ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши

PPT 11 pages 105.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 105.0 KB

File type PPT

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

17-маъруза. ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши 17-маъруза. ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши газ термометрлари уч типдан иборат: ўзгармас ҳажмли, ўзгармас босим ва ўзгармас температура термометрлари мавжуд. кўп ҳолларда ўзгармас ҳажмли газ термометрлари қўлланилади ва уларда газ температурасининг ўзгариши босим ўзгаришига пропорционалдир (16-расм). 17.1-расм. газ термометри газ термометри 1 баллон, 2 бирлаштирувчи трубкадан ташкил топган бўлиб, 3 вентил орқали водород, гелий ёки азот билан тўлдирилади. 2 бирлаштирувчи трубка – икки трубкали манометрни 4 трубкасига бириктирилган бўлиб, 5 трубкани юқорига ёки пастга эгилувчи бирлаштирувчи 6 шланг орқали силжиши мумкин. терпература ўзгаришида газ билан тўлдирилган системасининг ҳажми ўзгаради, уни бошланғич ҳолатига келтириш учун 5 трубкани вертикал ҳолатда шундай сурилсинки, 4 трубкадаги симоб сатхи х-х ўқи йўналиши билан мос тушмасин. бунда х-х сатхга нисбатан ҳисобланган 5 трубкадаги симоб устуни баллондаги газ босими р га тенг бўлади. ўлчанаётган т температурани кўпинча қандайдир ҳисоблаш нуқтасига нисбатан аниқланади, масалан сувнинг учламчи нуқтадаги т0 температурасига нисбатан аниқланади, чунончи, …

2 / 11

а боғлиқ бўлишига асосланган. иссиқлик системасидаги ишчи модданинг агрегат ҳолатига қараб монометрик термометрлар газ, суюқлик ва буғ-суюқлик термометрларига бўлинади. ҳудди шундай приборлар -150дан 6000с гача бўлган диапазондаги температураларни ўлчашда қўлланиши мумкин. уларнинг ўлчаш диапазони иссиқлик системасининг қандай модда билан тўлатилиши орқали аниқланади. суюқлик монометрик термометрларида термометрик модда сифатида хона температураси 10-15 м па босим остидаги симоб толуол, ксилол ва силикон суюқликлар қўлланилади, чунончи, уларнинг босими 0,5 -5 м па. симобли термометрларда ўлчаш диапазони -30...6000с ни ташкил этади. манометрик температураларда иссиқлик баллонинг ҳажми ишлатиладиган манометрик пружинанинг хоссалари билан мувофиқлаштирилган бўлиши керак, чунки амалий жиҳатдан суюқлик деярли сиқилмайди. 17.2- расм. монометрик термометрлар термометрнинг иссиқлик тизими 1 иссиқлик баллони, 2 капилляр ва 3 манометрик пружинадан иборат. термометрнинг сезгир элементи температураси ўлчанаётган муҳитга чўктирилади ва иссиқлик баллонидаги суюқлик температураси муҳит температурасига тенглашади. ишчи суюқлик температурасини ўзгариши натижасида пружинали манометрга капилляр труба орқали ўтган суюқликни босими ўзгаради, бинобарин, бу манометр термометрнинг ўлчаш қурилмаси ҳисобланади. температурани …

3 / 11

бўлса, иссиқлик баллонининг ҳажми шунча кам бўлади. ҳозирги вақтда термоэлектрик термометрлар кенг қўлланилмоқда ва уларнинг ишлаш принципи 1821 йилда зеебек томонидан яратилган термоэлектрик эффектга асосланган. термоэлектрик ўзгарткич икки ёки бир неча турли жинсли бир бири билан ўзаро уланган ўтказгичлардан иборат. 18-расмда икки а ва в ўтказгичлардан иборат бўлган термоэлектрик ўзгарткич тасвирланган. 17.3-расм. термоэлектрик ўзгарткич термоэлектродларнинг 1 ва 2 уланиш нуқталарини кавшарлаш нуқталари деб аталади. зеебек томонидан шу нарса аниқландики, агар t ва t0 кавшарлаш нуқталаридаги температура бир-биридан фарқ қилса, у ҳолда берк занжир орқали электр токи ўтади. занжир узилганда 1 ва 2 нуқталар орасида иссиқлик электр юритувчи куч юзага келади ва бу кучланиш температура бирликларида даражаланган вольтметр билан ўлчанади. мисол сифатида -50.....10000 температура диапазонида қўлланиладиган хромель-алюмель иссиқлик ўзгарткичини (термопаралар) техник характеристикаларини келтирамиз, чунончи, бунда иссиқлик ўзгарткичининг учларида 4 мв атрофида электр юритувчи куч ҳосил бўлади (1000с да). қаршилик термоўзгарткичлари (терморезисторлар) ишлаш принципи металл ва ярим ўтказгичларнинг температураси ўзгарганда уларнинг тузилиши …

