosiy g‘oyaviy yo‘nalishlari g‘arb falsafasi insoniyat tafakkurining eng yuksak intellektual meroslaridan biridir. u o‘zining ming yillik tarixida turli bosqichlardan o‘tib, insonning borliq, aql, ruh, jamiyat, axloq, haqiqat va ma’naviyat haqidagi qarashlarini shakllantirdi. g‘arb falsafasi deganda, odatda, qadimgi yunon-rim davridan boshlab yevropa mamlakatlari hududida rivojlangan falsafiy tafakkur tizimi nazarda tutiladi. bu tafakkur yo‘nalishi insonni, tabiatni va jamiyatni aql orqali anglashga intilgan, ilmiy fikrlashni shakllantirishda muhim o‘rin tutgan. falsafa tarixining dastlabki bosqichi antik davrga to‘g‘ri keladi. yunoniston bu davrda falsafaning beqiyos markaziga aylandi. aynan shu yerda inson aqli, bilish qobiliyati va mantiqiy tafakkurga asoslangan bilimlar shakllandi. fales, anaksimandr, anaksimen kabi ilk faylasuflar tabiat hodisalarini ilohiy kuchlar bilan emas, balki …

2 / 13

lab chiqib, empirik bilishning nazariy asoslarini yaratdi. u falsafani fanlarning onasi sifatida ko‘rdi va sababiylik, mantiq, etika, siyosat, metafizika kabi sohalarda izchil tizim yaratdi. bu davrda stoitsizm, epikurizm, skeptitsizm kabi yo‘nalishlar ham vujudga keldi. stoiklar insonni tabiat qonunlariga mos yashashga, aql bilan boshqarishga chaqirdilar. epikur esa lazzatni hayot maqsadi deb bilgan bo‘lsa-da, bu lazzatni aql bilan muvozanatlashtirishni tavsiya etdi. skeptiklar esa haqiqatga to‘liq erishish mumkinligiga shubha bilan qaraganlar. antik davr falsafasi inson tafakkurining dastlabki uyg‘onish davri bo‘lib, u mantiqiy fikrlashni, bilish metodlarini, ontologik va gnoseologik tushunchalarni shakllantirdi. o‘rta asrlar davriga kelib, g‘arb falsafasi diniy tafakkur bilan uyg‘unlashdi. xristian falsafasi, ayniqsa, avgustin avreliy va foma akvinskiy asarlarida o‘zining eng yuqori bosqichiga chiqdi. avgustin insonning ichki dunyosi, vijdon, e’tiqod va ilohiy muhabbat haqidagi ta’limotini ilgari surdi. u inson ruhining xudoga yaqinlashish jarayonini falsafiy tarzda tahlil qildi. foma akvinskiy esa aristotel falsafasini xristian teologiyasi bilan sintez qildi. u aql va e’tiqod o‘rtasida muvozanat …

3 / 13

tuvchisi sifatida ko‘rsatdilar. bu davrda inson aqli, tajribasi va kuzatuvi asosida ilm-fan shakllanib bordi. bekon tajribani ilmning asosi deb bilgan va “bilim – kuchdir” degan mashhur shiorni ilgari surgan. dekart esa “men o‘ylayman, demak, mavjudman” degan mashhur g‘oyasi orqali ratsionalizm asoslarini yaratdi. u bilishning manbai sifatida aqlni birinchi o‘ringa qo‘ydi. shu tariqa empirizm va ratsionalizm g‘arb falsafasining ikki asosiy oqimi sifatida shakllandi. empirik yo‘nalish vakillari – lokk, berkli, gyum – bilimning manbaini tajriba va sezgi orqali tushuntirdilar. ratsionalistlar esa (dekart, spinoza, leybnits) bilimning asosi inson aqli va mantiqiy fikrlash deb hisobladilar. yangi davr falsafasining muhim natijalaridan biri – ilmiy tafakkurning shakllanishi bo‘ldi. bu davrda tabiat fanlari falsafadan ajralib chiqib, mustaqil tarmoqqa aylandi. shunga qaramay, falsafa ilmiy bilishning metodologik asoslarini belgilab berdi. immanuil kant bu davr falsafasida inqilob yasadi. u “sof aql tanqidi” asarida inson bilish imkoniyatlarini tahlil qilib, bilish jarayonida aqlning faol rolini asoslab berdi. kantning “narsa o‘zida” va “narsa …

