struktura va strukturalizm

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662838139.doc αζαρ struktura va strukturalizm reja: 1. adabiy tanqid va badiiy adabiyot. 2. o`zbek tanqidchililigida badiiy asarga yondashuvning yangi ko`rinishlari 3. strukturalizm va xx asrdagi ayrim falsafiy-estetik qarashlar 4. strukturalizmning yangi ko`rinishlari 5. postrukturalizm 6. ekzistensial yo`nalish va uning vakillari o`zbekiston mustaqilligi adabiyotshunoslik, adabiy tanqid oldida yangi imkoniyatlarni paydo qildi. sho`ro davri adabiy tanqidchiligi haddan tashqari mafkuralashtirlgan, sotsialistik realizm nomli metod badiiy adabiyotning qo`l-oyog`iga kishan solgan edi. qanday bedodlikni, adabiy tanqid «he» yo`q, «be» yo`q barcha kitobxonlarning, jamiki yozuvchi-ijodkorlarning o`qituvchisi-rahnamosiga aylanib qolsa. adabiy tanqid «rahnamolik»ni shu darajada uddaladiki, manman degan san`atkorlar asarlari yaroqsiz deb topildi, yuzlab, minglab yozuvchilar xalq dushmani sifatida otildilar, osildilar, zindonband qilindilar. adabiy tanqid ijtimoiy qiyosiy, tipologik talqin yo`lidangina bordi. adabiy tanqidning germenevtika, aksiologiya, qadriyat singari tushunchalari chetga surib tashlandi. adabiy tanqid zo`r berib ijobiy va salbiy qahramon masalasini bayroq qilib ko`tardi. kommunist obrazini yaratish xalqlar do`stligi muammosini yoritishda tappa-tayyor qoliplardan foydalanildi. o`zbekiston mustaqilikka erishgach, jahon adabiyotshunosligi, …

rh, tafsir, talqin, ta`vil, manoqib, tazkira singari imtihonlar ko`p bo`lgan. biz ushbu maqolalmizda badiiy matn tarkibi, ma`nolar ko`chimi, tayanch so`zlar-struktura, strukturalizm haqida fikr-mulohaza yuritar ekanmiz, mustaqillik tufayli adabiy tanqidda qayta jonlana boshlagan bir muammoni qayta ko`rib o`tamiz. badiiy asar o`ziga xos mikromir: san`atkor asar vositasida olam-olam fikrlarni bildiradi, g`oyalarni ifodalaydi. biz borliqni qanday o`zlashtirsak, san`atkor matnini shunchalik sinchiklab o`rganamiz. haqiqiy matn – tartibli tarkibiy tizim. borliq tuzilishida, inson muchasi, a`zolarining joylashishida izchil tarkib, tartib bo`lganiday, badiiy asar matnida ham tartibli tarkib mavjud. aniqroq aytsak, badiiy asar – betakror struktura, tartibli tarkibiy tizim. bu tizimni uqish, o`zlashtirish yo`rig`i, yo`sini, qoidasi strukturalizmdir. strukturalizm maqsadi adabiy matnning semiologiyasi – ma`nolar ko`p yo`nalishi, ko`p qatligini anglashdir. strukturalizm maqsad-mohiyatini yuzaga chiqarishda asardagi muhim ma`no nuqtalarini belgilab olish jiddiy ahamiyat kasb etadi. sinchkov nazar strukturalizm matnni turli alfozda tahlil qilish ekanligini payqab yetadi. boshqacha aytganda, strukturalizm va germenevtika, strukturalizm va aksiologiya uncha ham bir-biridan yiroq tushunchalar …

muhokamat ul-lug`atayn” singari asarlarida so`z, misra, tarkibiy tizim haqida qimmatli fikrlarni bildirgan. hozir ham o`zini hurmat qilgan, badiiy ijodni muqaddas sanagan san`atkor badiiy til, struktura, so`zdan foydalanish mahorati, satr salmog`i, semiologiya singarilar haqida tadqiqot olib bormoqda. ammo struktura, strukturalizm istilohi yuz yil muqaddam fransiyada paydo bo`ldi. struktura tarkibiy qismlar aro aloqa va o`zaro moslashuvlardir. strukturalizm-tilshunoslik, adabiyotshunoslikdagi yo`sin, yo`nalish, metodning mushtarak atamasi. xx asrning 10-yillaridan e`tiboran shakllana boshlagan strukturalizm metodini fransuzlar “yangi tanqid” deya boshladilar. fransuz strukturalizmi haqida gap borar ekan, avvalo ferdinand de sossyur (1857-1913) nomi tilga olinadi. u struktural lingvistika asoschilaridan bo`lib, fanga sinxron va diaxron o`rganish metodlarini olib kirdi. lingvistikani izchil tizim sifatida o`rganish, til va semiotika aro uzviy bog`liqlik masalalari f.de sossyur nomi bilan bog`liq. r.o.yakobson (1896-1982) strukturani badiiy asar fabulasi va kompozitsiyasi bilan uzviy bog`liqlikda o`rganish yo`sinini ishlab chiqdi. uning tadqiqotlari ko`proq lingvistik strukturalizm bilan bog`lanib ketgan. tadqiqotchi jan-mari ozia struktura va inson psixologiyasi muammolarini tadqiq …

