ismoil somoniy avlodlarining vaqf hujjati

DOCX 20 pages 1.7 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

ismoil somoniy avlodlarining vaqf hujjati va uning kelib chiqushi masalasiga doir buxoroda 1920 yildagi ruslar bosqiniga qadar ismoil somoniy avlodlari yashagan bir mahalla bo‘lib, ular goʻyoki ismoil somoniyning oʻz avlodlariga qoldirgan vaqflardan kelgan daromadlar evaziga kun kechirganlar. bu ismoil somoniy avlodlari kimlar edi, ular vaqf mulkiga bo‘lgan huquqlarini oqlash uchun qanday hujjatlarni saqlaganlar? ushbu maqola ana shu va u bilan bog‘liq bo‘lgan ayrim boshqa masalalarga bag‘ishlangan. ismoil ibn ahmad as-somoniyning vaqflari narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida ismoil somoniy xayriya maqsadlarida buxorodagi jum‘a masjidi va katta rabotning ehtiyojlarini qondirish uchun, kambag‘allar foydasiga, islomda e’zozlanuvchi kishilar (ali, ja’far va boshqalar) avlodlarining ehtiyojlarini ta’minlash uchun, shuningdek, o‘zining “mavlo”, ya’ni mijozlari, va o‘zining avlodlariga atab yerlar sotib olib, ularni vaqf mulkiga aylantirgani haqida ma’lumot keltirilgan. xususan, asarning buxoroga tutash hududlar bo‘limida amir ismoil somoniyning samjon (سامجن) rustoqidagi sharg‘ (شرغ) qishlog‘ini barcha mulklari va yerlari bilan birga sotib olganligi haqida yozilgan. bularning barchasini u shahar ichida …

2 / 20

oil juy-i muliyonda saroylar qurdirib, bog‘lar solib, ularning ko‘pini o‘zining mavlo (مولى) lariga vaqf mulki qilib berdi. u doimo o‘zining mavlolari haqida qayg‘urar edi. shundan keyin bu yerlarni juy-i mavoliyon (جوي مواليان) deb atay boshladilar, oddiy odamlar esa juy-i muliyon (جوى موليان) deb atagan [наршахи: 38]. buxoroda hisorga tutash dashtak degan tekislik bor edi. bu yerning hammasi qamishzor edi. amir ismoil u yerni ham hasan ibn tolutdan 10 ming dirhamga sotib oldi. birinchi yilning o‘zida u qamish sotishdan 10 ming dirham foyda ko‘rdi. amir ismoil bu joyni jum’a masjidiga vaqf mulki qilib berdi. amir ismoildan keyin uning amir boʻlgan barcha avlodlari juy-i muliyonda oʻzlariga bogʻlar barpo etib, saroylar qurganlar, chunki be yer “juda ham goʻzal, gullab-yashnagan va salqin” edi. amir ismoil somoniy mulklariga shaharning nau darvozasi (دروازه نو) yaqinidagi hudud ham kirgan, u yer korak-i ‘alaviyon (كارك علويان), ya’ni «alaviylarning ekin yerlari» deb atalgan. u yerda 356/966-67 yilda amir mansur …

3 / 20

bu hujjatda ismoil somoniy oʻz avlodlariga vaqf mulki qilib qoldirgan buxoro viloyatidagi ayrim qishloqlar haqida soʻz boradi. hujjatda ismoil somoniyning vaqf mulkini tashkil etgan jami 13 ta hudud nomlari keltirilgan. hujjatga koʻra, ismoil somoniy oʻz avlodlariga nahr-i navkanda (نهر نوکنده), parkat (پرکت), xoja ubon (خواجه اوبان), mazrai alishoh (مزرعهء علیشاه), arbob-i kata (ارباب کته), tall-i garmoba (تل گرمابه) qishloqlarini, va xazarbog‘ (هزارباغ), sabuq (سبوق) va bosandiq (باسندق) yerlarini vaqf qilib qoldirgan, juy-i muliyon (جوی مولیان) hududlari. ly̰ạn), katta chorbog‘ (چارباغ بزرگ) va rigistoni buxoro (بخارا رگستان) yerlarini esa nafaqat o‘z avlodlariga, balki mijoz (mavlo) lariga, shuningdek, kambag‘al musulmonlarga (fuqaro’) vasiyat qilgan. faqihlar (fuqaho’), ilohiyot olimlari (‘ulamo’) va musofirlar (matnda “kelib-ketuvchilar”) uchun varaxsha (ورخشه) hududida yerlar vaqf qilib ajratilgan, bu yerda qadimda 12 ta sugʻorish ariqlari va sug‘oriladigan yerlar boʻlgan. hujjatning yakuniy qismida amir abdulmalik ibn mansur davrida (hukmronligi 389 – 390/999 – 1000) xurosonda somoniylar hukmronligiga barham berilganligi qayd etilgan. …