4 / 13

iqtisodiy omillar orqali tushuntirib, tarixiy materializmni shakllantirdilar. xix asrning ikkinchi yarmida ekzistensializmning dastlabki g‘oyalari ham paydo bo‘ldi. syoren kyerkegor insonning individual mavjudligi, tanlov erkinligi va mas’uliyatini falsafaning markaziga qo‘ydi. xx asrda g‘arb falsafasi yanada rang-barang bo‘ldi. mantiqiy pozitivizm, analitik falsafa, fenomenologiya, pragmatizm, strukturalizm, postmodernizm kabi yo‘nalishlar paydo bo‘ldi. mantiqiy pozitivistlar (rassel, vittegenstayn, karnap) til va mantiqni falsafaning markaziga qo‘ydilar. ular fikrning mazmuni uning mantiqiy tahliliga bog‘liq, deb hisobladilar. fenomenologiya asoschisi edmund gusserl esa inson ongidagi tajribani bevosita tahlil qilishni taklif etdi. uning izdoshi martin xaydegger mavjudlik masalasini inson borlig‘i orqali tahlil qildi va ekzistensializmning rivojiga turtki berdi. pragmatizm (d. dyui, u. jeyms) esa bilimning amaliy foydasiga urg‘u berdi. strukturalizm va poststrukturalizm esa madaniyat, til va jamiyatdagi tuzilmaviy munosabatlarni tahlil qilish bilan shug‘ullandi. mishel fuko, jak derrida kabi faylasuflar bilim va hokimiyat o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlikni tahlil qildilar. zamonaviy g‘arb falsafasi texnologik taraqqiyot, axborot inqilobi, bioetika va ekologik muammolar bilan chambarchas bog‘langan. …

5 / 13

u bois g‘arb falsafasi nafaqat tarixiy meros, balki hozirgi zamon tafakkurining poydevori, insonning aql, e’tiqod, axloq va ilm o‘rtasidagi muvozanatni izlash jarayonidir. 2. g‘arb falsafasining fan va texnika rivojiga ta’siri g‘arb falsafasi insoniyat tafakkurining eng muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, uning fan va texnika taraqqiyotiga ta’siri chuqur va keng qamrovli jarayon sifatida tarixiy rivojlanish bosqichlarida namoyon bo‘lgan. falsafa insonning dunyoni anglashga, tabiat qonuniyatlarini tushunishga, bilish imkoniyatlarini kengaytirishga va ilmiy tafakkur metodlarini shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, g‘arb tafakkuri bu borada ilm-fan rivojining nazariy asosini yaratgan. g‘arb falsafasining shakllanishi qadimgi yunonistondan boshlanib, o‘rta asrlar, uyg‘onish davri, yangi davr va zamonaviy davrlargacha uzluksiz ravishda fan, texnika va texnologiya taraqqiyotining g‘oyaviy manbai sifatida xizmat qilgan. qadimgi yunon falsafasi fan va texnika taraqqiyotining poydevorini yaratgan eng muhim manbalardan biridir. yunon mutafakkirlari tabiatni tushunish uchun mifik tushunchalardan voz kechib, uni aql va kuzatuv asosida tahlil qilishga harakat qilganlar. fales, anaksimandr, anaksimen kabi faylasuflar tabiat hodisalarini tabiiy sabablar bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri."

g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri. reja 1. g‘arb falsafasining shakllanish bosqichlari va asosiy g‘oyaviy yo‘nalishlari 2. g‘arb falsafasining fan va texnika rivojiga ta’siri 3. zamonaviy g‘arb falsafasi va uning ilmiy-texnologik rivojlanishga zamonaviy ta’siri 1. g‘arb falsafasining shakllanish bosqichlari va asosiy g‘oyaviy yo‘nalishlari g‘arb falsafasi insoniyat tafakkurining eng yuksak intellektual meroslaridan biridir. u o‘zining ming yillik tarixida turli bosqichlardan o‘tib, insonning borliq, aql, ruh, jamiyat, axloq, haqiqat va ma’naviyat haqidagi qarashlarini shakllantirdi. g‘arb falsafasi deganda, odatda, qadimgi yunon-rim davridan boshlab yevropa mamlakatlari hududida rivojlangan falsafiy tafakkur tizimi nazarda tutiladi. bu tafakkur...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (24,0 КБ). Чтобы скачать "g‘arb falsafasining ustuvor yo‘nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: g‘arb falsafasining ustuvor yo‘… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram