hujayra tirik organizmlarning struktur birligi

DOC 67.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363443311_42297.doc hujayra tirik organizmlarning struktur birligi www.arxiv.uz reja: 1. hujayra tirik organizmlarning ajralmas qismi ekanligi. 2. hujayraning kashf etilish tarixi. 3. hujayra organoidlarining tuzilishi. hujayraning tuzilishi va uning faoliyati to`g`risidagi fan sitologiya deyiladi. hujayra bu o`simlik tanasining mustaqil ko`payuvchi elementar strukturali va funktsional birligi bo`lgan bir qismidir. hujayrani dastlab ingliz olimi r. guk 1665 yilda kashf etgan. u buzina o`simligining qoplovchi to`qimasi – probkani ko`rayotib, unda bo`shliqlarni kuzatdi va uni “kletka” deb atadi. joylashgan o`rni va bajaradigan vazifasiga qarab, hujayraning shakli va o`lchamlari turlicha bo`ladi. aksariyat hollarda u ko`r qirrali, erkin holatda esa sharsimon, yulduzsimon, tsilindrsimon shakllarda bo`ladi. tashqi ko`rinishiga qarab ularni 2 guruhga: parenxima va prozenxima hujayralariga ajratish mumkin. parenxima hujayraning bo`yi eniga teng yoki 2-3 marta uzun, prozenxima hujayralarida esa bir necha marta uzun bo`ladi. tarvuz, limon, kartoshkada hujayralar bir necha mm gacha yetadi va ularni oddiy ko`z bilan ko`rish mumkin. bir vaqtning o`zida ayrim bakteriyalarning hujayrasi shunchalik …

ib, bo`shliq demakdir). keyinchalik ingliz olimi n.gryu va italiyalik olim malpigi o`z kuzatishlari natijasida turli o`simliklardan selyullozali po`stlar bilan ajralgan bo`shliqlar (xaltachalar yoki pufakchalar) borligini aniqladilar. xix asrga kelib olimlar hujayraning ichki qismini jiddiy o`rgana o`rgana boshladilar. 1833 yil ingliz botanigi r. broun unda yadro borligini, 1839 yil chex fiziologi ya. purkine esa sitoplazmani kashf etdi. hujayra shirasi haqida to`plangan materiallar nemis botanigi m. shleyden va zoologi t. shvannlarga 1838-1839 yillarda hujayra nazariyasini yaratish imkonini berdi. uning mohiyati shundan iboratki, barcha tirik organizmlar hujayralardan tuzilgan. hujayra nazariyasi o`simlik va hayvonlar umumiy kelib chiqishga ega ekanligini isbotladi. levenguk 1696-yilda bosilib chiqqan “tabiat sirlari” degan asarida guk va gryularning “berk” hujayralaridan farq qiluvchi erkin hujayralar ham borligini tasvirlab beradi. bu kitob bir hujayrali suv o`tlari, o`simliklardagi xloroplastlar, spermatozoidlar hamda qizil qon tanachalari to`g`risida tasavvur beradi. shu tarzda hujayralar haqidagi tushuncha yuz yildan ortiq saqlanib qoldi. faqatgina 1812-yilda nemis olimi moldenxover o`simlik to`qimasidan …

biroq shuni aytish kerakki, shvan ham, shleyden ham hujayrada asosiy rolni uning po`sti o`ynaydi, hujayra strukturasiz moddalardan tuzilgan deb noto`g`ri tushunchaga ega edilar. keyinchalik hujayra nazariyasida bir hujayrali organizimlarga taalluqli hujayra tuzilishida asosiy rolni uning yadrosi va sitoplazmasi o`ynaydi, degan fikrlar paydo bo`la boshladi. 1858-yilda r. virxov yangi hujayra faqat hujayraning bo`linishidan hosil bo`ladi degan prinsipga asos soldi. f.engels hujayra tuzilishi naqzariyasini o`tgan asr tabiatshunosligi (xix asr) sohasida ro`y bergan uch buyuk kashfiyot (energiyaning saqlanish qoidasi va ch. darvinning evolyutsion nazariyasi bilan birga) ning biri deb ta`rifladi. xix asr oxirlarida sitologiya fanini boyitadigan qator kashfiyotlar qilinadi. masalan, 1874-yilda chistyakov va 1875-yilda e. strasburger tomonidan mitoz bo`linish kashf etildi. shuningdek, 1875-yilda gerdvik kashf etgan urug`lanish hodisasi va altman, bendalar tomonidan hujayrada topilgan mitoxondriyalar muhim ahamiyatga egadir. keyinchalik v. i. belyaev 1898-yilda birinchi bo`lib reduksion (meyoz) bo`linishni e`lon qiladi. shu yili yirik rus olimi s. g. navashin tomonidan yopiq urug`li o`simliklarda qo`sh …

