ўлчаш хатоликлари

PPTX 14 pages 2.3 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

слайд 1 тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти «ер ресурсларини бошқариш» факультети «геодезия ва геоинформатика» геоедзия фанидан мавзу: ўлчаш хатоликлари назариясидан дастлаб ки маълумотлар. ўлчашлар хатоликлари назарияси асослари. ўлчашлар тўғрисида умумий тушунча. маърузачи: ў.п.исломов тошкент – 2021 йил режа 1. ўлчаш ва унинг турлари 2. ўлчаш хатоликлари ва хатоликлар назарияси 3. тасодифий хатоликлар хоссалари 4. ўлчашлар анқлигини баҳолашда қўлланиладиган мезонлар геодезияда бажарилган ўлчашлар сифатини баҳолашда ўртача хатолик (θ), эҳтимолий хатолик (r), ўрта квадратик хатолик (m), мутлақ (абсолют) ва нисбий хатоликлар қўлланилади. тасодифий хатоликлар абсолют қийматларининг арифметик ўртачаси ўртача хатолик дейилади, яъни бунда (3) эҳтимолий хатолик деб тасодифий хатоликнинг шундай қийматга айтиладики, ундан абсолют миқдорлари бўйича катта ёки кичик хатоликлар баравар учраши мумкин (4) . 4 1.ўлчашлар аниқлигини баҳолашда қўлланиладиган мезонлар абсолют ва нисбий хатоликлар. ўрта квадратик ўртача, эҳтимолий ва чекли хатоликлар абсолют хатоликлар дейилади. сурати бирга тенг бўлган каср билан ифодаланадиган абсолют хатоликни ўлчанган миқдорнинг ўртача қийматига нисбати …

2 / 14

ажаришда горизонтал ва вертикал бурчаклар, чизиқлар узунликлари, нуқталар нисбий баландликлари, контурлар юзалари ва бошқа катталиклар ўлчанади. бирор x катталикни ўлчаш деб уни ўлчов бирлиги сифатида қабул қилинган бир жинсли катталик билан таққослашга айтилади. ўлчаш натижаси ўлчанаётган катталикда ўлчов бирлигини неча марта ётганлигини кўрсатадиган сон бўлади. ўлчашларда бевосита (тўғри) ва билвосита ўлчашлар фарқланади. бевосита ўлчашларда ўлчанаётган объект ўлчов бирлиги билан таққосланади, масалан картадаги чизиқни, стол ўлчамини сантиметрли чизғичда ўлчаш ва ҳ.к. билвосита ўлчашларда натижа бевосита ўлчанган бошқа миқдорлар ёрдамида ҳисоблаб топилади, масалан, учбурчак юзасини унинг асоси ва баландлигини ўлчаш орқали аниқлаш, айлана узунлигини унинг маълум радиуси бўйича ҳисоблаш ва ҳ.к. бунда айлана узунлиги, доира ёки учбурчак юзаси билвосита ўлчаш натижалари ёки ўлчанган миқдорлар функцияси бўлади. 7 1. ўлчаш ва унинг турлари ўлчаш натижалари зарурий ва ортиқчаларга бўлинади. битта катталик (чизиқ узунлиги, учбурчак бурчаги ва ҳ.) п марта ўлчанса, ўлчаш натижаларидан бири зарурий, қолгани п—1 таси эса ортиқча (қўшимча) бўлади. қўшимча ўлчашлар …

