temuriylar davrida movarounnahr va xuroson

ZIP 11 pages 4.5 MB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.5 MB

File type ZIP

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1555408741_74115.doc temuriylar davrida movarounnahr va xuroson reja: 1. temuriylar davrida movaraunnahr. 2. temuriylar davrida xuroson 3. temuriylar o’rtasida toju taxt uchun kurashlar. sohibqiron amir temur vafotidan oldin o‘z taxtining vorisini tayinlab, avlodlariyu ayonlarini unga sodiq hizmat qilishga chaqirgan edi. bu haqda sohibqiron tilidan manbada quyidagicha malumot beriladi: “... shu kundan e’tiboran farzandimiz pir muhammad (ibn) jahongirni o‘zimizga valiahd va toju taxt vorisi etib tayinladikkim, samarqand taxti uning amri farmonida bo‘lg‘ay, tamkinlik va istiqlol bilan mulku millat, lashkar va raiyyatning muhim yumushlari bilan mashg‘ul bo‘lsin, sizlar esa unga tobelik va bo‘ysunish marosimini o‘rniga qo‘yinglar, birgalikda uni qo‘llab-quvvatlanglar, toki olam buzilmasin...” ammo, amalda ahvol boshqacha edi. amir temur barpo etgan buyuk saltanat (jami o‘z ichiga 27ta davlat va viloyatlarni jam etgan) garchi u hayotlik paytida uning mahorati va kuch-qudrati bilan mustahkam turgan bo‘lsa-da, temur vafot etishi bilanoq ichki jihatdan siyosiy zaif va umumiqtisodiy asoslarga ega emasligi sezilib qoldi. bu holat, o‘g‘illar va …

2 / 11

deb ko‘taradi va uning nomidan xutba o‘qitib, tanga zarb ettiradi. xalil sulton vaqtincha temurdan qolgan xazinalar evaziga sohibqironning nufuzli ayon va kiborlari, ayrim amirlarini ma’lum qmsmini o‘z tomoniga og‘dirib, movarounnahr taxtini egallab olgan bo‘lishiga qaramay, ko‘p o‘tmasdan kuchli norozilik va isyonlarga duch keladi. avvalo, temurning kenja o‘g‘li shohruh mirzo hirotda o‘z nomiga xutba o‘qitib, tanga zarb etishni joriy qildi. shundan so‘ng turkiston hokimi shayx nuriddin va farg‘ona hokimi amir xudoydod xalil sultonga qarshi isyon ko‘taradilar. bu isyonga o‘tror hokimi berdibek ham qo‘shiladi. xalil sultonning ukasi mirzo sulton husayn amudaryo bo‘ylarida o‘z akasiga qarshi bosh ko‘taradi. temur taxtining asosiy valiahdi bo‘lgan pirmuhammad amudaryodan kechib o‘tib, xalil sultonga qarshi nasafga qo‘shin tortadi. xalil sultonni iroq tomondan otasi mironshoh mirzo qo‘llab-quvvatlab turgan bo‘lishiga qaramay, unga qarshi nizolar kuchayib bordi. natijada 1405 yilning oxirlariga kelib xurosonda shohrux mirzo, balx, g‘azna va qandahorda pirmuhammad mirzo, g‘arbiy eron va ozarbayjonda mironshoh mirzoning o‘g‘illari umar mirzo bilan …

3 / 11

nidan qatl etiladi).1408 yil 22 aprelda qoraquyunli turkmanlarning qabila boshlig‘i qorayusuf bilan bo‘lgan jangda mironshoh o‘ldiriladi. natijada ozarbayjon va iroq temuriylar tasarrufidan chiqadi. 1405-1408 yillarda shohruh mirzo xalil sultondan samarqand taxtini tortib olishga harakat qilgan bo‘lsa-da, buning uddasidan chiqa olmadi. balx, seyiston, xuroson va ozarbayjonda temuriy shahzodalar va ayrim nufuzli amirlarning birin-ketin ko‘tarilib turgan g‘alayonlari bunga jiddiy to‘sqinlik qilar edi, 1409 yilning boshlarida movarounnahrda ham siyosiy vaziyat yanada keskinlashdi. bu vaqtda amir xudoydod xalil sultonni samarqand yaqinidagi sheroz qishlog‘ida mag‘lubiyatga uchratib, uning o‘zini asirlikka oladi. xuroson hokimi shohruh esa mozandaron, mashhad, seyiston va kirmondagi g‘alayonlarni bostirib, bu viloyatlarda osoyishtalik o‘rnatadi. so‘ngra butun e’tiborini movarounnahrga qaratadi va 1409 yil 25 aprelda amudaryodan o‘tib, samarqandga qo‘shin tortadi. bu jangda xalil sultonni asir olgan amir sulton qo‘shinlari tor-mor etilib, xalil sulton asirlikdan ozod qilinadi hamda ray viloyatining (eronda) hokimligiga tayinlanib 1411 yilda vafot etadi. 1409 yilning oxiriga qadar movarounnahrda tinchlik va isoyishtalik o‘rnatib, …

