xuroson va movarounnahr qo‘lyozmalari

DOCX 9 pages 65.2 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.2 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

13-mavzu: xuroson va movarounnahr qo‘lyozmalari. o‘rta osiyoda yaratilgan turkiy qo‘lyozmalar 1. qo‘lyozmalarning materiali. yozuv qurollari: qamishqalam, siyoh. 2. qo‘lyozmalar yozilgan xat turlari. xuroson va o‘rta osiyoda shakllangan badiiy san’at maktablari. qo‘lyozmaning muqovasi. 3. turkiy qo‘lyozmalar tushunchasi haqida. turkiy tilda bitilgan ilk qo‘lyozmalar. 4. temuriylar davri va shayboniyxon davri qo‘lyozmalari. 5. xvii-xix asr qo‘lyozmalari. 6. sharq qo‘lyozmalarining xususiyatlari. arab tilida bitilgan va bizga yetib kelgan qo‘lyozmalarning barchasi qog‘ozga yozilgan. qog‘oz tayyorlanadigan o‘rta osiyodagi asosiy joy viii asrdan boshlab, samarqand hisoblangan. keyinchalik qog‘oz ishlab chiqarish buxorоda ham yo‘lga qo‘yilgan. o‘rta osiyoda mustaqil xonliklar vujudga kelgach, qo‘qonda ham qog‘oz ishlab chiqarish vujudga kelgan. bu ish bilan qo‘qonning chorsu va qog‘ozgar deb atalgan daxalarida shug‘ullanishgan. bu shaharlarda qog‘oz asosan qo‘lda ishlangan va bunda suv tegirmonlaridan foydalanilgan. qog‘oz ishlash uchun qurilgan tegirmonlar xirotda va o‘rta osiyoning yana boshqa shaharlarida ham qurilgan. qo‘lyozmalar turli navdagi qog‘ozlarga yozilgan. bu navlar ichida eng ko‘p tarqalgani «qog‘ozi nimkatoniy» deb …

2 / 9

va malaka talab qilgan. qalam tayyorlash uchun tanlab olingan qamish urib olinganidan keyin u to‘q jigarrang tusga kirgunicha suvga tashlab qo‘yilgan. ma’lum muddatdan keyin suvdan olingan qamish qayta ishlovdan o‘tkazilgan va uning bo‘g‘imlari bor joydan qalamtaroshda qirqilgan. uning bir tomoni qiya qilib kesilgan va uchi o‘tkirlangan hamda qorni yorilgan. qamishni qirqib, qalam shakliga keltirish uchun qamish tagiga maxsus suyakdan ishlangan taglikdan foydalanishgan va u «naykat» yoki «qalamkat» deb atalgan. bezakli san’at qo‘lyozmalarini yozish uchun qamishning uchini to‘g‘ri chiqarish katta ahamiyat kasb etgan. qamishqalam uchi chiqarilib, tayyor bo‘lganidan keyin uni yerga ishqashgan. bu bilan qamish tarkibidagi yog‘ni ketkizishgan va yozib ko‘rishgan. agar qalam bilan yozilgan nuqta qog‘ozda tarqalib ketmay, rombik xolini saqlab tursa, demak u yozish uchun tayyor hisoblangan. o‘rta osiy va xurosondagi xattotlar odatda qo‘lyozma uchun tush yoki siyox ishlatishgan. tushni kuya va olchaning suvi aralashmasidan tayyorlashgan. siyox esa, achchiqtosh va mozi (chernilno‘y oreshek) eritmasidan tayyorlangan. uzoq vaqt o‘chmay saqlanib …

3 / 9

xv asrgacha asosan yozuv turlari nasx, suls, ta’lik yozuvlari bo‘lgan. qolgan yozuv turlari nisbatan kam qo‘llanilgan. xiv asrga kelib, xurosonda nasta’liq deb ataluvchi chngi yozuv turi vujudga kelgan. bu yozuv turi ko‘pincha qur’on nushalari ko‘chirilib kelgan nasx va devonxonalarda ish qog‘ozlariga ishlatilib kelingan ta’lik yozuvining o‘zaro birikishidan hosil bo‘lgan. bu yozuvning rivojlanishi va keng tarqalishi xattotlik san’atining yirik vakili, navoiyning zamondoshi bo‘lgan sultonali mashhadiyning nomi bilan bog‘liq (1432-1520). sultonali mashhadiy nasta’liq yozuvining bebaho san’at namunalarini yaratishi bilan birga, nasta’liq yozuvining nazariyasi va yozilish texnikasiga bag‘ishlangan ilmiy risola ham yozib qoldirganki, buning natijasida dastlabki qimmatbaho naqshinkor qo‘lyozmalar yaratishga mo‘ljallab yaratilgan bu yozuv juda qisqa muddat ichida boshqa barcha yozuvlarni siqib chiqargan va asosiy yozuv turi maqomini egallagan va xv-xix asrlarla o‘rta osiyo va xurosonda yaratilgan qo‘lyozmalarning deyarli barchasi mana shu nasta’liq yozuvida bitilgan. comment by m2006c3lg: lekin o‘rta osiyoda xv asrgacha asosan yozuv turlari nasx, suls, ta’lik yozuvlari bo‘lgan. comment by …

