термоэлектр термометрлар

DOCX 18 pages 361.3 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 361.3 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

2.4-§. термоэлектр термометрлар ҳароратни ўлчашнинг термоэлектр термометр (терможуфт) усули термо эюк нинг ҳароратга боғлиқлигига асосланган. бу асбоб — 200°с дан + 2500°с гача бўлган ҳароратларни ўлчашда техниканинг турли соҳалари ва илмий-текшириш ишларида кенг қўлланади. термоэлектр термометрлар ёрдамида ҳароратни ўлчаш 1821 йилда зеебек кашф этган термоэлектр ҳодисасига асосланган. бу ҳодисанинг ҳароратларни ўлчашда қўлланиш икки хил металл симдан иборат занжирда уларнинг кавшарланган жойида ҳароратлар фарқи ҳисобига ҳосил бўладиган эюк эффектига асосланган. хил ҳар хил а ва в ўтказгичлардан иборат занжирни кўриб чиқамиз (2.2-расм). терможуфтнинг ўлчанаётган муҳитга тегиб турган жойи, кавшарланган учи 1 иссиқ уланма, ўзгармас tо ҳароратли муҳитдаги жойи 2 эса (эркин учи) совуқ уланма дейилади. а ва в ўтказгичлар термоэлектродлар дейилади. бундай кавшарланган ўтказгичлар эса терможуфт деб аталади, уларда ҳосил бўладиган электр юритувчи куч термоэлектр юритувчи куч (тэюк) дейилади. тэюк ҳосил бўлишининг сабаби эркин электронлар зичлиги кўпроқ металлнинг эркин электронлар зичлиги камроқ металлга диффузияси билан изоҳланади. шу пайтда икки хил металлнинг …

2 / 18

ҳолати қарор топгунча ўтказгичнинг иссиқроқ учи мусбат ишорада зарядланадн. бинобарин, хар хил а ва в ўтказгичлардан ташкил топган энг содда термоэлектр занжирда тўртта турлича тэюк ҳосил бўлади. яъни иккита тэюк а ва в ўтказгичларнинг кавшарланган учида; битта тэюк а ўтказгичнинг учида; битта тэюк в ўтказгичнинг учида. шуни назарда тутиб, 2.2-расмда тасвирланган занжирдаги тэюк катталигини аниқлаш мумкин. занжирни соат стрелкаси ҳаракатига тескари йўналишда кузатсак, қуйидаги натижа чиқади: (2.17) бу ерда, еав(t,t0)—икала фактор таъсиридаги жамланган тэюк; еав(t) ва еab(t0) — a ва b ўтказгичлар учидаги потецциаллар ҳамда ҳароратлар айирмаси иатижасида ҳосил бўлган тэюк. агар кавшарланган учларнинг ҳарорати бир хил бўлса, тэюк нолга тенг бўлади, чунки иккала кавшарда ҳам ҳосил бўлган тэюк нинг қиймати бир-бирига тенг бўлиб, ўзаро қарама-қарши томонга йўналган бўлади. демак, t = t0 бўлса. (2.18) (2.19) (2.19) натижани (2.17) га кўйсак, қуйидагига эга бўламиз: (2.20) (2.20) тенгламадан кўриниб турибдики,. тэюк иккита ўзгарувчан t ва t0 ҳароратнинг мураккаб функциясидан иборат экан. …

3 / 18

bc(t1)+ecb(t1)+eba(t0) (2.25) агар евс(t1) = — есв(t1) ва еbа(t0) =—еав(t0) ҳисобга олинса, (2.25) тенглама (2.20) тенгламага айланади. бундан қуйидаги муҳим хулосани чиқариш мумкин: терможуфтнинг занжири учларига ҳарорати бир хил бўлган учинчи ўтказгич уланганда ҳам тэюк ўзгармайди. демак, терможуфт занжирига улаш симлари, ўлчов асбоблари ва қаршиликларни улаш мумкин экан. ҳароратни термоэлектр термометр ёрдамида ўлчаш учун термометр ҳосил қиладиган термо эюк ни ва эркин учларнинг ҳароратини ўлчаш керак. агар ҳароратни ўлчашда термометр учларининг ҳарорати 0°с га тенг бўлса, унда ўлчанаётган ҳарорат даражалаш характеристикасидан (жадваллар, графиклардан) (2.4-расм) дарҳол топилади. бу даражалаш характеристикаси, термо эюк билан ҳарорат орасида муносабат ўрнатади. термоэлектр термометрларнинг даражалаш характеристикаси, одатда, эркин учларининг ҳарорати 0°с га тенг бўлганда аниқланади. агар эркин учларининг ҳарорати амалда 0°с дан фарқ қилса-ю, аммо ўзгармас бўлса, унда ҳароратни даражалаш характеристикасидан топиш учун терможуфтлар ҳосил қиладиган термо эюк нигина эмас, балки эркин учлари ҳарорати t0 ни ҳам билиш зарур. эркин учлари ҳарорати t0≠0 бўлганда тузатиш киритиш …

