tur va populyatsiyaning ekologik ta’rifi

DOCX 1.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1508092383_69333.docx tur va populyatsiyaning ekologik ta’rifi tur mezonlari ko‘p bo‘lib, ularning asosiylariga morfofiziologik va genetik mezonlardan tashqari, turning ekologik mezoni ham kiradi. ekologik mezon deganda, yashash muhitida turga ta’sir ko‘rsatuvchi hamma ekologik omillar yig‘indisi tushuniladi. har bir turda evolutsiya jarayonida yashash muhitining sharoitlariga moslashish mexanizmlari shakllanadi. masalan, qalin tuk bilan qoplangan ayiqlar shimolning juda sovuq iqlimi- ga, kulrang-sarg‘ish tusli tuyalar, sayg‘oqlar, jayronlar esa kam suvli cho‘llarda va qumli cho‘llarda yashashga moslashgan. bunday moslashishlar, asosan, o‘sha turga kiruvchi hamma individlar uchun xosdir. har bir tur o‘z yashash arealiga ega. bu areal o‘z navbatida yaxlit yoki ayrim joylardan tashkil topishiga qaramay, muhitning xususiyatlari o‘sha areal uchun umumiydir. turlar katta yoki kichik arealni egallashi yoki undagi po- pulyatsiyalar sonining ko‘p yoki kam bo‘lishiga qaramay, bir butun yaxlit sistemani tashkil etadi. turning yaxlitligi individlar orasidagi panmiksiya (erkin urchish) xususiyatining mavjudligiga bog‘liqdir. undan tashqari, tarixiy rivojlanish jarayonida bir turga kiruvchi individlarda bir-biriga nisbatan moslanishlar ham …

n, ba’zi turga kiruvchi qushlar ekologik sharoiti, ya’ni ayni misolda, uyasi torlik qilganda ayrim bolalarini uyasidan tashlab yuboradi. ular albatta nobud bo‘ladi, lekin qolgan bolalari esa keng sharoitda baquvvat, yashash qobiliyati kuchaygan bo‘lib yetiladi. bunday moslashishlar ayrim individlar uchun zararli, tur uchun esa foydalidir. katta hududlarni egallovchi turlar notekis taqsimlanib, ayrim guruhlar yoki populyatsiyalarga bo‘linadi. populyatsiyalar turning va evolutsiyaning boshlang‘ich strukturaviy birligidir. popu lyatsiya — ma’lum joyni egallagan, bir-birlari bilan irsiy axborotni almashish xususiyatiga ega bo‘lgan, bir turga kiruvchi organizmlar guruhidir. populyatsiya individlarining zichligi, tug‘iluvchanligi, o‘limi, yoshi va jinsiy tarkibi, egallagan joyi kabi statistik belgilar bilan ta’riflanadi. populyatsiyaning zichligi — ma’lum maydon yoki hajm birligida individlar soni yoki biomassa bilan o‘lchanadi. masalan, 1 ga yerda 100 ta daraxt, 1 ga hovuzda 10000 ta baliq yoki 1000 kg baliq, 1 litr suvda 1 mln bakteriya va hokazo. populyatsiya individlarining soni har xil bo‘lishi mumkin. lekin individlar soni ma’lum chegaradan kamayib ketsa, …

