kimyoviy jarayonlar

DOCX 17 pages 1.6 MB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари 9 – bob. kimyoviy jarayonlar ■ 9.1. umumiy tushunchalar kimyoviy aylanishlarni o`tkazish uchun mo`ljallangan qurilmalar reaktorlar deb ataladi. kimyoviy texnologiyaning jarayon va qurilmalari orasida kimyoviy reaktorlar va ularda kechadigan jarayonlar alohida o`rin tutadi. ushbu jarayonlar kimyo sanoatining asosidir. kimyoviy aylantirishlar quyidagi xosligi bilan xarakterlanadi: a) gidrodinamik, issiqlik va massa almashinish hodisalari, hamda kimyoviy kinetika qonunlari kimyoviy jarayonlar kechish qonuniyatlarini belgilaydi; b) kimyoviy-texnologiya jarayonlarining kechishiga katta ta’sir etuvchi omillar kimyoviy jarayonlar uchun muhit ahamiyatga ega; reaktsiyalarni bir vaqtda parallel va ketma-ket kechishida temperatura va aralashtirish kabi omillar mahsulot sifatiga salmoqli ta’sir etadi; v) umuman olganda, jarayon tezligi eng sekin o`tadigan bosqich bilan belgilanganligi sababli, kimyoviy jarayonlar diffuzion, kinetik va oralik sohalarda kechishi mumkin. agar jarayon tezligi massa almashinish (diffuziya) tezligi bilan belgilansa, jarayon diffuzion sohada o`tadi. agar jarayon tezligi faqat kimyoviy aylanishlar tezligi bilan belgilansa, jarayon kinetik sohada boradi. agar kimyoviy reaktsiya va diffuziya tezliklari …

2 / 17

oddalar o`zaro kimyoviy ta’siri (to`g`ri reaktsiya) bilan birga, reaktsiya mahsulotlarining o`zaro kimyoviy ta’sirida boshlang`ich moddalar hosil bo`lishi (teskari reaktsiya) mumkin. to`g`ri reaktsiya o`tib borishi bilan uning tezligi kamaysa, shu davrda mahsulot ortishi bilan teskari reaktsiya tezligi o`sadi. to`g`ri va teskari reaktsiya tezliklari tenglashishi bilan kimyoviy muvozanat holati boshlanadi. tashqi sharoitlar buzilmasdan turganda muvozanat aralashmadagi moddalar tarkibi va konstentrastiyasi o`zgarmas bo`ladi. tashqi sharoitlarning cheksiz kichik o`zgarishi, muvozanat holatini cheksiz o`zgarishiga olib keladi. demak, kimyoviy reaktsiyalar termodinamik muvozanat holatida borishi va ularga termodinamik muvozanatning umumiy shartlarini qo`llash mumkin. kimyoviy reaktsiyada qatnashayotgan moddalarning parstial bosimlari yoki muvozanat konstentrastiyalari o`rtasidagi bog`liqlik massalar ta’sir qonuni bilan ifodalanadi. muvozanat holatidagi gomogen gazli kimyoviy reaktsiya uchun: (9.1) agar, reaktsiya komponentlari - ideal gazlar bo`lsa, quyidagi tenglama to`g`ri keladi: (9.2) bu erda a,b,c,d - a,v,s,d moddalarning stexiometrik koeffistientlari; ri - tegishli stexiometrik koeffistientlar darajasidagi a, v, s, d komponentlarning parstial bosimlari. o`zgarmas kr ning qiymati muvozanat konstantasi deb …

3 / 17

a ning faolligi orqali ham ifodalanishi mumkin. suyultirilgan eritmalar uchun ai=si va ks=ka. parstial bosim va mol ulushlar (kn) orqali ifodalangan muvozanat konstantalari o`zaro quyidagicha bog`langan: (9.4) bu erda n - reaktsiya gazsimon qatnashchisining mol soni o`zgarishi; r - sistemadagi umumiy bosim; r - gaz doimiysi; t - temperatura, k. agar, reaktsiya gazsimon moddaning mol ulushi o`zgarishisiz o`tsa, ya’ni n=0 bo`lsa, unda kr=ks=kn bo`ladi. shuni alohida ta’kidlash kerakki, umumiy holda kn miqdoriy jihatdan kr dan farq qiladi va temperatura, hamda sistemadagi bosimga bog`liqdir. muvozanat konstantasining son qiymati reaktsiyaning yo`nalishi va qaysi miqdorlari uchun stexiometrik tenglama yozilganiga bog`liq. agar, (9.1) reaktsiya tenglamasini teskari yo`nalish uchun yozsak, ya’ni: (9.5) unda, muvozanat konstantasi quyidagiga teng bo`ladi: (9.6) agar, (9.1) tenglamadagi stexiometrik koeffistientlarni 2 barobar kamaytirsak, unda quyidagi ifodaga erishamiz: (9.7) unda, muvozanat konstantasi quyidagicha ko`rinishni oladi: (9.8) agar, muvozanat sistemasiga, masalan (9.7)ga qo`shimcha ma’lum miqdorda a komponent kiritilsa, u v modda bilan reaktsiyagi …

