ўзбек элатининг шаклланиш босқичлари ва унинг халқ сифатида узил-кесил шаклланиши

DOCX 18 pages 35.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.0 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

xiii-боб 305 xiii-боб. ўзбек элатининг шаклланиш босқичлари ва унинг халқ сифатида узил-кесил шаклланиши халқларнинг келиб чиқиш масаласини ўрганишда, тадқиқотчи биринчи навбатда, ўрганаётган халқи ҳозирда яшаб турган ҳудудлар билан азалдан боғликми ёки йўқ? иккинчидан, ушбу халқнинг тили азалий аждодлари тили билан бирми ёки бир неча тиллар қоришмасининг маҳсулими? аввал бу саволларга аниқлик киритиб олмоги керак. чунки, бу саволлар этнология фанида ҳар бир халқнинг этногенетик жараёнлар тарихини ташкил этади. этногенетик жараёнлар эса жуда узоқ давом этадиган ижтимоий ҳодисадир. муаммога кўпчиллик мутахасист олимлар амал қилиб келган ушбу илмий ишланма нуқтаи назаридан ёндашилса,ўзбек халқининг шаклланиш жараёни жуда узоқ давом этган ижтимоий ҳодиса бўлиб, ўзбеклар халқ бўлиб шакллангунига қадар қатор тарихий ва этномаданий жараёнларни босиб ўтганлигининг гувоҳи бўлади. қадимги ёзма манбалар тахлилига кўра, неолит (янги тош) ва бронза даврларида ўзбекистон республикаси ҳудудининг туб жойли аҳолиси эроний тиллар оиласининг шарқий лахжаларида сўзлашувчи суғдийлар, хоразмийлар, боҳтарийлар, сак қабилалари бўлганлиги фанда эътироф этилган. мустақил ўзбекистон республикаси аҳолисининг тили-ўзбек …

2 / 18

и (академик а.ю.якубовский ғояси). кейинроқ, туркий этник гурухлар бу заминга анча аввалроқ, антик даврида кириб келган, шунинг учун ўзбек этногенез тарихини антик давридан бошлаш керак, деган тезис пайдо бўлди (академик с.п.толстов ғояси). қадимги ёзма ва моддий маданият манбаларининг қиёсий ўрганиш натижасида ушбу сатрлар муаллифи ўзбек этногенезининг бошланғич нуқтаси сўнги бронза даврига бориб тақалишини асослайди[footnoteref:1]. демак, бугунги кунда олиб борилган илмий тадқиқотлар ўзбек халқи этногенезининг бошланғич нуқтасини сўнги бронза даври деб эътироф этилган экан, унинг узил-кесил шаклланиши милодий xi-xii асрларда юз берди. [1: асқаров а. мустақиллик йилларида тарих, археология ва этнология. ўз.иф журнали, №6, 1996, 70-71 бетлар; ўша муаллиф. тарихимизнинг уч муаммоси ва уларнинг ечими ҳақида янгича мулоҳазалар. ўз.иф журнали, №5, 2000 йил, 24-28 бетлар; ўша муаллиф. ўзбек халқи этногенез ва этник тарихининг баъзи бир назарий ва илмий методологик асослари. “ўзбекистон тарихи” журнали, №4, 2002 йил, 55 бет. ] жаҳон тарихидан маълумки, дунёда бирор халқ йўқки, у ўзининг минтақадаги бошқа этник …

3 / 18

а шу давр ичида аждодларимиз бир неча этномаданий босқичларни босиб ўтади. ҳар бир босқичда элатга хос этник омиллар бирин-кетин шаклланиб боради. ушбу кўлланманинг 3-бобида этногенетик жараёнлар билан боғлик этник омиллар ва белгилари кўриб чиқилди. булар этно-ҳудудий бирлик, этно-иқтисодий-хўжалик бирлиги, этно-маданий бирлик, антропологик тип бирлиги, тил бирлиги, ўзликни англаш бирлиги, этно-ном бирлиги, сиёсий уюшма (политическая консолидация) бирлиги ва бошқалардир. булар, бир вақтда, бирданига содир бўлмайди, балки секин-аста, босқичма-босқич юз беради. мана шу фикр-мулоҳазалардан келиб чиқиб, ўзбек халқининг шаклланиш босқичлари белгиланган. ўзбек халқи этногенезининг биринчи босқичи-бошланиши бронза даврига бориб тақалади. археологик материаллар тахлилига кўра, бу босқич милоддан аввалги ii минг йилликнинг ўрталаридан то македонияли искандарнинг ўрта осиё ҳудудларига кириб келишига қадар бўлган даврни ўз ичига олади. бу давр ўз навбатида қатор тарихий воқийликлар билан характерланади. қачонким, буюк турк чўлининг (евразия чўлларининг) чорвадор аҳолиси ҳаётида от, эшак ва туядан транспорт воситаси сифатида фойдаланишга ўтилгач, дашт аҳолисининг ўз чорва подаларини ҳайдаб жануб ва ғарбга …

4 / 18

га ўхшамайди, улар қандайдир янги этносга тегишли, деган хулосага келади. шу билан бирга бу топилмаларни атроф минтақалардан топилган ашёвий далиллар билан қиёсий ўрганиб, айнан шунга ўхшаш материаллар жанубий-шарқий ўролдан то минисинск пасттекислигининг ички районларигача бўлган ҳудудий кенгликда учрашини таъқидлайди. улар буюк турк чўлида, яъни евразия чўлларида ўз чорваларини боқиб, баъзида деҳқончиликка қулай жойларда ибтидоий деҳқончилик хўжалиги билан ҳам шуғулланиб келган чўл минтақаси қабилалари бўлиб, археологик адабиётларда улардан қолган ёдгорликлар “андронова маданияти” номи остида ўрганилиб келинмоқда. улар жанубий сибир, тоғли олтой, қозоқистон чўллари, қирғизистон тоғ олди адирларида кенг тарқалган. уларнинг ўрта осиёга кириб келиши икки йирик этник тўлқин билан боғлик. дастлаб улар маҳаллий аҳоли ўзлаштирмаган районларга жойлашиб, ерли аҳоли билан иқтисодий алоқада бўладилар. улар археологик адабиётларда «тозабоғёб», «қайроққум», “андронова маданиятининг ўрта осиё варианти” номлари билан маълум. кейинроқ, милоддан аввалги ii минг йилликнинг охирги чорагида уларнинг жуда катта гурухи кириб келади. энди улар ўрта осиёнинг қадимги деҳқончилик маданияти минтақаларигача кириб борадилар[footnoteref:3]. бугунги …

5 / 18

ан ғоя фанда ўрнашиб қолди. натижада, тарихда дашти қипчоқ номи билан машхур бўлган буюк турк чўлининг тоғли олтойдан бошқа ҳудудларида туркчиликка ўрин қолмади. шўролар даври тарихшунослигида ҳинду-оврўпалиларнинг илк ватанини қидириш бошланди. ҳинду-оврупа назарияси тарафдорлари орасида уларнинг илк ватани сифатида ўрол тоғининг жанубий-шарқий ҳудудлари қабул қилинди. чунки, бу ҳудудларда милоддан олдинги ii минг йилликнинг биринчи ярмига доир ёдгорликларда археологик қазишмалар ўтказилиб, улардан андронова маданияти чорвадор қабилаларининг бадавлат ҳарбий қатламига тегишли ашёвий далиллар топилди. ҳинду-оврўпа назариясига кўра, ана шу бадавлат аслзода ҳарбийлар ҳинду-оврўпалилар аталиб, уларнинг бир қисми милоддан олдинги ii минг йилликнинг иккинчи ярмида ўзларининг илк ватанларидан жанубга томон юриш қиладилар. уларнинг бир қисми ҳиндиқуш тоғ тизмаларидан ошиб, ҳиндистон томон ўтиб кетадилар, уларнинг иккинчи қисми эса эрон тоғ олди районларида қолиб кетадилар. улар оврўпа ва совет даври тарихий лингвистикасида дастлаб “варварлар”, сўнг “орийлар” деб аталди. мана шу концепция асосида шўролар даври тарихшунослигида андронова маданияти қабилаларининг тили эроний тиллар оиласига тегишли, деган тушунча …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ўзбек элатининг шаклланиш босқичлари ва унинг халқ сифатида узил-кесил шаклланиши"

xiii-боб 305 xiii-боб. ўзбек элатининг шаклланиш босқичлари ва унинг халқ сифатида узил-кесил шаклланиши халқларнинг келиб чиқиш масаласини ўрганишда, тадқиқотчи биринчи навбатда, ўрганаётган халқи ҳозирда яшаб турган ҳудудлар билан азалдан боғликми ёки йўқ? иккинчидан, ушбу халқнинг тили азалий аждодлари тили билан бирми ёки бир неча тиллар қоришмасининг маҳсулими? аввал бу саволларга аниқлик киритиб олмоги керак. чунки, бу саволлар этнология фанида ҳар бир халқнинг этногенетик жараёнлар тарихини ташкил этади. этногенетик жараёнлар эса жуда узоқ давом этадиган ижтимоий ҳодисадир. муаммога кўпчиллик мутахасист олимлар амал қилиб келган ушбу илмий ишланма нуқтаи назаридан ёндашилса,ўзбек халқининг шаклланиш жараёни жуда узоқ давом этган ижтимоий ҳодиса бўлиб, ўзбеклар халқ бўлиб шакллангуни...

This file contains 18 pages in DOCX format (35.0 KB). To download "ўзбек элатининг шаклланиш босқичлари ва унинг халқ сифатида узил-кесил шаклланиши", click the Telegram button on the left.

Tags: ўзбек элатининг шаклланиш босқи… DOCX 18 pages Free download Telegram