rda davriy o‘zgarishlarni laboratoriya sharoitida modellashtirish mumkin. yetarli ma’lumotlarni qisqa hayot sikliga ega hayvonlarni (drozofilalar, sichqonlar, kalamushlar) laboratoriya sharoitida har xil omillarni ta’sir ettirib olish mumkin. populyatsiyaning holatiga ovqatning miqdori katta ta’sir ko‘rsatishi viskonsin universiteti olimlarining sichqonlar ustida o‘tkazilgan oddiy tajribalarida aniqlandi. sichqonlar yashagan uyda ularga har kuni bir xil miqdorda don berib turilganida avval populyatsiya soni ortib boradi. populyatsiya individlari sonining ortishi ularga ovqat yetishmasligiga olib keladi, natijada ayrim sichqonlar boshqa joyga ketishga (emigratsiya) majbur bo‘ladi. bu tajribadan ovqatning sichqonlar ko‘payishini cheklovchi omil bo‘lishi, emigratsiya- ning ortib borishi ham populyatsiyaning muvozanatini saqlovchi omil bo‘lishi yaqqol ko‘rinib turibdi (85-a rasm). ikkinchi tajriba boshqacha sharoitda o‘tkazildi. bunda sichqonlarning ovqati yetarli miqdorda, lekin ularning boshqa joylarga ketib qolishiga yo‘l qo‘yilmaydi. natijada populyatsiya kattalashib borib, yashash joyi torlik qilib qoladi, sichqonlar orasida bir-birini yeb qo‘yish (kannibalizm), bolalariga g‘am- xo‘r lik qilmaslik holati kuzatiladi, yosh sichqonlar o‘limi 100 foizgacha ortadi (85-b rasm). bunday jarayonlarni …

yatga ega bo‘lib, populyatsiyaning ayrim joylarda haddan tashqari ko‘payib ketishiga yo‘l qo‘ymaydigan cheklovchi omillardan biri hisoblanadi. populyatsiyalarning dinamikasiga bir turga kiruvchi har xil populyatsiyalar orasidagi va har xil turlarga kiruvchi populyatsiyalar orasidagi raqobat shakllari ham katta ta’sir ko‘rsatadi. tabiiy sharoitlarda raqobatbardosh populyatsiyalar ko‘proq saqlanib qoladi, raqobatga chiday olmaganlar esa butunlay yo‘qolib ketadi. tasodifiy o‘zgarishlar yong‘in, suv toshqini, ob-havoning keskin o‘zgarishi, dovullar, zilzilalar kam sonli populyatsiyalarga juda kuchli ta’sir ko‘rsatadi. bunday populyatsiyalarda ko‘pin- a) ovqat va suv yetarli b) ovqat va suv yetarli 85-rasm. sichqonlar populyatsiyasida ovqatning cheklovchi omil ekanligini ko‘rsatuvchi tajribalar. cha tug‘ilish o‘limning o‘rnini to‘ldira olmaydi va bir necha yil davomida ular qirilib ketadi. tabiiyki, populyatsiya har xil jinsli va yoshdagi individlardan tashkil topadi. populyatsiyaning yoshi, tarkibi undagi individlar umrining o‘rtacha uzunligiga, jinsiy yetilish vaqtiga, ko‘payish jadalligiga bog‘liq. populyatsiyalarda yosh va qari individlar nisbatiga qarab o‘sayotgan, barqaror yoki kamayib borayotgan pop ulyatsiyalar farq qilinadi. qushlar, mo‘ynali hayvonlar, baliqlarni ovlash …

tur va populyatsiyaning ekologik ta’rifi - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tur va populyatsiyaning ekologik ta’rifi"

1508092383_69333.docx tur va populyatsiyaning ekologik ta’rifi tur mezonlari ko‘p bo‘lib, ularning asosiylariga morfofiziologik va genetik mezonlardan tashqari, turning ekologik mezoni ham kiradi. ekologik mezon deganda, yashash muhitida turga ta’sir ko‘rsatuvchi hamma ekologik omillar yig‘indisi tushuniladi. har bir turda evolutsiya jarayonida yashash muhitining sharoitlariga moslashish mexanizmlari shakllanadi. masalan, qalin tuk bilan qoplangan ayiqlar shimolning juda sovuq iqlimi- ga, kulrang-sarg‘ish tusli tuyalar, sayg‘oqlar, jayronlar esa kam suvli cho‘llarda va qumli cho‘llarda yashashga moslashgan. bunday moslashishlar, asosan, o‘sha turga kiruvchi hamma individlar uchun xosdir. har bir tur o‘z yashash arealiga ega. bu areal o‘z navbatida yaxlit yoki ayrim joylardan tashkil topish...

DOCX format, 1.1 MB. To download "tur va populyatsiyaning ekologik ta’rifi", click the Telegram button on the left.

Tags: tur va populyatsiyaning ekologi… DOCX Free download Telegram