4 / 11

а қаттиқ жисмларда атом ва молекулаларнинг иссиқлик ҳаракати қўзғатилади. 4000 к да юқори температураларда иссиқлик нурланиши диссоцация ва ионизация жараёнлари асосида юзага келтирилади. температурани пирометрик усул билан ўлчаш назарияси абсолют қора жисмнинг нурланиши билан унинг температураси орасидаги боғланишни ифодаловчи қонунларга асосланган. планк қонуни абсолют температура билан абсолют қора жисм нурланиш оқимининг спектраль тақсимоти орасидаги боғланишни ўргатади, яъни. бунда -абсолют қора жисм нурланиш оқимининг спектрал зичлиги( ачт); - мос равишда нурланишнинг биринчи ва иккинчи доимийлари; е – ёруғлик тезлиги; ћ – планк доимийси; к - больцман доимийси. λτ нинг кичик қийматларида юқорида келтирилган ифода вин қонунини ифодалайди ва қуйидаги кўринишга эга бўлади: абсолют қора жисмнинг бирлик сиртидан бирлик вақт ичида нурланаётган тўлиқ энергия стефан-болцман қонунидан аниқланади: бунда σ = 5,67032 · 10-8 вт/ (м2 ·к4) - стефан-болцман доимийси. =f (λ,τ) боғланиш билан ифодаланувчи эгри чизиқнинг энг катта қийматлари температуранинг ошиб бориши билан спектрнинг ультрабинафша соҳасига сурилади, яъни янада қисқа тўлқинлар томонга …

5 / 11

энергетик ёритилганликларининг спектраль зичликлари нисбати температурага боғланиши қўлланиладиган пирометрларга (ёруғлик пирометрлари) бўлинади. радиацион пирометрларнинг ишлаш принципи барча тўлқин узунликлари диапазонида абсолют қора жисм нурланишининг интеграл қуввати температурага боғлиқлигига асосланган ва бу боғланиш стефан-болцман қонунидан аниқланади: ҳақиқий жисм учун бу боғланиш қуйидаги ифодадан аниқланади: бунда 0,04≤ ε ≤1 – материал юзаси температураси, унинг ҳолати ва нурлантиргичнинг материалига боҳлиқ бўлган иссиқлик нурланиш коэффициенти (нурлантириш қобиляти коэффициенти). масалан, пўлатдан ишланган буюмлар учун унинг қиймати 0,1 дан 0,9 гача ўзгаради. тўлиқ нурланиш пирометрлари -50 дан 35000с гача бўлган температура диапазонида ўлчаш учун қўлланилади. бундай пирометрларни нурлантириш хоссалари абсолют қора жисмнинг хоссаларидан жуда кам фарқ қилган объектларни температурасини ўлчашда қўлланилиши яна ҳам мақсадга мувофиқдир. бу шартни кўпинча ёпиқ печлар, кичик тирқишга эга бўлган ёқиш ускуналари, инсон териси, ойна, резина ва бошқалар қониқтиради. қисман нурланиш пирометрлари ишлаш принципи чегараланган тўлқин узунлиги диапазонида нурланиш қуввати температурадаги боғлиқлигини қўлланишига асосланган. бундай пирометрларнинг ишчи ўлчаш диапазони -100 дан +6000 …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши"

17-маъруза. ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши 17-маъруза. ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши газ термометрлари уч типдан иборат: ўзгармас ҳажмли, ўзгармас босим ва ўзгармас температура термометрлари мавжуд. кўп ҳолларда ўзгармас ҳажмли газ термометрлари қўлланилади ва уларда газ температурасининг ўзгариши босим ўзгаришига пропорционалдир (16-расм). 17.1-расм. газ термометри газ термометри 1 баллон, 2 бирлаштирувчи трубкадан ташкил топган бўлиб, 3 вентил орқали водород, гелий ёки азот билан тўлдирилади. 2 бирлаштирувчи трубка – икки трубкали манометрни 4 трубкасига бириктирилган бўлиб, 5 трубкани юқорига ёки пастга эгилувчи бирлаштирувчи 6 шланг орқали силжиши мумкин. терпература ўзгаришида газ билан тўлдирилган системасининг ҳажми ўзгаради, уни бошланғич ҳо...

This file contains 11 pages in PPT format (105.0 KB). To download "ўлчаш техникасида иссиқлик қонунларини қўлланилиши", click the Telegram button on the left.

Tags: ўлчаш техникасида иссиқлик қону… PPT 11 pages Free download Telegram