g‘arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri

DOCX 16 pages 118.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 118.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

3 – mavzu: g‘arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri. ma’ruza rejasi: 1. qadimgi yunon-rim falsafiy maktablari va ularning ta’limoti. 1. xristianlik va o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari. 1. g‘arb uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 1. yangi davr g‘arb falsafasidagi asosiy muammolar. 1. eng yangi davr (xx – xxi asr) g‘arb falsafasining oqimlari. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: qadimgi yunon-rim, milet maktabi, suqrotgacha falsafa, geraklit, suqrot, demokrit, aflotun, arastu, ellin davri, o‘rta asr, xristianlik, avreliy avgustin, apologetika, patristika, sxolastika, nominalizm, realizm, foma akvinskiy, g‘arb renessansi, gumanizm, tabiat falsafasi, ilk burjua inqiloblari, ilmiy inqilob, yangi davr falsafasi, metafizika, mexanitsizm, empirizm, ratsionalizm, metod, induksiya, deduksiya, substansiya va uning moduslari, ma’rifat davri va falsafasi, nemis klassik falsafasi, eng yangi davr, neoklassik va noklassik yo‘nalish, neotomizm, pozitivizm, neopozitivizm, mantikiy pozitivizm, lingvistik tahlil, konvensionalizm va fizikalizm, germenevtika, fenomenologiya, maxizm, pragmatizm, ekzistensializm psixoanalitik oqim. 1-savol bayoni: qadimgi yunoniston va …

2 / 16

· geraklit falsafasi; · pifagorchilar falsafasi; · eley falsafa maktabi (ksenofan, parmenid, zenon); · empedokl va anaksagor falsafasi. 1. klassik davr - antik falsafaning gullab yashnagan va yuksak rivojlangan davri (er.av. v-iv asrlarga oid quldorlik demokratiyasi bosqichidagi falsafa): · sofistlar falsafasi; · suqrot va suqrotchilar falsafasi; · atomistlar ta’limoti (levkipp va demokrit); · aflotun falsafasi; · arastu falsafasi. 1. ellinizm davri - antik falsafaning sust rivojlanish davri. bu ellin davri yunon falsafasi va rim respublikasi bosqichidagi lotin falsafasi (er.av. iii-i asrlar): · kiniklar falsafasi; · stoiklar falsafasi; · epikur falsafasi; · skeptitsizm falsafasi. 1. rim davri - antik falsafaning rim imperiyasi davridagi inqiroz va tanazzul bosqichi (eramizning i-v asrlari): · skeptitsizm ta’limoti(sekst empirik g‘oyalari rivoji); · epikurizm ta’limoti (lukresiy kar va boshqalar); · stoitsizm g‘oyalari (sitseron, seneka, avreliy singarilar); · neoplotonizm ta’limoti (plotin, porfiriy, prokl kabilar falsafasi). yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii-vi asrlar o‘rtasida milet shaxrida yuzaga kelgan …

3 / 16

lagan. uning ta’limotini zamondoshi, shogirdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (eramizdan avvalgi 588-525 yillar) xavo — olamning asosi, deb bilgan. uningcha, xavoning quyuqlashishidan suv, yer, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bo‘lgan. yana bir yunon faylasufi geraklit (eramizdan avvalgi 520-460 yillar) kichik osiyoning g‘arbiy qirg‘og‘idagi efes shaxrida zargar oilasida dunyoga kelgan. u stixiyali dialektikaga asos solgan, olov — olamning asosi, deb bilgan. uning fikricha, olamda hamma narsa harakatda. «oqar suvga bir soniyada ikki marta tushish mumkin emas, chunki suv har daqiqada yangilanib turadi». olamda turg‘unlik yo‘q. geraklitning fikricha, doimiy o‘zgarish, harakat va o‘zaro qarama-qarshi tomonlarga o‘tish — jismlar sifatining nisbiyligi bilan boqliq. masalan, dengiz suvi inson iste’moli uchun yaroqsiz bo‘lsa, baliqlar uchun ayni muddaodir. geraklitning qarashlari falsafiy tafakkur rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgan. pifagor (eramizdan avvalgi 580-500 yillar) yunonistonning samos orolida yashab o‘tgan faylasuflardan biridir. u qadimgi yunonistonda diniy-mafkuraviy falsafiy maktab, ya’ni pifagorchilikka asos solgan. pifagor o‘zining siyosiy qarashlari …

