temuriylar davlatining parchalanishi

DOCX 11 pages 41.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.6 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

temuriylar davlatining parchalanishi. amir temur hayotligida saltanatni o‘z o‘g‘illari, nabiralari orqali suyurg‘ol, ya’ni in’om qilingan yer (markazga so‘zsiz bo‘ysinuvchi vassal) shaklida idora etar edi. qobul, fazna, qandahar, balx mamlakatlarini o‘g‘li jahongir mirzo, uning vafotidan so‘ng nabirasi pirmuhammad, farg‘ona o‘lkasini o‘g‘li umarshayx mirzo, ozarbayjonni o‘g‘li mironshoh mirzo va xurosonni o‘g‘li shohruh mirzolar boshqarar edi. bunday tartib ham temur vafotidan so‘ng davlat parokandaligini kuchaytirgan edi. dafn etish va motam marosimi tugamasdanoq, toju-taxt kurashi boshlanib ketdi. valiahd pirmuhammad qobul va shimoliy hind mulklari egasi bo‘lib, u uzoqda edi. bundan tashqari ko‘pchilik uni taxt egasi sifatida ko‘rishni hohlamas edi. temurning sadoqatli kishilarining aksariyati taxtga shohruh mirzo loyiq deb hisoblar edilar. mana shunday bir vaziyatda mironshoh mirzoning o‘g‘li, toshkent, sayram, turkiston hokimi xalil sulton (1384-1409) 1405 yilning 18 martida samarqandni eg‘allab, o‘zini movarounnahr hukmdori deb e’lon qiladi. biroq qisqa fursatda uning va xotini shodimulkning nojoiz faoliyatlari sababli oddiy xalqnigina emas, amaldorlarning ham undan ixloslari qaytadi. …

2 / 11

oh ham qora yusuf tomonidan ozarboyjon va iroq uchun bo‘lgan jangda o‘ldiriladi (natijada bu ikki mulklar ham temuriylar tasarrufidan chiqib ketdi). 1409 yil boshida samarqand yonidagi sheroz qishlog‘idagi jangda amir xudoydod xalil sultonni mag‘lub etib, uni asirlikka oladi. 1409 yil aprelida shohruh qo‘shinlari amir xudoydod qo‘shinlarini yengib, x.sultonni asirlikdan qutqaradi (xudoydod qochib ketadi). shohruh mirzo (1405-1409 yillar xuroson hokimi) temuriylar davlatining oliy hukmdori (1409-1447) sifatida e’tirof etiladi. o‘zaro nizolar, urushlar va vayronagarchiliklardan charchagan xalq, markazlashgan kuchli davlat tuzish uchun intilayotgan shohruh mirzoni qo‘llab-quvvatlar edi. shohruh temur davlati o‘zagini saqlagan holda, barcha o‘lka va viloyatlarga ishonchli qarindosh-urug‘larini hokim qilib qo‘ya boshladi.movarounnahr yerlarining boshqaruvi esa ulug‘bekka topshirildi. ulug‘bek 1449 yilgacha 40 yil mobaynida samarqand poytaxti bo‘lgan bu xududni boshqarib keldi. u dastlab 15 yoshli o‘smir bo‘lganligi sababli, unga amir muboriziddin shohmalik otaliq qilib tayinlandi va u boshqaruv ishlarini olib bordi. shohruh va ulug‘beklar mamlakat xududini kengaytirish va markaziy hokimiyatni mustahkamlash uchun harakat …

3 / 11

. aynan shu davrlarda ulug‘bek onasi gavharshodbegimning (1457 yilda vaf.) harakatlari faollashadi. shohruhning o‘limi taxt uchun kurashlarni yanada kuchaytiradi. 1448 yil bahorida ulug‘bek va abdulatiflar birlashib, nabirasi aloudavla qo‘shinlarini tor-mor etadi va hirotni eg‘allaydi. ammo shundan so‘ng ham ulug‘bek va o‘g‘li abdullatif o‘rtasidagi munosabatlar sovuqligicha qolaveradi. abdullatif balxda hokim bo‘lib turganda otasiga qarshi kishilarni o‘z atrofiga yig‘ib, hatto otasiga qarshi abulqosim bobur bilan yashirinch til biriktiradi. u ochiq isyon yo‘liga o‘tib, 1449 yil oktyabrida otasi bilan samarqand yaqinidagi damashq qishlog‘ida jang qilib, g‘olib chiqadi. mag‘lub bo‘lgan ulug‘bekni xoin amaldorlar samarqandga kiritmaydilar. ulug‘bek o‘g‘lidan haj safariga borishga ruxsat so‘raydi. ruxsat bergan o‘g‘il abdullatif ulamolarning yashirincha fatvosi bilan otasining o‘limini uyushtiradi. mirzo ulug‘bek 1449 yil 27 oktyabrda samarqand yaqinida fojiali tarzda o‘ldiriladi. oradan 2-3 kun o‘tmasdan inisi abdulaziz va ulug‘bekning sadoqatli to‘rt nafar amiri ham qatl etiladi. biroq ota qotili (padarqush) sifatida tanilgan abdullatif taxtni uzoq boshqara olmadi. 1450 yilning 8 mayida …

