ismoil gasprali

PDF 18 pages 173.3 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 173.3 KB

File type PDF

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

tayyorladi: nurmatova mubina referat mavzu:” ismoil gasprali “ reja: 1. ismoil gasprali hayoti haqida 2. ismoil gasprali qanday ishlarni amalga oshirgan ? 3. ismoil gasprali qanday tarixiy shaxs bo’lgan ? ismoil gasprali hayoti haqida ismoiy gasprali rusiya jadidchilik harakatining rahnamosi edi. turkistonda xix asrning oxirlaridan ko‘zga tashlangan yangilanish harakatlari ko‘p jihatlari bilan shu nomga, uning «tarjimon» gazetasiga kelib bog‘lanadi. va ushbu davrdan e’tiboran xx asrning 20yillariga qadar faoliyat ko‘rsatgan biror turkistonli ziyoli yo‘qki, bu nomni chetlab o‘ggan bo‘lsin. shu sababli, uning ijodiy faoliyati va ayniqsa, maslak-intilishlari bilan tanishish turkiston jadidchiligi va jadid adabiyotining shakllanish hamda rivojlanish bosqichlarinigina emas, umuman mazmun-mohiyatini anglashda, yo‘nalishlarini belgilashda ham benihoya muhim ahamiyatga ega. bu nom yuz yil muqaddam turkiy dunyodagi eng mashhur nom edi. uni qashqardan londongacha, sankt-peterburgdan bombeygacha bilar edilar. u chiqargan «tarjimon» gazetasining 1908 yildaga 25 yillik to‘yida xitoyning «tarancha»sidan tabrik telegrammasi kelgan. 1910 yilda esa fransiyaning eng e’tiborli jurnallaridan «revyu dyu monde …

2 / 18

o‘shlik yo‘li bilan yaxlit bir milliy oilaga birlashtirmoqqa noil bo‘ldi». bu dard o‘sha davr chor rusiyasi asoratida o‘z erku huquqigina emas, asriy urf-udum, ma’naviy qadriyatlaridan tortib, til va din-e’tiqodigacha unutishga mahkum qilingan turkiy xalqlarning eng katta dardi, so‘ngsiz armoni edi. ismoilbek sharq xalqlari ma’naviy hayotida, xususan, maktab-maorifida chinakam inqilob yasagan, «usuli jadid» nomi bilan tarixga kirgan «usuli savtiya»ni boshlab berdi. xx asr sharqining eng mashhur, eng taraqqiyparvar harakatchiligiga — jadidchilikka asos soldi. u barcha turkiy xalqlarni yaxlit, yagona millat deb bildi. ularni ham ilm-ma’rifatda, haq-huquqda dunyoning taraqqiy qilgan millatlari bilan teng, baqamti ko‘rmoqni orzu qildi. butun aqli-vujudini mana shu muqaddas ishga — millatning ravnaqi va muhofazasi yo‘liga sarf etdi. bu shunchaki mutaassibona bir orzu emas, zamonasining baland-pastidan xabardor, tarix va taqdirini teran anglagan, sharqni ham, g‘arbni ham bab-baravar bilgan va babbaravar ko‘rgan bir kishining aniq va rejali xatti-harakati edi. afsuski, uning bu ishlarida ayrim «do‘stlar»i shakkoklik, kofirparastlik ko‘rdilar. dushmanlari esa …

3 / 18

larda esa turkiyada nodir davlat va mehmet saroyning u haqdagi monografiyalari dunyoko‘rdi. 1991 yilda toshkentda e. ablaevning «ismoil gasprinskiy — gumanist, prosvetitel, pedagog» risolasi bosildi. keyingi tadqiqotlardan biri hoqon qrimlining «qrim tatarlarida milliy kimlik va milliy harakatlar (1905-1916)» (anqara, 1996) kitobidir. nihoyat, 2003-2004 yilda turkiyada gasprali «tanlangan asarlari» uch jildligining 2 jildi bosmadan chiqdi. ismoilbekning ota-bobolari yalta-alupka yo‘lida joylashgan gaspra qishlog‘idan. ismoilbek taxallus-nisbani shundan oldi. biroqu ko‘proq «gasprinskiy» nomi bilan shuhrat qozondi. ilk o‘zbek matbuotida u «gasprinskiy» deb beriladi. ismoilbek gaspradan uncha uzoq bo‘lmagan, to‘rt tomoni tog‘lar bilan o‘ralgan ajiko‘y (ovchi ko‘y - ovchilar qishlog‘i)da 1851 yilning 21 martida - qutlug‘ navro‘z kunida tavallud topdi. hayot yo‘li otasi mustafobey kavkaz va qrimning general gubernatori knyaz vorondovga tarjimon bo‘lib ishlagan, sadoqatli xizmati uchun 1853 yilda poruchik unyuniga musharraf bo‘lgan, dvoryan martabasiga ko‘tarilgan. lekin ko‘p o‘tmay, krim urushi boshlanadi. oila bokchasaroyga ko‘chib keladi. ismoilni 8 yoshida boqchasaroylik hoji ismoilning eski makgabiga beradilar. …

