abiotik omillar

DOCX 25,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1508092621_69337.docx abiotik omillar reja: · harorat · yorug‘lik · namlik · o‘simlik va hayvonlarning suv tanqisligiga moslanishlari · tuproq omillari · topografik omillar · tabiatdagi mavsumiy o‘zgaruvchanlik · bioritm. ekologik sistemalarning abiotik (o‘lik) omillariga quyidagilar kiradi: 1. iqlim omillari. 2. tuproq omillari. 3. topografik omillar. iqlim omillariga harorat, yorug‘lik, suv kiradi. biz quyida o‘sha omillarning tirik organizmlarga ta’sirini ko‘rib chiqamiz. harorat yerdagi organizmlarning yashashi, rivojlanishi va tarqalishiga katta ta’sir ko‘rsatuvchi eng muhim abiotik omillardan biridir. hayotiy jarayonlar tor harorat diapazonida kechadi. ko‘pchilik o‘simlik va hayvonlar sovuq haroratli sharoitda nobud bo‘ladi yoki anabioz (hamma kimyoviy jarayonlarning juda susayishi yoki to‘xtashi) holatiga o‘tadi. ammo antarktidada — 70°c sovuqda ham suvo‘tlari, lishayniklarning ayrim turlari, pingvinlar yashay oladi. yerda hayotning eng yuqori chegarasi 50—60°c ga tengdir. bunday haroratda fermentlar faolligi buziladi va oqsillar ivib qoladi. lekin geotermal buloqlarda ayrim mikroorganizmlar 70—80°c da ham yashay olishi kuzatiladi. o‘simliklar va ko‘pchilik hayvonlar tana haroratini bir xil …

a haroratini doimiy holatda saqlashga moslashgan. issiq qonlilarga qushlar va sutemizuvchilar kiradi. qushlarning tana harorati 40°c dan yuqoriroq, sutemizuvchilarniki esa 37—40°c atrofida saqlanadi. tana haroratining doimiy saqlanishi ikki xil mexanizm asosida amalga oshadi. kimyoviy mexanizm oksidlanish-qayta- ri lish reaksiyalarining jadalligiga bog‘liq bo‘lib, markaziy nerv sistemasi tomonidan reflektor usulda idora qilinadi. tana haroratini bir xil saqlashda to‘rt kamerali yurakning paydo bo‘lishi, nafas sistemasining takomillashishi ham katta ahamiyatga ega bo‘lgan. issiqlikni o‘zgartirmay saqlashning fizik mexanizmlari qalin jun, patlar, teri osti yog‘ kletchatkasi, teri bezlarining paydo bo‘lishiga, qon aylanishining nerv sistemasi orqa idora qilish mexanizmlarining paydo bo‘lishiga bog‘liqdir. hayvonlarning tashqi muhit harorati o‘zgarishiga moslanish mexanizmlaridan biri migratsiya, ya’ni qulay haroratli joylarga ko‘chib o‘tishidir. kitlar, ba’zi qushlar, baliqiar, hasharotlar va boshqa hayvonlar yil davomida migratsiya qiladi. sovuq qonlilarning ayrim turlari harorat pasayganda yoki keskin ko‘tarilganda karaxt bo‘lib qoladi. issiq qonlilarning ayrim vakillari oziq yetishmasa yoki muhit harorati pasaysa, uyquga ketadi (ayiqlar, bo‘rsiqlar). bunda moddalar …

ir qismi atmosferada yutiladi va qaytariladi. atmosferaning yuqori qatlamlaridan o‘tib, yer yuzasiga yetib keluvchi quyosh nurlarining to‘lqin uzunligi taxminan 0,3—10 mkm ga tengdir. ultra- binafsha nurlar ining juda kam qismigina yer yuzasiga yetib keladi. ultrabinafsha nurlarning to‘lqin uzunligi 0,30—0,40 mkm ga teng bo‘lganligi va yuksak kimyoviy faolligi tufayli tirik hujayralarni jarohatlashi mumkin. lekin ultrabinafsha nurlar organizmlar uchun kam miqdorda zarur hisoblanib, foydali ta’sir ko‘rsatadi. ular d vitaminining, ko‘z to‘r pardasi pigmentining va teri pigmentining hosil bo‘lishiga ta’sir ko‘rsatadi. ko‘rinadigan nurlarning to‘lqin uzunligi 0,40— 0,75 mkm ga teng bo‘lib, yerga yetib keluvchi quyosh nurlarining 50 foiziga yaqinini tashkil etadi. hayvon va o‘simliklarga har xil to‘lqin uzunliklaridagi nurlar turlicha ta’sir ko‘rsatadi. har xil hayvonlar bir-biridan rangni ko‘rish qobiliyati bilan farq qiladi. bu xususiyat, ayniqsa, primatlarda yaxshi rivojl angan. ko‘rinadigan nurlar o‘simliklarda fotosintez jarayonining amalga oshishida katta ahamiyatga ega. ammo fotosintez uchun faqat 1 foiz ko‘rinadigan nurlar sarflanadi, qolgan qismi esa qaytariladi yoki …

