ўлчов воситалари

DOCX 5 sahifa 54,9 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 54,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

1.4- §. ўлчаш воситалари, уларнинг элементлари ва параметрлари ўлчаш воситалари ўлчашларда ишлатилади ва улар нормаллашган метрологик хоссаларга, яъни катталикларнинг маълум сонли қийматларига ҳамда ўлчаш натижаларининг аниқлиги ва ишончлилигини ифодаловчи хоссаларига эга бўлади. ўлчаш воситаларининг асосий турларига ўлчовлар, ўлчаш асбоблари, ўлчаш ўзгарткичлари ва ўлчаш қурилмалари киради. ўлчов — берилган ўлчамдаги физик катталикни қайта ўлчаш учун мўлжалланган ўлчаш воситаси. масалан, қадоқтош — масса ўлчови; ўлчов резистори — электр қаршилик ўлчови; ёритиш лампаси — ёруғлик ўлчови ва ҳоказо. бир хил ўлчамли турли физик катталикни кайта ўлчайдиган бир қийматли ҳамда турли ўлчамдаги қатор бир номли катталикларни қайта ўлчайдиган кўп қийматли ўлчовлар бор. кўп қийматли ўлчовларга бўлинмали чизғичлар, индуктивлик вариометри ва бошқалар мисол бўла олади. махсус танланган, фақат алоҳидагина эмас, балки турли бирикмаларда турли ўлчамли қатор бир номли катталикларни қайта ўлчаш мақсадида қўлланиладиган ўлчовлар комплекти ўлчовлар тўпламини ташкил этади. масалан, қадоқтошлар тўплами, учликли узунлик ўлчовлари тўплами, ўлчов конденсаторлари тўплами ва ҳоказо. ўлчовлар магазини—саноқ қурилмалари билан …

2 / 5

ов ахбороти сигналини ишлаб чиқувчи ўлчаш воситаси ўлчов асбоби дейилади. ўлчов асбобида кузатувчи ўлчанаётган катталикнинг сон қийматини ўқийди ёки санайди. ўлчов асбоблари аналог ва рақамли бўлиши мумкин. аналог ўлчов асбобларида асбобнинг кўрсатиши ўлчанаётган катталик ўзгаришининг узлуксиз функциясидан иборат бўлади, рақамли ўлчов асбобларида эса кўрсатишлар ўлчов ахбороти сигналини дискрет ўзгартириш натижасидан иборат бўлган рақамли шаклда ифодаланган бўлади. кейинги вақтларда рақамли асбоблар борган сари кенгроқ қўллана бошланди, чунки уларнинг кўрсатувлари осонгина қайд қилинади, уларни эҳм га киритиш қулай. рақамли асбобларнинг тузилиши ўлчашда аналог асбобларга қараганда катта аниқликка эришишга имкон беради. шу билан бирга рақамли асбоблар қўлланганда ўқиш хатолиги бўлмайди. аммо аналог асбоблар рақамли асбобларга қараганда анчагина содда ва арзондир. ўлчов асбоблари кўрсатувчи, қайд қилувчи, комбинацияланган, интегралловчи ва жамловчи асбобларга бўлинади. кўрсатувчи асбобларда рақамли қийматлар шкала ёки рақамли таблодан ўқилади. қайд қилувчи асбобларда кўрсатувларни диаграмма қоғозида ёзиб олиш ёки рақамли тарзда чоп этиш кўзда тутилади. комбинацияланган асбоблар ўлчанаётган катталикни бир вақтнинг ўзида кўрсатади …

3 / 5

тиради. ўлчаш ўзгарткичлари ўлчов асбобларининг, турли ўлчов тизимларининг, бирор жараёнларни автоматик назорат қилиш ёки бошқариш тизимларининг таркибий қисми ҳисобланади. ўлчанаётган катталик берилган ўлчаш ўзгарткичи бирламчи ўзгарткич дейилади. бирламчи ўлчаш ўзгарткичлари, кўпинча, датчик деб юритилади. унинг бевосита ўлчанаётган физик катталик таъсиридаги қисми сезгир элемент дейилади. масалан, термоэлектрик термометрда терможуфт, манометрик термометрда тармобаллон ана шундай элементлардир. ўлчов асбоблари ва ўзгарткичлари ўлчанаётган катталикнинг турига қараб тегишли номларга эга бўлади, масалан, термометрлар, манометрлар, дифманометрлар, сарф ўлчагичлар, сатҳ ўлчагичлар, газ анализаторлари, концентратометрлар, нам ўлчагичлар ва ҳоказо. айрим ўлчов воситалари ва ўлчов тизимларидан ташқари мураккаб ахборот-ўлчов тизимлари ҳам қўлланади. улар кўплаб технологик ускуналарда автоматик ўлчашни амалга оширишнигина таъминлаб қолмай (ўлчов каналлари сони минг-минглаб бўлиши мумкин), балки ўлчаш натижаларини берилган алгоритмлар бўйича зарур қайта ишлашни ҳам бажаради. шу муносабат билан ўлчаш ўзгарткичларининг ахборот-ҳисоблаш машиналари ва қурилмалари киришига келадиган сигналларини унификациялаштириш (бир хиллаштириш) зарурати туғилади. сигналларни унификациялаштириш ўлчов асбоблари турларини минимумга келтириш имконини беради. ўлчов воситалари ўлчаш жараёнидаги …