4 / 11

shga jiddiy harakat qiladi. shohruh mirzo hokimiyat tepasiga kelgach deyarli barcha viloyatlar hokimlariga, nufuzli amirlarga ishonchsizlik bilan qarab, ularni lavozimidan chetlashtiradi. ularning o‘rniga deyarli hamma viloyatlarda o‘z o‘g‘illari va nabiralarini hamda o‘ziga yaqin tutgan qarindoshlarini noiblikka tayinlaydi. jumladan, balx va badaxshon ibroxim sultonga, sheroz suyurg‘atmishga. qobul va qandahor qaydu mirzoga, xurosonning bir qismi boysunqur mirzoga, g‘arbiy eron hamda iroqi ajamning bir qismi sulton muhammadga, fors viloyati abdullo mirzolarga bo‘lib beriladi. shohruh mirzo shu yo‘l bilan davlatni boshqarish oson va yengil bo‘ladi deb o‘ylagan edi. biroq, natija u o‘ylaganchalik bo‘lib chiqmadi. ta’kidlash lozimki, shohruh mirzo davrida ham mamlakat ichki hayotida bir muncha osoyishtalik hukm surib, savdo-sotiq, iqtisodiyot ravnaqi, fan va madaniyat, ma’naviyatga e’tibor susaymagan bo‘lsa-da, davlatchilikning temur davridagi imkoniyatlari va buyukligiga putur yetgandi. xususan, shohruhning nabirasi sulton muhammad eron noibi etib tayinlangach markazga bo‘ysunishdan bo‘yin tovlaydi. shohruh isyonkor nevarasiga qarshi qo‘shin tortishga majbur bo‘ladi. 1410 yilda movarounnahrdagi shayx nuriddin g‘alayoni ham …

5 / 11

ri etib tayinlaydi. bu paytda 15 yoshda bo‘lgan ulug‘bek davlat boshqaruv ishlari uchun yosh ekanligi hisobga olinib, taniqli amir muboriziddin shohmalik unga otaliq etib tayinlanib, boshqaruv ishlari amalda otaliqning qo‘lida mujassamlashadi. 1411 yilda shohmalik shohruh bilan hirotga ketgach, ulug‘bek mirzo movarounnahrning “ yagona va qonuniy sultoni” sifatida taxtni boshqara boshlaydi. xurosonda shohruh mirzo, movarounnahrda ulug‘bek mirzo o‘z siyosatlarining ustuvor yo‘nalishlari etib, avvalo mamlakat hududlarini kengaytirish hamda markaziy hokimiyatni mustahkamlash deb bildilar va shunga mos siyosat olib bordilar. avvalo, mirzo ulug‘bek haqida so‘z yuritadigan bo‘lsak, u o‘z hokimiyati sarhadlarini kengaytirish maqsadida, 1414-1415 yillarda farg‘ona hududlarini amakivachchasi amirak ahmaddan tortib oladi. 1416 yilda qashg‘ar hokimi shayx ali to‘g‘ay ulug‘bek hokimiyatini tan oladi. shimoldagi chegaralar daxlsizligini ta’minlash maqsadida ulug‘bek 1424 yil kech ko‘zida mug‘ulistonga qo‘shin tortadi va 1425 yil erta bahorda chu daryosidan o‘tib issiqko‘l yaqinida mug‘ullarni tor-mor keltiradi. 1427 yilning boshida ulug‘bek dashti qipchoqqa harbiy yurish qiladi va mag‘lubiyatga uchraydi. shundan so‘ng …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temuriylar davrida movarounnahr va xuroson"

1555408741_74115.doc temuriylar davrida movarounnahr va xuroson reja: 1. temuriylar davrida movaraunnahr. 2. temuriylar davrida xuroson 3. temuriylar o’rtasida toju taxt uchun kurashlar. sohibqiron amir temur vafotidan oldin o‘z taxtining vorisini tayinlab, avlodlariyu ayonlarini unga sodiq hizmat qilishga chaqirgan edi. bu haqda sohibqiron tilidan manbada quyidagicha malumot beriladi: “... shu kundan e’tiboran farzandimiz pir muhammad (ibn) jahongirni o‘zimizga valiahd va toju taxt vorisi etib tayinladikkim, samarqand taxti uning amri farmonida bo‘lg‘ay, tamkinlik va istiqlol bilan mulku millat, lashkar va raiyyatning muhim yumushlari bilan mashg‘ul bo‘lsin, sizlar esa unga tobelik va bo‘ysunish marosimini o‘rniga qo‘yinglar, birgalikda uni qo‘llab-quvvatlanglar, toki olam buzilmasin...” ...

This file contains 11 pages in ZIP format (4.5 MB). To download "temuriylar davrida movarounnahr va xuroson", click the Telegram button on the left.

Tags: temuriylar davrida movarounnah… ZIP 11 pages Free download Telegram