di. cho‘llarda va chala cho‘llarda o‘sadigan yovvoyi piyozlar, lolalar shular qatoriga kiradi. soyasevar o‘simliklar esa aksincha, kuchli yorug‘likni yoqtirmaydi, doimiy soya joylarda o‘sadi. bunday o‘simliklarga o‘rmonlarda o‘sadigan paporotniklar, moxlar kiradi. soyaga chidamli o‘simliklar soya joyda ham, yaxshi yoritilgan joylarda ham bemalol o‘saveradi. bularga qayin, qarag‘ay, eman daraxtlari, o‘rmon yertuti, binafsha kabi o‘simliklar kiradi. yorug‘likning hayvonlar uchun asosan informativ ahamiyati mavjuddir. sodda hayvonlarda yorug‘lik sezuvchi xususiyat bo‘lib, u orqali fototaksis (yoritilgan tomonga harakatlanish) amalga oshadi. kovakichlilardan tortib deyarli hamma hayvonlarda yorugiik sezuvchi a’zolar mavjud. ayrim hayvonlar (ukki, ko‘rshapalak) faqat kechasi faol hayot kechiradi, ayrimlari esa doimo qorong‘i sharoitda yashashga moslashgan (ko‘rsichqon, askarida). o‘simlik va hayvonlarda yorug‘lik ta’sirida kechadigan eng asosiy jarayonlar quyidagilar hisoblanadi: 1. fotosintez (bu to‘g‘rida ma’lumotlar yuqorida berildi). 2. transpiratsiya — o‘simliklarga tushuvchi quyosh nurlari- ning taxminan 75 foizi suv bug‘lanishiga sarf bo‘ladi. 3. fotoperiodizm — o‘simliklar va hayvonlar hayot faoli- yatining yil mavsumlari bilan sinxronlashishi. 4. harakatlanish — …

ngarchilik miqdoriga qarab muhit cho‘l, dasht, botqoqlik va nam o‘rmonlar sifatida bo‘lishi mumkin. suvga chidamliligiga ko‘ra o‘simliklar quyidagi guruhlarga bo‘linadi: a) gidrofitlar — suvda o‘sadigan o‘simliklar; b) gigrofitlar — nam sharoitda o‘suvchi o‘simliklar; d) mezofitlar — normal namlik sharoitida o‘suvchi o‘sim- liklar; e) kserofitlar — namlik yetishmaydigan sharoitda o‘sadigan o‘simliklar. markaziy osiyo hududida o‘sadigan o‘simliklar orasida kserofitlar keng tarqalgan. bularga saksovul, yantoq, juzg‘un o‘simliklari misol bo‘la oladi. kserofitlarda namlik kam sharoitda o‘sishga moslanishlar paydo bo‘lgan. ular sitoplazmasining tark ibi o‘ziga xos, barglari qattiq va ingichka, ba’zan esa tikanlarga aylangan bo‘ladi. yantoq va saksovulning ildizi juda uzun bo‘lib, yerosti suvlarigacha yetib boradi. ko‘p o‘simliklar yozda bargini to‘kishi bilan o‘zidan suvning bug‘lanishini kamaytiradi. ba’zi qishloq xo‘jalik o‘simliklari, masalan, oqjo‘xori, tariq ham suvsiz likka chidamli bo‘ladi. cho‘l va dashtlarda yashovchi hayvonlarda ham suvsizlikka moslanishlar mavjud. ular tez va uzoq chopa olishi natijasida uzoqlarga, suv ichish joylariga migratsiya qiladi. kemiruvchilar, sudralib yuruvchilar, hasharotlar va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "abiotik omillar"

1508092621_69337.docx abiotik omillar reja: · harorat · yorug‘lik · namlik · o‘simlik va hayvonlarning suv tanqisligiga moslanishlari · tuproq omillari · topografik omillar · tabiatdagi mavsumiy o‘zgaruvchanlik · bioritm. ekologik sistemalarning abiotik (o‘lik) omillariga quyidagilar kiradi: 1. iqlim omillari. 2. tuproq omillari. 3. topografik omillar. iqlim omillariga harorat, yorug‘lik, suv kiradi. biz quyida o‘sha omillarning tirik organizmlarga ta’sirini ko‘rib chiqamiz. harorat yerdagi organizmlarning yashashi, rivojlanishi va tarqalishiga katta ta’sir ko‘rsatuvchi eng muhim abiotik omillardan biridir. hayotiy jarayonlar tor harorat diapazonida kechadi. ko‘pchilik o‘simlik va hayvonlar sovuq haroratli sharoitda nobud bo‘ladi yoki anabioz (hamma kimyoviy jarayonlarning juda susayishi y...

Формат DOCX, 25,0 КБ. Чтобы скачать "abiotik omillar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: abiotik omillar DOCX Бесплатная загрузка Telegram