o`zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligi tarixining ba`zi masalalari va yetakchi xususiyatlari haqida

DOC 79,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662586298.doc αζαρ o`zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligi tarixining ba`zi masalalari va yetakchi xususiyatlari haqida reja: 1. adabiy tanqidning paydo bo`lishi va taraqqiyot bosqichlari haqida 2.adabiy tanqidning tabiati va uning adabiyotshunoslikdan farqli xususiyatlari haqida 3.adabiy tanqidning falsafa, estetika, tarix fanlari bilan uzviy bog`liqligi masalasi 4.adabiy-tanqidiy tafakkur turlari va yo`nalishlari haqida 5.xulosa ma`lumki, adabiy tanqidning paydo bo`lishi va rivojlanishida, avvalo, kitobxonning ijtimoiy- estetik ehtiyojlari yetakchi ahamiyat kasb etgan. chunki biror-bir badiiy asarni o`qib chiqqan savodxon o`quvchida o`z fikr-mulohazalarini bayon etish, qolaversa muallif bilan fikrlashish istagi paydo bo`ladi. ana shu ma`naviy ehtiyoj davrlar o`tishi bilan adabiy tanqidchilikning yuzaga kelishiga, maxsus fan sifatida shakllanishiga sharoit tug`dirgan. adabiy tanqidiy asarlarda badiiy asarning yutuq va kamchiliklari, yozuvchining badiiy mahorati haqida ilmiy mulohaza yuritilibgina qolmasdan, muayyan bir jamiyatning ijtimoiy manfaatlari ham aks etgan bo`ladi va umuman, bu soha qadimdan falsafa, estetika, etika fanlari bilan uzviy aloqadorlikda rivojlanib kelgan. shuning uchun ham epikur va aristotel zamonidan boshlab adabiy tanqidchiga …

rivojlanib kelgan. ayniqsa, she`r va she`riyat ilmiga oid risolalar hamda tazkiralardagi adabiy-tanqidiy tafakkurga oid turli xil fikr va qarashlar mumtoz adabiyot taraqqiyotida muhim o`rin tutib kelgan. ta`kidlash joizki, sharqda a.navoiygacha ham va undan keyin ham adabiyotshunoslik bobida ko`p xayrli ishlar qilinib, bir talay asarlar yozilgan. she`riyat nazariyasi va tanqidchiligiga oid fikr-mulohazalar o`tmishda nafaqat tazkiralarda, balki abu nasr farobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, zahriddin muhammad bobur kabi ma`naviyatimizning ulug` namoyandalari asarlarida ham keng ifoda etilganki, bu jihatdan ularning she`r va shoirlik mas`uliyati haqidagi qarashlari adabiyotshunoslik, adabiy tanqid ilmining rivojiga sezilarli ta`sir etdi. masalan, farobiy she`r san`ati va uning vazifasini shunday belgilaydi: “bu san`at - biror maqsadni amalga oshirayotgan paytda yo`ldan chiqib ketmaslikka yordam beruvchi va inson xayolini qog`ozda namoyon etuvchi san`atdir. she`rning olti xili bor. shundan uchtasi yaxshi va uchtasi yomondir. yaxshilaridan biri shuki, uning yordamida inson aqliy quvvatini mukammallashtiradi, saodatga olib boruvchi fikri oydinlashadi, yaxshi ishlarga, fazilatli …

kiston viloyatining gazeti”ga nazar tashlansa, bugungi tushunchamizga o`xshash xususiyatlariga ega bo`lgan adabiy-tanqidiy maqolalarga duch kelish mumkin va aynan o`sha davrdan boshlab tom ma`nodagi malakali tanqidchilikka asos solingan edi. sho`ro tanqidchiligi adabiy jarayon va yozuvchi erkiga zo`rma-zo`rakilik bilan ta`sir o`tkazishga moslashgan edi. bu hol xatolarni keltirib chiqardi. lekin kommunistik mafkuraviylik va davr siyosatidan qat`i nazar, adabiy tanqidning bosib o`tgan og`ir yo`lidan ko`plab ijodiy samaralarga, jumladan badiiy mahorat, ijodiy o`ziga xoslikning xususiyatlarini ochib bergan tadqiqotlar yuzaga keldiki, ularni bugungi kunda har tomonlama o`rganish muhim ahamiyatga ega. umuman, adabiy tanqid adabiyotshunoslikning tarkibiy qismi hisoblanadi. adabiy tanqidni alohida fan sifatida o`rganish uning adabiyotshunoslik, badiiy adabiyot, falsafa, estetika, sotsiologiya singari fanlar bilan uzviy bog`liqligini yanada aniqroq qilib ifodalashda qo`l keladi. demak, adabiy tanqid adabiyotshunoslik, badiiy ijod, falsafa va estetikaga jon tomirlari bilan ulanadi, lekin u o`z mohiyatiga, tafakkur yo`siniga, o`ziga xos vazifasiga ega sohadir. masalan, estetik tanqid misolida estetika va adabiy tanqid bir-biriga juda yaqinlashib, …