o`rganishning bir qancha usullari bo`lib, shulardan biri yorig`lik mikroskopidir. zamonaviy linzalar bilan jihozlangan qudratli yorug`lik mikroskoplar tekshiriladigan mikroobyektlarni 2000 martagacha katta qilib ko`rsatadi va kattaligi 0, 2 mk ga teng bo`lgan zarrachalarni ko`rish imkonini beradi. bu mikroskopning quvvati cheklangan bo`lib, 0, 2 mk dan kichik bo`lgan obyektlarni ko`rib bo`lmaydi. elektron mikroskopning kashf etilishi submikroskopik strukturalarni o`rganish imkonini beradi. electron mikroskopning yorug`lik mikroskopidan farkqi shundaki, unda ko`rish uchun yorug`lik o`rnida katta tezlikda harakatlanayotgan elektronlar oqimi ishlatiladi. tasvirni katta qilib ko`rish va nurlar taramini fokusga yig`ish maqsadiga bu mikroskopda optic linza o`rniga magnit maydonidan foydalaniladi. elektron mikroskop yordamida mikroobyektlarni 200000 marta va undan ham ortiq darajada kattalashtirib ko`rish mumkin. elektron mikroskop bilan tekshirishlarda maxsus o`lchov birligi nanometer (nm) ishlatiladi (1 nanometr 0, 0001 mk gat eng). bizga ma`lum bo`lgan viruslarning eng kattasi tamaki mozaykasining virus bo`lib, uning uzunligi 250 nm yoki 0, 025 mk dir. mikromani pulyatorning yaratilishi tirik hujayrada operatsiya o`tkazish …

irligida sentrifuga tezligini oshirganda hujayradagi organoidlarni bir-biridan osonlikcha ajratish imkonini tug`diradi. shundan keyin har bir organoidni alohida o`rganish mumkin bo`ladi. ana shu usul yordamida hujayra yadrosi, yadrochsi, xromosomalar, mitoxodriya- lar va boshqa organizmlarning kimyoviy tarkibi o`rganilgan hujayra tizimiga kiruvchi organoidlar molekulalarining fizik xossalarini o`rganishni rentgenaliz yordamida o`tkazish mumkin. bu usul bilan modda molekulalarinining joylashish holati, molekulalar orasidagi masofa, ularning hajmi, uzunligi, shakli va ichki tuzilishlari o`rganiladi. ana shu maqsadda moddalar molekulasiga rentgenogrammada ko`rish mumkin bo`lgan atomlar kiritiladi (masalan, metal atomlari), undan keyin rentgen qog`ozida ular analiz qilinadi. hayotning hujayrasiz shakllariga viruslar kirib, juda mayda orginzmlar hisoblanadi. viruslarni 1892 yilda rus botanigi d.i.ivanovskiy kashf qilgan. viruslarning o`lchami 20-300 nm ga teng bo`ladi. 1 nm mikrometrning 1/1000 qismiga teng. viruslar tirik organizmlarga xos bo`lgan xususiyatlarni fahat hujayra ichiga kirgandan keyin namoyon qiladi. ular hujayra ichi parazitlari bo`lib, hujayradan tashqarida ko`paya olmaydi. oddiy viruslar nukleoproteidlar, ya`ni nuklein kislotalar va oqsil molekulalaridan tashkil topadi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra tirik organizmlarning struktur birligi"

1363443311_42297.doc hujayra tirik organizmlarning struktur birligi www.arxiv.uz reja: 1. hujayra tirik organizmlarning ajralmas qismi ekanligi. 2. hujayraning kashf etilish tarixi. 3. hujayra organoidlarining tuzilishi. hujayraning tuzilishi va uning faoliyati to`g`risidagi fan sitologiya deyiladi. hujayra bu o`simlik tanasining mustaqil ko`payuvchi elementar strukturali va funktsional birligi bo`lgan bir qismidir. hujayrani dastlab ingliz olimi r. guk 1665 yilda kashf etgan. u buzina o`simligining qoplovchi to`qimasi – probkani ko`rayotib, unda bo`shliqlarni kuzatdi va uni “kletka” deb atadi. joylashgan o`rni va bajaradigan vazifasiga qarab, hujayraning shakli va o`lchamlari turlicha bo`ladi. aksariyat hollarda u ko`r qirrali, erkin holatda esa sharsimon, yulduzsimon, tsilindrsimon shakl...

DOC format, 67.5 KB. To download "hujayra tirik organizmlarning struktur birligi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra tirik organizmlarning s… DOC Free download Telegram