4 / 18

a qaytarilgani ma’lum. xullas, 1868 yilda ismoilbek gasprali moskvadagi o‘qishini bitirib, boqchasaroyga qaytadi. «zanjirli» madrasasida rus tilidan dars bera boshlaydi. d. i. pisarev, n. g. chernishevskiy asarlari bilan yaqindan tanishadi. o‘qish-o‘rganish ishtiyoqi uni 1872 yilda fransiyaga boshlab keladi. vena, myunxen, shtutgardtda bo‘ladi. parijda i. s.turgenev bilan uchrashadi. unga assistent-kotib bo‘lib ishga kiradi. fransuzchani mukammal egallaydi. «e’lonlar» idorasida tarjimonlik qiladi. mashhur sorbonna universitetiga o‘qishga qatnaydi. nihoyat, 1876 yilda boqchasaroyga qaytib keladi va «zanjirli»da rus tili muallimi sifatida ishni davom ettiradi. shu yili uylanadi. biroq ular uzoq yashay olmaydilar, ajrab ketadilar. ismoilbek mutolaaga beriladi. qunt va sabot bilan turkiy tilni, tarix va adabiyotni o‘rganadi. ayni paytda, u sharqona an’anaviy tahsilning zamondan orqada qolganini, shu tufayli musulmonlarimiz jahon taraqqiyotidan chetga surilib chiqayotganligini qo‘radi. nima qilmoq kerak? milyutin gimnaziyasidaga o‘qitish usulini, sorbonnadagi ko‘rganlarini musulmon maktablariga ko‘chirsa bo‘lmasmikin? har bir maktab, madrasa o‘z nizom-dasturiga ega bo‘lmog‘i lozim. diniy bilimlar qatorida dunyoviy fanlar ham keng o‘qitilishi …

5 / 18

990 yilda. i.gasprinskiy shahar boshlig‘i (gorodskoy golova) bo‘lib uzoq qololmadi. shahar dumasi a’zolari ismoilbekni shahar pulini «ko‘chalarni yoritish, aholiga tibbiy yordamni kuchaytirish» kabi allakanday «foydasiz» ishlarga sarf etayotganini kechira olmadilar. iste’foga chiqishga majbur etdilar. u esa, o‘z ishida davom etdi. 1881 yilda «rusiya musulmonligi» kitobini e’lon kildi. unda ko‘tarilgan eng muhim masalalardan biri rusiyaning o‘z musulmon fuqarolariga munosabati masalasi edi. «rusiya musulmonligi» «so‘nggi yillarda rusiyaning sharqdagi buyuk madaniylashtiruvchilik xizmati haqida teztez o‘qishga va eshitishga to‘g‘ri kelmoqda, — deb yozadi gasprinskiy ushbu asarida. - xo‘sh, bu xizmat nimada namoyon bo‘lishi kerak? nahotki, uning ma’nosi qozini uezd boshlig‘iga, noibni pristavga, beklikni oblastu guberniyaga, ushrni tan solig‘i-yu yana boshqa «ber-ber»larga, ipak to‘nu beshmetni dvoryanlik yoqasiga almashtirib qo‘yishdan iborat bo‘lib, boshqa qilinadigan ish qolmagan bo‘lsa?» gasprinskiy «rusiyaning sharqdagi madaniylashtiruvchilik roli»ga mana shunday tanqidiy qaraydi va u savolga salbiy javob beradi. uni aksincha, atayin ilm- ma’rifatdan uzoqda saqlab kelayotganlikda, musulmonlarning tilini, dinini, turmush tarzini buzishda …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ismoil gasprali"

tayyorladi: nurmatova mubina referat mavzu:” ismoil gasprali “ reja: 1. ismoil gasprali hayoti haqida 2. ismoil gasprali qanday ishlarni amalga oshirgan ? 3. ismoil gasprali qanday tarixiy shaxs bo’lgan ? ismoil gasprali hayoti haqida ismoiy gasprali rusiya jadidchilik harakatining rahnamosi edi. turkistonda xix asrning oxirlaridan ko‘zga tashlangan yangilanish harakatlari ko‘p jihatlari bilan shu nomga, uning «tarjimon» gazetasiga kelib bog‘lanadi. va ushbu davrdan e’tiboran xx asrning 20yillariga qadar faoliyat ko‘rsatgan biror turkistonli ziyoli yo‘qki, bu nomni chetlab o‘ggan bo‘lsin. shu sababli, uning ijodiy faoliyati va ayniqsa, maslak-intilishlari bilan tanishish turkiston jadidchiligi va jadid adabiyotining shakllanish hamda rivojlanish bosqichlarinigina emas, umuman mazmun-mohiya...

This file contains 18 pages in PDF format (173.3 KB). To download "ismoil gasprali", click the Telegram button on the left.

Tags: ismoil gasprali PDF 18 pages Free download Telegram