4 / 17

atda 2 ta qattiq va 1 ta gazsimon fazalar mavjud. sistemadagi moddalar parstial bosimlari . unda, massalar ta’sir qonuniga binoan: (9.9) o`zgarmas temperaturada qattiq faza ishtirok etgan sistemada moddaning to`yingan bug` bosimi o`zgarmas, va nisbati o`zgarmas kattalikdir. shunday qilib, yuqorida qayd etilganlarni quyidagi ko`rinishda yozish mumkin: ya’ni, ushbu reaktsiyada muvozanat konstantasi karbonat angidrid gazining bosimiga teng. jarayonni amalga oshirish imkoniyati izobar-izotermik (g) yoki izoxor-izotermik (f) potenstiallar kattaliklari bilan belgilanadi. standart sharoitda ular muvozanat konstantasi bilan belgilanadi. standart sharoitda quyidagi bog`liqlikda bo`ladi: (9.10) agar, g0 0 bo`lsa, standart sharoitda reaktsiya boradi; agar g0 0 bo`lsa, reaktsiya bormaydi. xuddi shunday, agar f0 0 bo`lsa, reaktsiya to`g`ri, f0 0 bo`lsa - teskari yo`nalishda boradi. nostandart sharoitda jarayon yo`nalishini aniqlash uchun kimyoviy reaktsiya izotermalari tenglamasidan foydalanish mumkin: (9.11) (9.12) (9.11) tenglamaning o`ng qismidagi birinchi hadi boshlang`ich sistema komponentlarining parstial bosimini ifodalaydi; (9.12) tenglamaning o`ng tomonidan birinchi hadi esa - boshlang`ich aralashmadagi komponentlar konstentrastiyasini ko`rsatadi. …

5 / 17

pish mumkin: (9.13) bu erda n - entalpiya o`zgarishi yoki o`zgarmas bosimdagi reaktsiyaning issiqlik effekti. (9.13) tenglamani kichik temperaturalar oralig`ida integrallasak, ushbu ko`rinishga erishamiz: (9.14) xuddi shunday qilib, vant-goffning izoxor tenglamasini keltirib chiqarish mumkin: (9.15) bu erda u-sistema ichki energiyasining o`zgarishi yoki o`zgarmas hajmdagi reaktsiyaning isciqlik effekti. temperatura o`sishi bilan kr ortishi yoki kamayishi mumkin, lekin jarayon tezligi ko`pchilik hollarda ortadi. bosim o`sishi bilan konstentrastiya ortadi. shuning uchun, ko`pincha reaktsiya tezligi ortadi. agar, jarayon hajm o`sishi bilan kechayotgan bo`lsa, unda umumiy natija qanday bo`lishi noma’lum. bunday hollarda qandaydir bir optimal qiymatni qabul qilish kerak. muvozanat o`zgarishini hisoblash uchun muvozanat konstantasi va boshlang`ich moddalar mol soni ma’lum bo`lishi kerak. so`ng, muvozanatdagi har bir modda miqdorini mol miqdori orqali ifodalab olamiz. masalan, reaktsiya uchun 2500k da kr=0,0455. agar, boshlang`ich aralashmada 21% kislorod va 79% azot bo`lsa, muvozanat aralashmadagi no konstentrastiyasi (mol%) aniqlansin. stexiometrik tenglamaga binoan muvozanat aralashma tarkibidagi azot konstentrastiyasini (79-x), kislorod …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy jarayonlar"

кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари 9 – bob. kimyoviy jarayonlar ■ 9.1. umumiy tushunchalar kimyoviy aylanishlarni o`tkazish uchun mo`ljallangan qurilmalar reaktorlar deb ataladi. kimyoviy texnologiyaning jarayon va qurilmalari orasida kimyoviy reaktorlar va ularda kechadigan jarayonlar alohida o`rin tutadi. ushbu jarayonlar kimyo sanoatining asosidir. kimyoviy aylantirishlar quyidagi xosligi bilan xarakterlanadi: a) gidrodinamik, issiqlik va massa almashinish hodisalari, hamda kimyoviy kinetika qonunlari kimyoviy jarayonlar kechish qonuniyatlarini belgilaydi; b) kimyoviy-texnologiya jarayonlarining kechishiga katta ta’sir etuvchi omillar kimyoviy jarayonlar uchun muhit ahamiyatga ega; reaktsiyalarni bir vaqtda parallel va ketma-ket kechishida temperatura va aralashtirish kabi ...

This file contains 17 pages in DOCX format (1.6 MB). To download "kimyoviy jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy jarayonlar DOCX 17 pages Free download Telegram