физик ўлчаш ва uning natijalari hisoblash

DOCX 5 pages 55.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1-лаборатория иши. физик ўлчаш ва унинг натижаларини ҳисоблаш физика фани ва унинг қонуниятлари эксперимент билан бевосита боғланган. шунинг учун ҳам физикада эксперимент натижалари сонлар мажмуаси – физик катталикларнинг сон қийматларидан иборатдир. бу сонлар математик ифодалар орқали боғланган бўлиб, физик катталиклар орасидаги боғланиш ва муносабатларни ифодалайди ва табиатдаги ҳодисаларни тавсифлайди. физик практикумнинг асосий мақсади – физик катталикларни тўғри ўлчаб, уларнинг сон қийматларини формулага тўғри (берилган ўлчов бирликлари системасида) қўйиб ҳисоблашни ўрганишдан иборат. физик катталикни ўлчаш - уни қабўл қилинган бирликлардаги бир жинсли катталик (эталон) билан таққослаш демакдир. ўлчаш бирликлари эркин бўлиб, ҳар хил системаларда бўлиши мумкин, лекин охирги натижа си бирликларида ҳисобланади. физик катталик билвосита ва бевосита ўлчанади. бевосита ўлчашда, шу физик катталик тўғридан – тўғри ўлчов асбоблари ёрдамида ўлчанади. билвосита ўлчашда эса бу физик катталик маълум ифодага бевосита ўлчанган физик катталиклар қиймати қўйилиб, ҳисоблаб топилади. масалан, зичлик ни аниқлаш учун унинг массаси ўлчанади, ҳажми ўлчанади ёки аниқланади ва формула бўйича …

2 / 5

хатоликларга бўлинади. қўпол хатоликлар тажриба ўтказувчи савиясининг пастлиги ва экспериментга бўлган қониқарсиз муносабати натижасида рўй беради. натижада кузатишлар ва ўлчашлар нотўғри ўтказилади. систематик хатоликлар ўлчов асбобларининг йўл қўядиган хатолиги, нотўғри созланиши ва ўлчаш услубининг юқори савияда бўлмаслиги натижасида вужудга келади ва бу хатолик ҳамма вақт мавжуд бўладиган хатоликлардир. систематик хатоликни асоболарни созлаш, юқори аниқликдаги ўлчов асбобларини танлаш, ўлчаш усулини такомиллаштириш натижасида кескин камайтириш мумкин, лекин тўла бартараф этиш мумкин эмас. чунки идеал аниқликда ўлчайдиган ўлчов асбоблари мавжуд эмас. демак, систематик хатолик, асосан, асбобларнинг ўлчаш аниқлигига боғлиқ экан. бу эса асбобнинг аниқлик синфига боғлиқ. асбобнинг аниқлик синфи унинг тўла ўлчаш шкаласида йўл қўйиладиган максимал хатоликнинг фоизлардаги қийматидир. масалан, аниқлик синфи 0,5 бўлса, у асбобнинг тўла ўлчаш шкаласи бўйича йўл қўйиладиган хатолик 0,5% га тенг. шу сабабли тажрибани ташқил қилишда ўлчаш шкаласининг тўла қисмида ўлчанадиган ва аниқлик синфи юқорироқ (яъни, рақамларда кичикроқ) бўлган асоболар танланиши муҳимдир. тасодифий хатолик – аввалдан башорат қилиб …

3 / 5

а абсолют хатолик кичик бўлса, шу ўлчаш аниқроқ бажарилган бўлади. кўпол хатоликлар, яъни ўрта қийматдан катта фарқ қилувчи нинг қийматлари хатоликни ҳисоблашда тушириб қолдирилади. агар та ўлчаш натижасидаги абсолют хатоликлар. , , . . . бўлса, ўртача абсолют хатолик шу хатолик қийматларининг ўртача арифметик қийматига тенгдир: изланаётган физик катталикнинг асл қиймати танланган ўртача қийматдан га фарқ қилади, яъни ёки нинг асл қиймати ва интервалда ётади: ўлчашларнинг аниқлик ўлчами фоизларда ифодаланган нисбий хатолик билан характерланади: нисбий хатолик га тескари бўлган катталик аниқлик (тажрибанинг аниқлиги) дейилади. физик жараён ва ҳодисаларни кузатиш ёки ўрганиш натижасида бирор физик катталикни иккинчи физик катталикка боғлиқ равишда ўзгариш қонуниятини уларнинг қийматлари орқали қайд қиламиз. мана шу боғлиқлик ёки боғланишни график равишда тасвирлаш мумкин. бу боғланиш чизиқли, квадратик, экспоненциал (яъни нинг даражасига боғлиқ) ёки тригонометрик функциялар графиклари кўринишида бўлиши мумкин. график, албатта, миллиметрли қоғозга қалам билан чизилади. ўзгарувчи бирламчи катталик (аргумент)ларнинг қийматларини абсциссалар ўқига, бирламчи катталикларнинг ўзгариши натижасида …

