ilmi g`aribani qo`msab

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755939.doc αζαρ ilmi g`aribani qo`msab hamza hakimzoda niyoziyning 1914 yilda yozilgan «yengil adabiyot» asaridagi «to`g`ri so`z bola» she`ri kattadan kichikka ma`lum. lekin she`r tahlil qilinar ekan, asosan, bolaning topqirligi, to`g`ri so`zligiga e`tibor qaratiladi. meni she`rdagi o`zga masala jalb etdi. bolaning yo`lini to`sgan, qaddi-qomati kelishgan, tasavvurimcha, bashang kiyingan ikki kishi kim edi? nega ular pul berib yolg`on sotib olmoqchi bo`ldilar? qolaversa, iste`dodli hamzada yolg`onfurushlar qiyofasini yaratish fikri qachon, qanday paydo bo`ldi? xx asrda mamlakatimizning ijtimoiy-siyosiy hayotida yolg`on mislsiz darajada muhim o`rin egalladi: yolg`on inqiloblar, yolg`onni suv qilib ichib yuborgan «dohiylar», yer kurrasining oltidan birida barpo etilajak jannat haqidagi uydirmalar, ko`kdagi farishtadanda begunoh, malaklardan-da pokiza yangi inson haqidagi yolg`on-yashiqlar... yolg`on bor joyda chin so`zga qiron keladi. sho`ro davrida so`z isrof qilindi, so`zning uvoli, gunohidan qo`rqilmadi. sho`ro davrida sotsialistik realizm, adabiyotning xalqchilligi, partiyaviyligi, kommunistik adabiyotning ideali, qahramoni haqida minglab asarlar yozildi, chop etildi. oxir-oqibat xulosa nima bo`ldi — sarob bo`ldi. sho`ro adabiyotida so`z …

ikni anglash e`tiqodini ifodalagan deyish mumkin: gar cho`q istarsan, fuzuliy, izzating, oz et so`zi, kim cho`q o`lmoqdan qilibdir cho`q azizi xor so`z. abdulla avloniy ko`p so`zlilik yolg`onga, soxtalikka moyillik ekanligiga ishora qiladi: misi chiqgay ko`p bo`lsa, bir kun. ko`paygan so`zning bo`lg`ay to`g`risi oz, shakarning ko`pidan ozi bo`lur soz. kezi keldi, asosiy masalaga o`tishdan oldin, yana bir kuzatishimni aytib o`tmoqchiman. badiiy asar xam jonli odamga o`xshaydi. asarlar «sersuv» bo`lganiday, ba`zi odamlar ham ezma bo`ladilar. yozuvchining asar orqali aytar so`zi notayin bo`lsa, ko`p yozishga, kitob-xonni so`z uyumiga «ko`mib» tashlashga intiladi. shuningdek, ba`zi odamlar savodsizligini yashirish uchun patira-putur gapirib tashlayveradilar. misollarni abdulla qahhor asarlaridan keltirmoqchimiz. abdulla qahhor o`z kahramonlarining «to`q» va «puch»ligini so`zga munosabati, so`zamolligiga qarab belgilagan. turobjonning («anor») xotini nazarida, eri turmush qurishganidan buyon g`uldirab kelgan. bugun u uch so`zni aniq, ravshan aytdi: «jigarlaring ezilib ketsin». boqijon baqoyev («adabiyot muallimi») — g`irt savodsiz adabiyotchi. u o`z kasbini tinmay gapirishda, tinglovchisini xoldan toydirib …

o`shamaydi!..» abdulla qahhorning shapaloqday-shapaloqday hikoyalari — o`tmish haqidagi asarlari haqida ko`plab tadqiqotlar yaratilgan. boqijon baqoyev («adabiyot muallimi»), bulbuligo`yo («sarob), huriniso («sinchalak») haqida juda ko`p gapirish mumkin. nega? abdulla qahxor bu qahramonlar fe`l-atvoridagn asosiy nuqta— «jon»ni bexato topgan. aslida, ilmi g`ariba shu... mumtoz adabiyotshunosligimizda ilmi g`ariba, g`ariba fani xususida talaygina ma`lumotlar berilgan. g`arib (g`ariba) — ajoyib, taajjublanarli, hayron qoladigan narsa. ilmi g`ariba talqin fani bilan bevosita bog`liq. ilmi g`ariba fanning teran nuqtalarini, ich-ichidagi ma`nilarini anglash san`atidir. g`ariba ilmi mavjud fanlarni sinchiklab o`rganish orqali kashfiyot darajasida xulosa chiqarishgacha yetish, ajoyibot nuqtasi qadar ko`tarilpshdir. alisher navoiy «xamsatul-mutaxayyirnn» asarida abdurahmon jomiyning ilmiy uquvi nihoyatda kuchliligi haqida to`xtab: «va g`aribdurkim, zohir ulumining takmili vaqtida necha ish alarg`a muyassar bo`lib turkim, bu ummatda akobir va soxib kamollardan hech qaysig`a voqe` bo`lg`oni zohir emas», degan xulosaga keladi. alisher navoiy «tarixi anbiyo va hukamo» asarida muso alayhissalomning yaqin qarindoshi qorun haqida yozadi: «va muso alayhissalomning yaqin qarobatidur. va …