ydo bo`lgan “poetik tilni o`rganish jamiyati” (opoyaz) faoliyati namoyandalari ijodiy izlanishlarisiz tasavvur etib bo`lmaydi. xx asrning 10-yillarida tashkil etilgan bu jamiyat lingvistik va adabiyotshunoslik strukturasi muammolari bilan shug`ullandi. mazkur jamiyatning ye.d.polivanov, y.n.to`nyanov, v.b.shklovskiy, r.o.yakobson, b.v.tomashevskiy, b.eyxenbaum singari a`zolari lingvistika, adabiyotshunoslik, xususan, poetika, adabiyot nazariyasi, matnshunoslik, rus adabiyoti tarixini ilmiy-nazariy yoritishda betakror o`zliklarini namoyon etadilar. xususan, viktor borisovich shklovskiy (1893-1984), boris viktorovich tomashevskiy (1890-1957)kabilar ham nazariyotchilar sifatida tanildilar, ham l.tolstoy, f.dostoyevskiy, a.pushkin asarlari strukturasini tadqiq etish bo`yicha katta ilmiy yutuqlarga erishdilar. ularning ijodi 10-yillarda boshlangan bo`lsa-da, 50-70-yillarda unumli natijalar berdi. strukturalizm xx asrda uchta murakkab bosqichni o`tadi. 10-yillarning o`rtalarida boshlangan strukturalizm boshlang`ich pog`ona bo`ldi. garchi u “boshlang`ich” bo`lsa-da, strukturalizmning tamal toshi o`sha paytda qo`yildi, uning asosiy maqsad-vazifalari belgilandi. muhimi, strukturalizm lingvistika va adabiyotshunoslikdagi mushtarak nuqtalarga diqqatini qaratdi. ayni vaqtda ilk strukturalizm lingvistik va adabiyotshunoslik muammolarini aniq, uzil-kesil ko`rsatib berdi. strukturalizmning ikkinchi pog`onasi xx asrning 60-70-yillariga to`g`ri keldi. fransiyada bu yillar klod …

ordilar d.m.lixachev (1906-2000), m.b.xrapchenko (1904-1993), m.m.baxtin (1895-1975), . y.lotman, y.borev, y.barabash singarilar “opoyaz”chilar an`analarini davom ettirdilar, badiiy asar matniga doir xronotop, roviy, funksional yondashuv singari masalalarni o`rtaga qo`ydilar. 60-70-yillar strukturalizmida yuriy lotmanning xizmatlari katta. bu olim uslubi qanchalik murakkab bo`lsa, u talqin qilgan asarlar ham shunchalik jiddiy. uslub qancha murakkab bo`lsa, mutaxassis uni o`qish, o`rganishga shunchalik jiddiy kirishadi. y.lotman badiiy asar matni muammosini keng miqyosda, barcha san`at asarlari birligida, jahon adabiyotining murakkab asarlari misolida yoritadi. y.lotmanning mantiq yo`siniga yo`l topilsa, uning nazariy qarashlarini anglab yetish osonlashadi. olim har qancha murakkab uslubni qo`llamasin, badiiy matn muammosi doirasidan chetga chiqib ketmaydi. bizning mumtoz adabiyotimizda shunday murakkab, teran ildizli matnlar borki, ularni anglab yetgan mutaxassis y.lotman asarlarini bemalol uqib oladi. 70-yillardan boshlab o`zbek adabiyotshunosligida poetika masalalari o`rganila boshlandiki, ularni strukturalizm sohasida olib borilgan izlanishlarning boshlanishi deb anglamoq joiz. badiiy tafakkurda ro`y bergan o`zgarishlar adabiyotda darhol namoyon bo`ladi. 80-yillardan boshlab strukturalizmning yangi ko`rinishi – …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "struktura va strukturalizm"

1662838139.doc αζαρ struktura va strukturalizm reja: 1. adabiy tanqid va badiiy adabiyot. 2. o`zbek tanqidchililigida badiiy asarga yondashuvning yangi ko`rinishlari 3. strukturalizm va xx asrdagi ayrim falsafiy-estetik qarashlar 4. strukturalizmning yangi ko`rinishlari 5. postrukturalizm 6. ekzistensial yo`nalish va uning vakillari o`zbekiston mustaqilligi adabiyotshunoslik, adabiy tanqid oldida yangi imkoniyatlarni paydo qildi. sho`ro davri adabiy tanqidchiligi haddan tashqari mafkuralashtirlgan, sotsialistik realizm nomli metod badiiy adabiyotning qo`l-oyog`iga kishan solgan edi. qanday bedodlikni, adabiy tanqid «he» yo`q, «be» yo`q barcha kitobxonlarning, jamiki yozuvchi-ijodkorlarning o`qituvchisi-rahnamosiga aylanib qolsa. adabiy tanqid «rahnamolik»ni shu darajada uddaladiki, manman ...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "struktura va strukturalizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: struktura va strukturalizm DOC Бесплатная загрузка Telegram