4 / 16

diogen laertskiyning yozishicha, ksenofan «tabiat xaqida» asarining muallifidir. afsuski, ushbu asarning yarmigina omon qolgan, xolos. uning falsafiy ta’limotiga ko‘ra, tabiat - o‘zgarmas va harakatsizdir, «hamma narsa yerdan unib chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi». biz hammamiz yerdan tug‘ilganmiz va yerga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bo‘lib, bilishning imkoniyati va chegarasi xaqida fikr yuritgan. bu qadimgi yunon gnoseologiyasining rivojiga turtki bo‘ldi. ksenofant ilgari surgan g‘oyalar uning shogirdi eley falsafiy maktabining ko‘zga ko‘ringan namoyandalaridan biri, eramizdan avvalgi 504 yili tuqilgan parmenid tomonidan rivojlantirilgan. parmenidning shogirdi va do‘sti zenon (490-430 yillar) o‘z ustozining ta’limotini himoya qildi va uni rivojlantirdi. qadimgi yunon madaniyatida sofistlar falsafasi katta o‘rin tutadi. sofistlar antropologiya (inson xaqidagi fan) va gnoseologiya (bilish to‘qrisidagi fan) muammolari bilan shuqullangan. sofistlar yangi kasblarning moxir ustalari, ya’ni o‘qituvchilar, diplomatlar, notiqlar, sud maxkamalarida ishlovchi mutaxassislardan iborat bo‘lib, xaqiqat, osoyishtalik, adolat o‘rnatishga xizmat qilgan. ularning ta’limoti suqrot falsafasiga ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatgan. suqrot (eramizdan …

5 / 16

ib o‘lgan. suqrot va uning tarafdorlari jamiyat qonunlariga, ular qanday bo‘lishidan qat’i nazar, so‘zsiz itoat etishni targ‘ib etganlari g‘oyatda ibratlidir. «aflotun mening do‘stim, ammo qonun do‘stlikdan ustun turadi» degan xikmatli ibora o‘sha davr ma’naviyatining yaqqol ifodasidir. suqrot o‘z ta’limotini oqzaki ravishda ko‘cha-ko‘yda, maydonlarda, xiyobonlarda shogirdlari va izdoshlari bilan birga shakllantirgan va xalq ongiga singdirishga harakat qilgan, lekin bironta ham asar yozmagan. uning falsafiy, axloqiy ta’limotlari mohiyatini shogirdlari ksenofan, aristofan va aflotunlarning asarlaridan bilib olishimiz mumkin. suqrotning fikricha, falsafaning markazida axloq masalalari turmoqi lozim. jamiyatning ravnaqi, tinchlik va osoyishtaligi, farovon hayoti axloq va odobning axvoliga boqliq. bu masalalar sharq falsafasida ham katta o‘rin tutganligi bois xalqimiz, buyuk allomalarimiz suqrot nomini benixoya hurmat bilan tilga olgan, uning axloq-odob xaqidagi pand-nasixatlariga amal qilgan. suqrotning shogirdi aflotun (asli — platon) jaxon falsafasi tarixida o‘chmas iz qoldirgan buyuk allomadir. u nafaqat faylasuf olim, balki san’atkor, shoir va dramaturg bo‘lgan, o‘z g‘oyalarini dialoglar tarzida bayon qilgan. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "g‘arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri"

3 – mavzu: g‘arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri. ma’ruza rejasi: 1. qadimgi yunon-rim falsafiy maktablari va ularning ta’limoti. 1. xristianlik va o‘rta asr g‘arb falsafasi rivojlanishining umumiy belgilari. 1. g‘arb uyg‘onish davri va falsafiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlari. 1. yangi davr g‘arb falsafasidagi asosiy muammolar. 1. eng yangi davr (xx – xxi asr) g‘arb falsafasining oqimlari. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: qadimgi yunon-rim, milet maktabi, suqrotgacha falsafa, geraklit, suqrot, demokrit, aflotun, arastu, ellin davri, o‘rta asr, xristianlik, avreliy avgustin, apologetika, patristika, sxolastika, nominalizm, realizm, foma akvinskiy, g‘arb renessansi, gumanizm, tabiat falsafasi, ilk burjua inqiloblari, ilmiy inqilob, ...

This file contains 16 pages in DOCX format (118.3 KB). To download "g‘arb falsafasining ustuvor yo’nalishlari va ularning fan taraqqiyotiga ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: g‘arb falsafasining ustuvor yo’… DOCX 16 pages Free download Telegram