4 / 18

анади. тузатмани киритиш усулидан қатъий назар (хисобий ёки автоматик) тузатма киритиш услуби ўзгармай қолади: қайси усул билан тузатма (ҳисобий ёки автоматик) киритилганидан қатъи назар, схемада е(t,o) қиймат олинади, бу қиймат кейин терможуфт термо эюk ига қўшилади. йиғинди термо эюk(t, 0) даражалаш қийматига мос келади. ҳароратни ўлчашга оид алоҳида масалаларни ечиш учун термоэлектр термометрларни ўлчаш асбоби билан ўлчашнинг турли усуллари қўлланилади. термоэлектр термометри ўзгартиш коэффициентини орттириш учун бир неча терможуфтларни (термобатареяларни) кетма-кет улашдан фойдаланилади. бунда терможуфтлар ҳосил киладиган термо эюк қўшилади, яъни n та терможуфтдан тузилган термобатареялар термо эюк алоҳида олинган терможуфт термо эюк идан катта. икки нуқта орасидаги ҳарорат фарқини ўлчаш учун дифференциал термоэлектр термометр кўлланилади. у иккита қарама-қарши уланган бир хил термометрдан тузилган. агар ҳароратлар фарқи ўлчанаётган нуқталарнинг ҳароратн билан ўзаро тенг бўлса, унда ўша нуқталарда термометр ҳосил қиладиган тэюк лар ҳам тенг бўлади. бундай ҳолда термометрлардаги занжир токи нолга тенг бўлади, чунки қарама-қарши уланганда бир терможуфтнинг тэюки бошқа …

5 / 18

ғлиқлиги, қаршилик ҳарорат коэффициентининг катта бўлмаслиги ва катта электр ўтказувчанлик. барча материаллар ва қотишмалар учун тэюк нинг ҳароратга функционал боғлиқлиги мураккаб бўлиб, уни аналитик ифодалаш анча қийин. платинородий — платина жуфти бундан истиснодир. бу жуфтлик учун тэюк билан ҳарорат орасидаги боғланиш 300 дан 1300°с гача бўлган ораликда, совуқ уланма ҳарорати 00с бўлганда етарлича аниқликда параболага мос келади: e(t,t0)=a+bt+ct2 (2.28) бу ерда, а b ва с — сурьма (630,50с), кумуш (950, 8°с) ва олтин (10630c) ларнинг қотиш ҳарорати буйича аниқланадиган доимийлар. ҳозирги вақтда қуйидаги металл термоэлектродли термоэлектр термометрлар қўлланади. уларнинг характеристикалари 2.3-жадвалда келтирилган. хромель — копелли (56% си — 44%ni) термоэлектр термометрлар стандарт термометрлар орасида энг катта ўзгартиш коэффициентига эга (70...90 мк в/°с). термоэлектрод диаметри 1 мм дан кам бўлган термометрлар учун чегаравий қўлланиши 600°с дан кам ва, масалан, диаметри 0,2...0,3 мм бўлган термоэлектродлар учун фақат 400°с ни ташкил этади. юқориги ўлчаш чегараси копелли электрод характеристикасининг барқарорлигига боғлиқ никель-хром — никель-алюминийли …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "термоэлектр термометрлар"

2.4-§. термоэлектр термометрлар ҳароратни ўлчашнинг термоэлектр термометр (терможуфт) усули термо эюк нинг ҳароратга боғлиқлигига асосланган. бу асбоб — 200°с дан + 2500°с гача бўлган ҳароратларни ўлчашда техниканинг турли соҳалари ва илмий-текшириш ишларида кенг қўлланади. термоэлектр термометрлар ёрдамида ҳароратни ўлчаш 1821 йилда зеебек кашф этган термоэлектр ҳодисасига асосланган. бу ҳодисанинг ҳароратларни ўлчашда қўлланиш икки хил металл симдан иборат занжирда уларнинг кавшарланган жойида ҳароратлар фарқи ҳисобига ҳосил бўладиган эюк эффектига асосланган. хил ҳар хил а ва в ўтказгичлардан иборат занжирни кўриб чиқамиз (2.2-расм). терможуфтнинг ўлчанаётган муҳитга тегиб турган жойи, кавшарланган учи 1 иссиқ уланма, ўзгармас tо ҳароратли муҳитдаги жойи 2 эса (эркин учи) совуқ уланма д...

This file contains 18 pages in DOCX format (361.3 KB). To download "термоэлектр термометрлар", click the Telegram button on the left.

Tags: термоэлектр термометрлар DOCX 18 pages Free download Telegram