«muzakkiri ahbob» asarida ham ma`lumotlar mavjud. olimlar rahnamosi asomiddin ibrohim haqidagi ma`lumot diqqatga sazovordir: «ko`pgina ilm sohalari bo`yicha yaxshi tasniflari bor. ayniqsa g`ariba fanida tidori kuchli edi. insho yozganda ko`p ma`nolarni mo`jaz va lo`nda kalomda bayon etib, siqiq hajm mazmunida katta va ko`p fikrlarni anglatardi. hazrat ubaydulloxon peshindan keyin arabiy tilda bir ruboiy aytib yuborgan ekan, mullo esa namozshomgacha dovur vaqt ichida shu ruboiy xususida bir arabcha risola tasnif qilishga ulgurganlar. mazkur ruboiyning har bir misrasi bobida olti yuz ellik ma`no aytganlar». mazkur asarda asomiddin ibroximning shogirdi mavlono husayn turkistoniy xaqida mana bu ma`lumot berilgan: «ilmlar ikir-chikirini shu darajada o`zlashtirganki, bu sohalarning ko`pida mahorat bilan ish olib borardi... g`ariba fanida fasohatomez nutqi va balog`atangez kalomi bilan ko`p ran tanobini tortib, farovon ma`noli fikrlar inshosini oz jumlalarda oydin, ravon bayon qilardiki, dunyo kezuvchi aql isbotlash kemasi bilan tasavvur dengizida ketidan qanchalik ergashmasin, uni sharhlovchi so`z topa olmasdi, aniqrog`i, isbotlanmas masalalar turkumidan …

and romanlar, «muraviya mamlakati» monand dostonlar ko`payib ketdi. adabiy tanqid badiiy adabiyotga nisbatana-da mafkuralashdi, siyosiylashdi. u badiiy adabiyot sohasida firqaning ko`zi, qulog`i, ovoziga aylandi. adabiy tanqidning siyosiy hushyorligi qatli omu qatag`on, ta`qiblarga sabab bo`ldi. sho`ro yozuvchilari yuksak minbarlardan turib qalb amriga ko`ra yozajakliklarini va`da qildilar, qalblari esa bus-butun partiyaga baxshida ekanligini qo`shib qo`ydilar. qalb amri bilan yozish — yurak qoni bilan bitishdir. «yurak qoni bilan yozgan odam uzun yozolmaydi»,— deydi a.muxtor «tundaliklar»ida. chin dildan gapirayotgan, aytayotgan gaplari mas`uliyatini sezgan odam ham uzoq, ravon gapira olmaydi. «abdulla qodiriy... sirtdan qaraganda bosiq, kamgap ko`rinar, chunki u har bir so`zni taroziga solib ko`rar, og`ziga kelgan har bir so`zni aytavermas, sekin va gapi xuddi o`ziga xalal berayotgandek yoqinqiramay gap boshlardi», — deb yozadi oybek «adabiyot, tarix, zamonaviylik» maqolasida. xx asrda ilmi g`aribaga manba bo`ladigan asarlarni abdulla qodiriy, cho`lpon, fitrat, oybek, odil yoqubov, pirimqul qodirov, erkin vohidov, abdulla oripov, rauf parfi, abduvali qutbiddin singari iste`dodli …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilmi g`aribani qo`msab"

1662755939.doc αζαρ ilmi g`aribani qo`msab hamza hakimzoda niyoziyning 1914 yilda yozilgan «yengil adabiyot» asaridagi «to`g`ri so`z bola» she`ri kattadan kichikka ma`lum. lekin she`r tahlil qilinar ekan, asosan, bolaning topqirligi, to`g`ri so`zligiga e`tibor qaratiladi. meni she`rdagi o`zga masala jalb etdi. bolaning yo`lini to`sgan, qaddi-qomati kelishgan, tasavvurimcha, bashang kiyingan ikki kishi kim edi? nega ular pul berib yolg`on sotib olmoqchi bo`ldilar? qolaversa, iste`dodli hamzada yolg`onfurushlar qiyofasini yaratish fikri qachon, qanday paydo bo`ldi? xx asrda mamlakatimizning ijtimoiy-siyosiy hayotida yolg`on mislsiz darajada muhim o`rin egalladi: yolg`on inqiloblar, yolg`onni suv qilib ichib yuborgan «dohiylar», yer kurrasining oltidan birida barpo etilajak jannat haqidagi uy...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "ilmi g`aribani qo`msab", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilmi g`aribani qo`msab DOC Бесплатная загрузка Telegram