3 / 14

қдори бўйича кичикроқ хатоликларга эга бўлади. лекин бундай ҳолда ҳам хатоликлар таъсиридан қугулиш мумкин эмас. шу сабабли ўлчашлар зарурий аниқликда бажарилиши керак ортиқча аниқликка эришиш катта ҳаражатларга, етарли бўлмаган аниқлик эса қутилмаган оқибатларга олиб келиши мумкин. ўлчаш натижаси l билан ўлчанган катталикнинг аниқ (ҳакикий) қиймати x орасидаги фарқ хатолик дейилади. 9 2. ўлчаш хатоликлари ва хатоликлар назарияси у ёки бу катталикнинг ўлчанган (ҳисобланган) қийматини назарий қийматдан фарқи ҳам (1) формулада ҳисобланади, у ҳолда натижа боғланмаслик дейилади. масалан, картада ясси учбурчак бурчаклари ўлчаниб, уларнинг йиғиндиси 179°30' бўлса, унинг назарий қиймати (х=180°) дан фарқи боғланмаслик f= 179°30' -180° =-30'. хатоликлар келиб чиқишига кўра қўпол, мунтазам ва тасодифий хатоликларга бўлинади. қўпол хатолик деб хатоликлар қаторида абсолют қиймати бўйича бошқалардан катта фарқ қиладиган миқдорга айтилади. масалан, чизиқни ўлчашда лентани ётқизиш сонини санашда адашиш ёки унинг тескари томонидан саноқ олиш кабилар. қўпол хатолик ўлчовчи шахснинг ўз ишига бефарқ қарашидан келиб чиқади, қайта ўлчаш орқали топилади …

4 / 14

ар назарияси фани шуғулланади. унинг вазифаларига ўлчашлар хатоликлари ва турларини ўрганиш, ўлчаш натижаларининг аниқлигини баҳолаш учун ҳар хил мезонлар ўрнатиш, битта миқдорни ўлчаш қаторидан унинг энг ишончлироқ якуний қийматни топиш ва бу натижани баҳолаш, ўлчанган қийматлар функциялари аниқликларини таҳлил қилиш каби масалаларни ечиш киради. ўлчашлар хатоликлари назарияси ҳал этадиган юқорида саналган масалалар геодезик ўлчашларни тўғри ташкил қилиш, ўтказиш ва натижалардан оқилона фойдаланиш учун катта аҳамиятга эга. ўлчашлар хатоликлари назарияси ўлчашлар бажариладиган ҳамма шароитларни тўғри ва синчковлик билан ўрганиш, уларни ишончли ўтказиш услубиятини белгилаш, бу мақсад учун зарурий асбобларни танлаш, қутилаётган ўлчаш ва якуний натижа аниқлигини ҳисоблаш, ўлчашлар бажарилгандан кейин эса натижаларга тўғри ишлов бериш ва уларнинг аниқлигини баҳолаш имконини беради. 12 оммавий ўлчашларда намоён бўладиган тасодифий хатоликлар статистик қонуниятларга бўйсунади, бунда улар қуйидаги тўрт хоссага эга бўлади; 1) берилган ўлчаш шароитлари учун абсолют миқдори бўйича маълум бир чекдан ошмайди; 2) абсолют қийматлари бўйича мусбат ва манфий хатоликлар баравар учрайди; 3) …

5 / 14

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўлчаш хатоликлари"

слайд 1 тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти «ер ресурсларини бошқариш» факультети «геодезия ва геоинформатика» геоедзия фанидан мавзу: ўлчаш хатоликлари назариясидан дастлаб ки маълумотлар. ўлчашлар хатоликлари назарияси асослари. ўлчашлар тўғрисида умумий тушунча. маърузачи: ў.п.исломов тошкент – 2021 йил режа 1. ўлчаш ва унинг турлари 2. ўлчаш хатоликлари ва хатоликлар назарияси 3. тасодифий хатоликлар хоссалари 4. ўлчашлар анқлигини баҳолашда қўлланиладиган мезонлар геодезияда бажарилган ўлчашлар сифатини баҳолашда ўртача хатолик (θ), эҳтимолий хатолик (r), ўрта квадратик хатолик (m), мутлақ (абсолют) ва нисбий хатоликлар қўлланилади. тасодифий хатоликлар абсолют қийматларининг арифметик ўртачаси ўртача хатолик дейилади, яъни бунда (3) эҳтимолий ...

This file contains 14 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "ўлчаш хатоликлари", click the Telegram button on the left.

Tags: ўлчаш хатоликлари PPTX 14 pages Free download Telegram