4 / 20

jjat “vaqfiya-i avlod-i podshoh-i ismoil somoniy” (“podshoh ismoil somoniy avlodlarining vaqf hujjati”) deb nomlanadi. hujjatning haqiqiyligini tasdiqlash uchun o‘ramdagi varaqlarning bir-biriga yopishtirilgan joylarida varaqlarning har ikki tomoniga 2,5 sm aylanali dumaloq shakldagi jami 13 ta muhr bosilgan. muhrda amir shoh-murod (hukmronligi 1785 – 1800) ismi yozilgan va 1198/1784-85 yil ko‘rsatilgan. hujjat matnida uning 254/868 yilda ismoil samaniy tomonidan tuzilganligi qayd etilgan. hujjatda samjon (سامجن) arig‘i atrofidagi yerlarning ismoil somoniy avlodlariga vaqfga o‘tkazilishi haqida so‘z boradi. o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi sharqshunoslik institutida saqlanayotgan 527a-sonli hujjatdan farqli o‘laroq ushbu hujjatda vaqfga aylantirilgan barcha yerlar, qishloqlar va aholi maskanlarining aniq chegaralari ko‘rsatilgan. 1287-sonli va 758/6-7-sonli hujjatlarga koʻra, ismoil somoniyning vaqf mulklari shaharning oʻzida va 4 tuman – somjan, xutfar, rud va po-yi rud yerlarida joylashgan. o‘zbekiston respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirligi madaniy meros yodgorliklarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish bosh boshqarmasining arxivida 3499 – 3510-raqamlar ostida fors tilida tuzilgan bir hujjatning fotonusxasi …

5 / 20

ng 17 joyida 1800 – 1826 yillarda buxoroda hukmronlik qilgan “sulton amir haydar” ismi yozilgan, uzunligi taxminan 2,5 sm bo‘lgan bodomsimon muhrlar bosilgan. 6 oʻrinda boshqa hujjatlardan ham maʼlum boʻlgan mirzo muhammad aminning oʻgʻli oliy qozi mirzo muhammad fozil ismi yozilgan dumaloq shakldagi muhrlar bosilgan. shunday qilib, hujjatning yozuvi xususiyati va muhrlardagi yozuvlarning mazmuni ushbu nusxa xix asr boshlarida ko‘chirilgan deb xulosa chiqarishga imkon beradi. hujjatga 1332/1914 yillarda tuzilgan dehqonlarning majburiyatlari ko‘rsatilgan 6 ta to‘liq nizom va 1 ta nizomning yarmi, ilova qilingan [чехович 1950: 259 - 270]. o. d. chexovich ismoil somoniyning vaqf hujjatida keltirilgan ma’lumotlarni batafsil tahlil qilib, natijada shaxsiy muhrlarning yozuvi va mazmuniga asoslanib, shu xulosaga keldiki, bu soxta hujjat xvi yil boshida tuzilgan (527a sonli hujjat), xviii asr oxirida yangilangan (758/6-7 sonli hujjat) va xx asr boshlarida qayta tiklangan (1287 sonli hujjat) [чехович 1950: 265 – 267; 1951: 266 – 268]. shu bilan birga o. d. …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ismoil somoniy avlodlarining vaqf hujjati"

ismoil somoniy avlodlarining vaqf hujjati va uning kelib chiqushi masalasiga doir buxoroda 1920 yildagi ruslar bosqiniga qadar ismoil somoniy avlodlari yashagan bir mahalla bo‘lib, ular goʻyoki ismoil somoniyning oʻz avlodlariga qoldirgan vaqflardan kelgan daromadlar evaziga kun kechirganlar. bu ismoil somoniy avlodlari kimlar edi, ular vaqf mulkiga bo‘lgan huquqlarini oqlash uchun qanday hujjatlarni saqlaganlar? ushbu maqola ana shu va u bilan bog‘liq bo‘lgan ayrim boshqa masalalarga bag‘ishlangan. ismoil ibn ahmad as-somoniyning vaqflari narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida ismoil somoniy xayriya maqsadlarida buxorodagi jum‘a masjidi va katta rabotning ehtiyojlarini qondirish uchun, kambag‘allar foydasiga, islomda e’zozlanuvchi kishilar (ali, ja’far va boshqalar) avlodlarining ehtiyojla...

This file contains 20 pages in DOCX format (1.7 MB). To download "ismoil somoniy avlodlarining vaqf hujjati", click the Telegram button on the left.

Tags: ismoil somoniy avlodlarining va… DOCX 20 pages Free download Telegram