4 / 9

hayratga solmoqda. bu badiiy maktab bazasida xvi asrning ikkinchi yarmida o‘rta osiyoda ham xuddi shunday maktab shakllangan, lekin u uzoq davom etmagan va xvi asrning so‘nggi choragida tarqalib ketgan. xvii asrga kelib, badiiy san’atda bir oz jonlanish kuzatilgan va buning natijasida xvii asrning ikkinchi yarmida o‘rta osiyoda yana bir badiiy san’at maktabi paydo bo‘lgan. comment by m2006c3lg: malumot qo‘lyozmaning muqovasi ham uning tarkibiy qismlaridan biri hasoblangan va u alohida hunarmand tomonidan alohida tayyorlangan. o‘rta osiyodagi muqovasozlik o‘zining uzoq an’analariga ega bo‘lgan, lekin uning eng o‘ziga xos tarzda rivojlanishi xviii-xix asrlarga to‘g‘ri keladi. o‘rta osiyoda qo‘lyozmalar uchun ishlangan muqovalar o‘zining to‘g‘ri, shakli va ishlangan materiali jihatidan xilma-xildir. bu yerda charimdan, kartondan ishlangan muqovalarni, chinor daraxti yog‘ochidan, quyma kumushdan ishlangan muqovalarni va boshqa turdagi muqovalarni uchratish mumkin. lekin bular ichida eng ko‘p uchraydigan muqovalar charimdan ishlangan muqovalardir. comment by m2006c3lg: malumot charmdan ishlangan muqovalar ham ikki xil bo‘lgan: 1. bir butun charimdan …

5 / 9

rlari hisoblangan. xix asrning ikkinchi yarmida eng yaxshi muqovasozlar deb qo‘qonliklar tan olinganlar. ular saxxof yoki muqovasozlar deb atalgan. xvii asrdan boshlab o‘rta osiyoda ishlangan muqovalarga shu muqovani ishlagan saxxofning ismini yozib qo‘yish urf bo‘lgan. masalan, «amali saxxof ubaydulloh» ko‘pincha muqovasozlik ishi bilan kitobfurushlarning o‘zlari ham shug‘ullanishganlar. comment by m2006c3lg: malumot xulosa qilib shuni aytish o‘rinliki, o‘rta osiyo va xurosonning xalqi qo‘lyozma yaratishda o‘ziga xos uslubga, o‘ziga xos an’anaga ega bo‘lganlar va ular yaratgan qo‘lyozmalar o‘zining betakrorligi bilan dunyo madaniyatida katta salmoqqa egadir. qo‘lyozmalarning moddiy xarakteristikasi ham u yoki bu xalqning tarixini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega. shu jumladan, sharq xalqlari qo‘lyozmalari ham shu xalqlarning tarixidagi juda ko‘p masalalarga oydinlik kiritish mumkin. ilk qo‘lyozmalari kibtiy (kopt) qo‘lyozmalar bilan o‘xshashligi bor. kibtiy qo‘lyozmalar esa, o‘z navbatida qo‘lyozmalarning hajmi, uning muqovasi, undagi bezaklar nuqtai nazaridan antik qo‘lyozmalardan andoza olgan. o‘rta asr arab qo‘lyozmalari umuman olganda qog‘ozga yozilgan va uning tashqi ko‘rinishi sodda (bezaksiz) …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xuroson va movarounnahr qo‘lyozmalari"

13-mavzu: xuroson va movarounnahr qo‘lyozmalari. o‘rta osiyoda yaratilgan turkiy qo‘lyozmalar 1. qo‘lyozmalarning materiali. yozuv qurollari: qamishqalam, siyoh. 2. qo‘lyozmalar yozilgan xat turlari. xuroson va o‘rta osiyoda shakllangan badiiy san’at maktablari. qo‘lyozmaning muqovasi. 3. turkiy qo‘lyozmalar tushunchasi haqida. turkiy tilda bitilgan ilk qo‘lyozmalar. 4. temuriylar davri va shayboniyxon davri qo‘lyozmalari. 5. xvii-xix asr qo‘lyozmalari. 6. sharq qo‘lyozmalarining xususiyatlari. arab tilida bitilgan va bizga yetib kelgan qo‘lyozmalarning barchasi qog‘ozga yozilgan. qog‘oz tayyorlanadigan o‘rta osiyodagi asosiy joy viii asrdan boshlab, samarqand hisoblangan. keyinchalik qog‘oz ishlab chiqarish buxorоda ham yo‘lga qo‘yilgan. o‘rta osiyoda mustaqil xonliklar vujudga kelgach, q...

This file contains 9 pages in DOCX format (65.2 KB). To download "xuroson va movarounnahr qo‘lyozmalari", click the Telegram button on the left.

Tags: xuroson va movarounnahr qo‘lyoz… DOCX 9 pages Free download Telegram