4 / 5

жойлашган бўлиши керак. тасодифий ва симметрик хатоликлар мавжуд бўлган учун барча нуқталар бу чизиқ устида ётмайди. бунга 1-расмда келтирилган график мисол бўлади. шуни таъкидлаш лозимки, қўпол хатоликлар графикда яққол кўриниб қолади ва тажриба ўтказувчига бу нуқтани қайта текшириб кўриш кераклигини билдиради. тажриба натижаларини график равишда тасвирлаш физик қонуниятлар тавсифини кўрганзмали тасвирлаш, намойиш этишга имкон беради. шу жумладан, графикдан аниқланган физик катталикнинг қиймати унинг асл қийматига жуда яқин бўлади. s . . . . . . 0 t лаборатория ишларининг натижаларини ҳисоблашда тақрибий ҳисоблаш аниқлигини танлаш зарур. бу аниқлик ўлчаш асбобларининг боғлиқ. масалан, эйлер сони ва м/с2 деб тақрибан олинса, у ҳолда ҳисоблашларни 0,01 аниқликда олиб бориш мақсадга мувофиқдир. шу жумладан, ҳисоблаш жараёнида сонларни яхлитлаш қоидаларига ҳам аввал қилиниши керак. масалан, ва деб ёзиш тавсия этилади. image4.wmf oleobject4.bin image5.wmf oleobject5.bin image6.wmf oleobject6.bin image7.wmf oleobject7.bin image8.wmf oleobject8.bin image9.wmf oleobject9.bin image10.wmf oleobject10.bin image11.wmf oleobject11.bin image12.wmf oleobject12.bin image13.wmf oleobject13.bin oleobject14.bin image14.wmf oleobject15.bin image15.wmf oleobject16.bin …

5 / 5

x x x x i n å d = d + d + d + d = d ... 3 2 1 x d ± r x x x d ± = x x x d - x x d + x x x x x d + < < d - % 100 × d = x x e e e q 1 = ... 71 , 2 = e 14 , 3 ; 73 , 2 = = p e m 86 , 9 = g 5 , 275 53 , 275 7 , 46 9 , 5 » = × 02 , 15 0195 , 15 27 , 5 85 , 2 » = × v

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "физик ўлчаш ва uning natijalari hisoblash"

1-лаборатория иши. физик ўлчаш ва унинг натижаларини ҳисоблаш физика фани ва унинг қонуниятлари эксперимент билан бевосита боғланган. шунинг учун ҳам физикада эксперимент натижалари сонлар мажмуаси – физик катталикларнинг сон қийматларидан иборатдир. бу сонлар математик ифодалар орқали боғланган бўлиб, физик катталиклар орасидаги боғланиш ва муносабатларни ифодалайди ва табиатдаги ҳодисаларни тавсифлайди. физик практикумнинг асосий мақсади – физик катталикларни тўғри ўлчаб, уларнинг сон қийматларини формулага тўғри (берилган ўлчов бирликлари системасида) қўйиб ҳисоблашни ўрганишдан иборат. физик катталикни ўлчаш - уни қабўл қилинган бирликлардаги бир жинсли катталик (эталон) билан таққослаш демакдир. ўлчаш бирликлари эркин бўлиб, ҳар хил системаларда бўлиши мумкин, лекин охирги натижа си б...

This file contains 5 pages in DOCX format (55.1 KB). To download "физик ўлчаш ва uning natijalari hisoblash", click the Telegram button on the left.

Tags: физик ўлчаш ва uning natijalari… DOCX 5 pages Free download Telegram