4 / 11

g chegaralari sharqiy turkistondan to iroqqacha, sirdaryodan to hindiston chegaralarigacha bo‘lgan yerlarni o‘z ichiga oladi. biroq uning davlatni mustahkamlash va uni rivojlantirish borasidagi bir qator tadbirlari samarali natija bermaydi. aynan shu davrlarda hirot taxtiga da’vogarlardan biri umarshayxning evarasi, yosh temuriy shahzoda sulton husayn (1438-1506) xuroson mulki uchun o‘z harakatlarini boshlab yuborgan edi. 1469 yil bahorida sulton abu said farbiy eron yerlarini qaytarib olish maqsadida oqqo‘yunlo‘ turkmanlarga qarshi yurish boshlab, oqqo‘yunlo‘lar hokimi uzun hasan (1453-1478) tomonidan (ozarbayjonning mug‘on dashtidagi jangda) o‘ldiriladi. 1469 yil 24 martida sulton husayn hirotni eg‘allaydi. temuriylar davlati yana ikkiga bo‘linib qoladi. movarounnahr sulton abu saidning o‘g‘illari sulton ahmad (1469-1494), sulton mahmud (1494-1496) hamda mahmudning o‘g‘li sulton ali mirzo (1496-1501) lar tomonidan boshqariladi. biroq sulton ahmadning kaltabin, o‘quvsizligi mahmud va sulton ali mirzolarning aysh-ishratga berilishlari natijasida mamlakatda o‘zaro tarqoqlik kuchayadi. ayrim viloyat amirlari o‘z viloyatlarini mustaqil boshqara boshlaydilar. mamlakatda ruhoniylar, ayniqsa so‘fiylarning ta’siri kuchayadi. bu davrda mashhur diniy …

5 / 11

hayboniyxonga qarshi yo‘lga chiqqan huroson hukmdori sulton husayn 1506 yilning bahorida vafot etadi. taxt uchun kurashlarda uning hokimiyati ikki shahzodaga – badiuzzamon mirzo va muzaffar mirzolarga o‘tadi. shu bois, shayboniyxon 1507 yilda ularni osongina yengib poytaxt hirot va butun hurosonni eg‘allaydi. shu tariqa, deyarli bir yarim asr davom etgan shon-shavkatli temuriylar saltanati o‘z poyoniga yetadi. sulolaning so‘ngi, zabardast vakili z. m. bobur 1525 yili panipat jangida shimoliy hindistonni eg‘allab hindistonda deyarli uch asr hukmronlik qilgan boburiylar sulolasiga asos soladi va temuriylar shon-shuhratini bu yerda tiklashga muvaffaq bo‘ladi. amir tеmur saltanatining parchalanishi. shohruh va ulug’bеk hukmronligi amir tеmurdan vorislariga ulkan va yirik saltanat meros bo’lib qoladi. «zafarnoma»da yozilishicha, ulug’ amirdan 2 o’g’il va bir qiz, 29 nеvara, 5 chеvara, jami 36 shahzoda (qizdan tashqari) qolgan edi. bundan tashqari yana bir nabirasi bo’lib, bu qizi og’a bеgimning. o’g’li - sulton husayn mirzo edi. aslida tеmurning ikki qizi va to’rt o’g’li bo’lgan. katta …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temuriylar davlatining parchalanishi"

temuriylar davlatining parchalanishi. amir temur hayotligida saltanatni o‘z o‘g‘illari, nabiralari orqali suyurg‘ol, ya’ni in’om qilingan yer (markazga so‘zsiz bo‘ysinuvchi vassal) shaklida idora etar edi. qobul, fazna, qandahar, balx mamlakatlarini o‘g‘li jahongir mirzo, uning vafotidan so‘ng nabirasi pirmuhammad, farg‘ona o‘lkasini o‘g‘li umarshayx mirzo, ozarbayjonni o‘g‘li mironshoh mirzo va xurosonni o‘g‘li shohruh mirzolar boshqarar edi. bunday tartib ham temur vafotidan so‘ng davlat parokandaligini kuchaytirgan edi. dafn etish va motam marosimi tugamasdanoq, toju-taxt kurashi boshlanib ketdi. valiahd pirmuhammad qobul va shimoliy hind mulklari egasi bo‘lib, u uzoqda edi. bundan tashqari ko‘pchilik uni taxt egasi sifatida ko‘rishni hohlamas edi. temurning sadoqatli kishilarining aksa...

This file contains 11 pages in DOCX format (41.6 KB). To download "temuriylar davlatining parchalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: temuriylar davlatining parchala… DOCX 11 pages Free download Telegram