4 / 5

н намуна ўлчов асбоблари ёрдамида бошқа ўлчов асбобларига ўтказилади. ўлчаш воситаларининг кўрсатишларидаги хатоликларни аниқлаш ёки уларнинг кўрсатишларига тузатиш киритиш мақсадида ўлчов воситалари кўрсатишларини намуна ўлчов асбобларининг кўрсатишларига таққослаш деб аталади. шкала асбобни текшириш бўлинмаларига қабул қилинган ўлчов бирликларида ифодаланган қийматлар бериш операцияси даражалаш деб аталади. ўлчаш воситалари ёрдамида ўлчанаётган физик катталиклар ўлчаш ахбороти сигнали фойдаланиладиган бирор чиқиш катталигига ўзгартирилади. физик катталикни ўлчашда ўлчов қурилмаси (асбоби) физик катталикни кўрсаткичнинг мутаносиб силжитади: (1.4) бу ерда, φ — асбоб кўрсаткичининг бурчакли ёки чизиқли силжиши, в — ўлчанаётган физик катталик. (1.4) боғланиш асбоб шкаласининг тенгламаси ёки характеристикаси дейилади. ҳар қандай ўлчов асбобининг иши оқибат натижада ўлчанадиган катталикни кўрсаткичнинг силжишига мослаб ўзгариришга келтирилади. шу сабабли ўлчаш асбобини схематик равишда, ўлчанаётган физик катталик в ни кўрсаткичнинг механик силжиш миқдори φ га ўзгартирадиган ўзгарткич деб қараш мумкин. оралиқ ўзгартишлар сонига қараб асбобни бўғинларга бўлиш мумкин, бу бўғинларнинг ҳар бири асбоб ичида в миқдорни маълум тарзда ўзгартиради. ана …

5 / 5

ҳга бўлиш мумкин: тўғри ўзгартирадиган ўлчаш схемаси ва сигнали мослаштириладиган ўлчаш схемалари. тўғри ўзгартириш принципи бўйича қурилма ўлчов воситаларида ўлчанаётган катталик дастлабки ўзгарткичга ёки унинг ўлчаш занжири қисмидан иборат бўлган сезгир элементга келади. ўлчаш занжирида, одатда, ўлчанаётган катталикни ахборотнинг бирор элтувчиси (электр токи кучи ёки кучланиши. сиқилган ҳаво босими ва бошқалар) сигналига ўзгартириш киритиш бўйича амалга оширилади. сўнгра мазкур сигнал кучайтирилади ва санаш қурилмасига узатилади. энг содда вариантда шу схемадан фақат сезгир элемент ва санаш қурилмаси қолиши мумкин. тўғри ўзгарткич схемалари содда, ишончли, етарли тезкорликка эга ҳамда унча қимматга тушмайди. аммо улардан, амалда, кичик сигналларини ўлчашда фойдаланиб бўлмайди. дефференциал ўзгарткичлар ва улар билан ўлчаш схемалари сигнали тўғри ўзгарткич схемалари турларидан биридир. сигнални мувозанатлаштирадиган ўлчаш схемалари структураси 1.3-расмда келтирилган. ўлчанаётган катталик х дастлабки ўзгарткич дў га ёки унинг сезгир элементи сэ га келади ва рх сигналга айлантирилади, бу сигнал компенсация курилмаси кқ дан чиққан р сигнал билан мослаштирилади. компенсация қурилмаси кқ …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ўлчов воситалари" haqida

1.4- §. ўлчаш воситалари, уларнинг элементлари ва параметрлари ўлчаш воситалари ўлчашларда ишлатилади ва улар нормаллашган метрологик хоссаларга, яъни катталикларнинг маълум сонли қийматларига ҳамда ўлчаш натижаларининг аниқлиги ва ишончлилигини ифодаловчи хоссаларига эга бўлади. ўлчаш воситаларининг асосий турларига ўлчовлар, ўлчаш асбоблари, ўлчаш ўзгарткичлари ва ўлчаш қурилмалари киради. ўлчов — берилган ўлчамдаги физик катталикни қайта ўлчаш учун мўлжалланган ўлчаш воситаси. масалан, қадоқтош — масса ўлчови; ўлчов резистори — электр қаршилик ўлчови; ёритиш лампаси — ёруғлик ўлчови ва ҳоказо. бир хил ўлчамли турли физик катталикни кайта ўлчайдиган бир қийматли ҳамда турли ўлчамдаги қатор бир номли катталикларни қайта ўлчайдиган кўп қийматли ўлчовлар бор. кўп қийматли ўлчовларга бўлинма...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (54,9 KB). "ўлчов воситалари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ўлчов воситалари DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram