ҳарорат ва уни ўлчашдаги асосий тушунчалар

DOCX 4 pages 29.5 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.5 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

2.1-§. ҳарорат ва уни ўлчашдаги асосий тушунчалар ҳарорат — технологик жараёнларнинг муҳим параметри бўлиб, амалда ҳам паст, ҳам юқори ҳароратлар билан иш кўришга тўғри келади. жисмиинг ҳарорати молекулаларнинг иссиқлик ҳаракатидан ҳосил бўладиган ички кинетик энергияси билан белгиланадиган қиздирилганлик даражаси орқали характерланади. ҳароратни ўлчаш амалда иккаласидан бирининг қиздирилиш даражаси маълум бўлган икки .жисмнинг қиздирилишини таққослаш ёрдамидагина мумкин бўлади. жисмларнинг қиздирилганлик даражасини таққослашда уларнинг ҳароратга боғлиқ бўлган ва осонгина ўлчанадиган физик хоссаларидан бирортасини ўзгартиришдан фойдаланилади. молекулаларнинг ўртача кинетик энергияси ва идеал газ ҳарорати орасидаги боғланиш қуйидаги тенглама билан ифодаланади: (2.1) бу ерда, к. — 1,380·10-23 ж·к-1, — больцман доимийси; т — жисм мутлақ ҳарорати, 0к. агар жисмнинг ҳарорати турлича бўлса, улар бир-бирига тегиб турганида энергияларнинг тенглашуви рўй беради: юқорироқ ҳароратга ва, демак, молекулаларининг кўпроқ ўртача кинетик энергиясига эга бўлган жисм ўз иссиқлигини (энергиясини) камроқ ҳароратга ва, демак, молекулаларининг камроқ ўртача кинетик энергиясига эга бўлган жисмга беради. шундай қилиб, ҳарорат иссиқлик алмашиш, иссиқлик …

2 / 4

аш ва эриш нуқталари билан чегараланган ҳарорат оралигидаги қатор белгилар, ҳарорат шкаласини ҳосил қилади. бу ҳароратларга t' ва t’’ қийматлар берилган. у ҳолда ўлчов бирлиги: (2.2) бу ерда ва —осон тикланадиган ўзгармас ҳароратлар: n — , таянч нуқталар орасидаги ҳарорат оралиғи бўлинадиган бутун сон. ҳарорат шкаласининг тенгламаси: (2.3) бу ерда, t' ва t" — модданннг таянч нуқталари (760 мм сим. уст. босимида ва оғирлик кучининг 980, 665 см/с2 тезланишида музнинг эриш ва сувнинг кайнаш ҳароратлари); υ' ва υ"—t', t" ҳароратлардаги модданинг (суюқликнинг) ҳажми; υ — t ҳароратдаги модданинг (суюқликнинг) ҳажми. табиатда ҳажмий кенгайиши ва ҳарорати чизиқли боғланган суюқликлар бўлмайди. шунинг учун, ҳароратларнинг кўрсатиши термометрга солинадиган модданинг (симоб, спирт ва бошқалар) табиатига боғлиқ. фан ва техниканинг ривожланиши билан термометрга солинадиган модданинг биронта хусусияти билан боғланмаган ягона ҳарорат шкаласини яратиш зарурати пайдо бўлади. 1848 йилда инглиз физиги кельвин термодинамиканинг иккинчи қонуни асосида янги ҳарорат шкаласини тузишни таклиф қилди. термодинамик ҳароратлар шкаласининг тенгламаси: …

3 / 4

рмодинамик шкала кўринишида ишланган. бу шкала кимёвий тоза моддаларнинг бир қадар осон тикланадиган ўзгармас қайнаш ва эриш нуқталари асосида тузилган. уларнинг сонли қиймати газли термометрлар орқали аниқланган бўлиб, халқаро амалий ҳарорат шкаласи ўлчов ва вазнлар бўйича ўтказилган xi умумий конференцияда қабул қилинган. халқаро амалий шкала бўйича ўлчанадиган ҳарорат t ҳарфи билан, сонли қиймати эса °с белгиси билан ифодаланади. мутлақ термодинамик шкала бўйича ифодаланган ҳарорат билан шу ҳароратнинг халқаро шкала бўйича ифодаси орасидаги муносабат қуйидаги тенглама орқали аниқланади: t=t+273,15 (2,5) бу ерда, т — мутлақ термодинамик шкаладаги 0к ҳарорат; t — хaлқаро амалий шкаладаги °с ҳарорат. англия ва ақш да 1715 йилда таклиф қилинган фаренгейт шкаласи (°ғ) қўлланади. бу шкалада икки нуқта: музнинг эриш нуқтаси (32°ғ) ва сувнинг қайнаш ниқтаси (212°ғ) асос қилиб олинган. халқаро амалий шкала, мутлақ термодинамик шкала ва фаренгейт шкаласи бўйича ҳисобланган ҳарорат муносабати қуйидагича: t0c=t0k-273,15=0,556(n0f-32) (2.6) бу ерда, n — фаренгейт шкаласи бўйича градуслар сони. ҳозир 1968 …

4 / 4

га асосланган. 2. манометрик термометрлар. бу асбоблар моддалар ҳажми ўзгармас бўлганда ҳарорат ўзгариши билан босимнинг ўзгаришига асосланган; 3. ҳарорат таъсирида ўзгарган термоэлектр юритувчи кучнинг ўзгаришига асосланан термоэлектр термометрлар. 4. ўтказгич ва ярим ўтказгичларнинг ҳарорати ўзгариши сабабли электр қаршиликнинг ўзгаришига асосланган қаршилик термометрлари. 5. нурланиш термометрлари. улар орасида энг кўп тарқалганлари; а) оптик пирометрлар — иссиқ жисмнинг равшанлигини ўлчаш асбоби; б) рангли пирометрлар (спектрал нисбат пирометрлари) - жисмнинг иссиқликдан нурланиш спектридаги энергиянинг тақсимланишини ўлчашга асосланган; в) радиацион пирометрлар — иссиқ жисм нурланишининг қувватини ўзгаришига асосланган. нурланиш термометрлари ҳарорат контактсиз ўлчаш усули ҳисобланади. 2.1 – жадвал. саноатда ҳароратни ўлчаш воситаларидан фойдаланиш чегаралари ўлчаш воситаси тури ўлчаш воситаларининг турли туманлиги давомли фойдаланиш чегараси 1 2 3 4 кенгайиш термометрлари суюқликка оид термометрлар диометрик, беметалл термометрлар -200 -150 750 700 манометрик термометрлар газли суюқликли буғ – суюқликли (конденсацион) -150 -150 -50 1000 600 300 тероэлектрик термометрлар термоэлектрик термометрлар -200 2500 қаршилик термометрлари металл қаршилик …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ҳарорат ва уни ўлчашдаги асосий тушунчалар"

2.1-§. ҳарорат ва уни ўлчашдаги асосий тушунчалар ҳарорат — технологик жараёнларнинг муҳим параметри бўлиб, амалда ҳам паст, ҳам юқори ҳароратлар билан иш кўришга тўғри келади. жисмиинг ҳарорати молекулаларнинг иссиқлик ҳаракатидан ҳосил бўладиган ички кинетик энергияси билан белгиланадиган қиздирилганлик даражаси орқали характерланади. ҳароратни ўлчаш амалда иккаласидан бирининг қиздирилиш даражаси маълум бўлган икки .жисмнинг қиздирилишини таққослаш ёрдамидагина мумкин бўлади. жисмларнинг қиздирилганлик даражасини таққослашда уларнинг ҳароратга боғлиқ бўлган ва осонгина ўлчанадиган физик хоссаларидан бирортасини ўзгартиришдан фойдаланилади. молекулаларнинг ўртача кинетик энергияси ва идеал газ ҳарорати орасидаги боғланиш қуйидаги тенглама билан ифодаланади: (2.1) бу ерда, к. — 1,380·10-2...

This file contains 4 pages in DOCX format (29.5 KB). To download "ҳарорат ва уни ўлчашдаги асосий тушунчалар", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳарорат ва уни ўлчашдаги асосий… DOCX 4 pages Free download Telegram