or etadigan fikrlar kurashining guvohi bo`lamiz, tanqid haqidagi o`rinli, o`rinsiz, goho balandparvoz, goho mas`uliyatsizlik bilan aytilgan fikrlarni eshitamiz, izzat-nafsi ozor yetgan yozuvchining achchiq-tiziq gaplarini tinglab lohas bo`lamiz. xullas adabiy-badiiy tanqid mohiyati fozillar, san`atkorlar tomonidan turli davrlarda aytilgan mana bu fikrlar javohirlarida anglashilgandek bo`ladi: adabiy tanqid - «jamiyatning (intellektual) taraqqiyoti ko`rsatkichi», «harakatdagi adabiy, estetik, umuman, mafkuraviy ong», «san`atning beorom ishlayotgan miyasi», «qo`lamta emas, lovullab yonayotgan olov», «ijtimoiy g`oyalar jarchisi», «ahmoqni aqlli, olomonni ahli donish qilib qo`ymaydiyu, beboshroq hislarni, mudroq tuyg`ularni aql nuri bilan harakatga keltiradi». o`zbek adabiy tanqidchiligida ham adabiy tanqidning uch turi-publitsistik, estetik va falsafiy yo`nalishi mavjud. k.l.zelinskiy «tanqid haqida paradoks» maqolasida adabiy tanqid -«fan, falsafa plyus san`atkor shaxs» degan tezisni olg`a suradi. ba`zi tanqidchilar adabiy tanqidni badiiy ijod turi sifatida baholaydi, lekin tanqidni faqat san`at tarzida tushunish ham biryoqlamalikdir. «tanqidchi» degan so`z lug`aviy ma`nodagi tanqidchigina emas, u dastlab adabiyotshunos olim; she`riyatni mag`zi-mag`zigacha yaxshi biladigan, uni chuqur his qiladigan, usiz …

teranligi, xis-tuyg`uga boyligi munaqqid shaxsiga - bilimi iste`dodiga bog`liq. tanqidiy asarda tanqidchi shaxsi sezilib turmasa, qiyofasiz, tussiz bir narsa paydo buladi. tanqidchi shaxsi - u yaratgan tanqidiy asarning adabiy jarayonga ta`siri, originalligi, tutgan mavqei bilan belgilanadi. munaqqid adabiy faktlar mohiyatini yoritmog`i, ularni izchil ilmiy yo`nalishga buysundirmog`i, muhimi, tanqidchi shaxsi maqola ruhida yaqqol sezilib turmog`i darkor. tanqidiy asarning badiiyligi haqida gap borar ekan, munaqidning jo`shqinligi, hissiyoti, shiddati singarilar nazarda tutiladi. +anchadan-qancha olimlar adabiy tanqidning mohiyatini, metodini aniqlash uchun izlanayapti. adabiyotshunoslik tanqiddan farq qiladi: u ilmiy-nazariy xulosa chiqaradi. adabiy tanqid tomonidan bir paytlar ijobiy baholangan asarlar adabiyotshunosning diqqatini umuman jalb qilmasligi mumkin. badiiy asarning obyektiv qimmati adabiyotshunosni qiziqtiradi, shunga asosan u asarlarni o`rni-o`rniga qo`yadi. yana ta`kidlash lozimki, adabiyotshunoslik hukmini mutlaq haqiqat deb bilish to`g`ri emas. hozirgi adabiyotshunoslik bilan yigirmanchi yillar adabiyotshunosligi orasida katta farq bor. zamonaviy adabiyotshunoslik tanqid, talqin, tadqiqning turli xil «qurollariga» ega: u asarlarga har xil konkret metodlar asosida yondashadi, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligi tarixining ba`zi masalalari va yetakchi xususiyatlari haqida"

1662586298.doc αζαρ o`zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligi tarixining ba`zi masalalari va yetakchi xususiyatlari haqida reja: 1. adabiy tanqidning paydo bo`lishi va taraqqiyot bosqichlari haqida 2.adabiy tanqidning tabiati va uning adabiyotshunoslikdan farqli xususiyatlari haqida 3.adabiy tanqidning falsafa, estetika, tarix fanlari bilan uzviy bog`liqligi masalasi 4.adabiy-tanqidiy tafakkur turlari va yo`nalishlari haqida 5.xulosa ma`lumki, adabiy tanqidning paydo bo`lishi va rivojlanishida, avvalo, kitobxonning ijtimoiy- estetik ehtiyojlari yetakchi ahamiyat kasb etgan. chunki biror-bir badiiy asarni o`qib chiqqan savodxon o`quvchida o`z fikr-mulohazalarini bayon etish, qolaversa muallif bilan fikrlashish istagi paydo bo`ladi. ana shu ma`naviy ehtiyoj davrlar o`tishi bilan adabiy tanq...

Формат DOC, 79,5 КБ. Чтобы скачать "o`zbek adabiyotshunosligi va tanqidchiligi tarixining ba`zi masalalari va yetakchi xususiyatlari haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`zbek adabiyotshunosligi va ta… DOC Бесплатная загрузка Telegram