ўзгарувчанлик ва унинг хиллари

DOC 663.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363178036_42076.doc œзгарувчанлик ва унинг хиллари www.arxiv.uz 123 16 режа: 1. генотипик ўзгарувчанлик 2. модификацион ўзгарувчанлик 3. соғлом авлод ва унинг камоли нетика фақат ирсиятнигина эмас, шу билан бир қатор ўзгарувчанликни ҳам ўрганади. ўзгарувчанлик ниҳоятда турлича кўринишда намоён бўлади. сиз vi боб билан танишиш мобайнида ўзгарувчанлик тўғрисида умумий тушунча генотипик, фенотипик ўзгарувчанлик, уларнинг хиллари тўғрисида етарлича билим оласиз. ўзгарувчанлик. ўзгарувчанлик ирсиятга қарама-қарши хоссадир. у барча тирик мавжудотларга хос. одамлардаги ўзгарувчанлик деганда бир ота-онадан туғилган фарзандларнинг олдинги авлоддан ва ўзаро тафоввут қилиши тушунилади. ўзгарувчанлик организмнинг атроф муҳитга мослашишида муҳим аҳамият касб этади. одамлар популяциясида ўзгарувчанлик юз тузилиши, соч ранги, шакли, тери ранги, кўз шакли, ранги, қош шакли, бўй узунлиги, тана оғирлиги ва бошқа белги-хоссаларда кўзга ташланади. ўзгарувчанлик икки тоифага фенотипик ва генотипик ўзгарувчанликка бўлинади. фенотипик ўзгарувчанлик организмнинг ташқи, ички белги-хоссаларининг ўзгаришидан иборат бўлиб, у наслдан-наслга берилмайди. фенотипик ўзгарувчанлик муҳит шароитининг ўзгариши билан алоқадор. чунончи ёз кунлари одам танасининг қуёш тушган қисмларининг қорайиши, …

бўлиши, ҳужайранинг морфогенези ва табақаланиши билан узвий алоқадор. бундай ёшга боғлиқ ўзгаришлар онтогенетик ўзгаришлардир. ўзгарувчанлик яна бир хили генотипик ўзгарувчанлик ҳақида мушоҳада юритамиз. генотипик ўзгарувчанлик генотипик ўзгарувчанлик организм генотипининг ўзгариши билан алоқадор. шу туфайли у авлоддан-авлодга берилади. генотипик ўзгарувчанлик комбинатив ва мутацион ўзгарувчанликка бўлинади. комбинатив ўзгарувчанлик ота-она гаметаларининг қўшилишидан юзага келади. ота-она гаметаларнинг қўшилиши натижасида хромосомалар ва генлар тўпламининг турли хил комбинациялари ҳосил бўлади. одамларда эркак ва аёл гаметаларининг қўшилиш комбинациялари 223 га тенгдир. кроссинговер оқибатида хромосомалардаги генлар бирикишининг янги хилларининг пайдо бўлиши комбинатив ўзгарувчанликка таъсир этувчи омил саналади. мендель қонунлари, генларнинг ўзаро таъсири, бириккан ҳолда ирсийланиш мавзуларидаги маълумотларнинг аксарият кўпчилиги комбинатив ўзгарувчанликка мисолдир. генотипик ўзгарувчанликнинг иккинчи хили мутацион ўзгарувчанликдир. мутацион ўзгарувчанлик. мутацион назария 1901-1903 йилларда голланд олими г.де-фриз томонидан яратилган. унинг асосий мазмуни қуйидагилардан иборат. мутация ирсийланадиган, сифат жиҳатдан фарқ қиладиган, турли йўналишдаги ўзгарувчанликдир. у тўсатдан, аҳён-аҳёнда рўй берадиган ўзгарувчанликдир. у организм учун у фойдали, зиён, бефарқ бўлади. мутация …

спиртли ичимликларни кўп истеъмол қилиш, гиёҳвандлик билан мунтазам шуғулланган одамларда туғилган, руҳий, жисмоний камомадли болалар ҳам индуцирланган мутацияларга мисолдир. организмнинг қайси қисмида пайдо бўлишига қараб мутация соматик ва генератив хилларга бўлинади. соматик мутация тананинг турли қисмларида рўй беради. баъзи одамларда иккита кўз рангининг бир-биридан бирмунча фарқ қилиши, бир кўзнинг нисбатан катта ёки кичик бўлиши, қўлдаги бармоқлар сонининг ортиқча ёки калта бўлиши, соматик мутацияларга мисолдир. генератив мутациялар одатда жинсий безлар, гаметаларда рўй беради. агар бундай мутациялар доминант бўлса, кейинги авлод фенотипида кўзга ташланади. мабодо генератив мутация рецессив ҳолатда бўлса, уни келгуси авлодда ҳам кузатиш қийин. унинг фенотипида намоён бўлиши учун бир хил рецессив генератив мутацияга учраган ҳар хил жинсли индивидларнинг гаметалари уруғланишда қатнашишлари лозим. генотипнинг ўзгаришига қараб мутациялар ген, хромосома, геном ўзгариши билан боғлиқ хилларга ажратилади. ген мутациялари. ген деганда у ёки бу оқсил молекуласини, полипептид занжирини синтез қилишда қатнашадиган нуклеин кислота днк нинг бир қисми тушунилади. генлар одатда ҳужайра метоболизмини …

полипептиднинг махсус жойидан валин ўрин олади. демак, триплетдаги учинчи нуклеотиднинг ўзгариши геннинг функционал жиҳатдан ўзгармасдан қолишига олиб келади. бундай мутация, «индамас» мутация номини олган. мутациялар ген таркибидаги бир ёки бир неча нуклеотиднинг икки ёки кўп маротаба ортиши (дупликация) ёки камайиши (делеция) туфайли ҳам келиб чиқади. одамларда ген мутациясига мисол қилиб гемофилия, дальтонизм, галактоземия, фенилкетонурия, альбинизм каби касалликларни кўрсатиш мумкин. 25-расмда ген мутацияси туфайли эгизакларни турли тана рангига эга бўлиши кўрсатилган. хромосомалар мутацияси хромосомаларнинг сони, хажми ва тузилишини ўзгариши билан алоқадор. хромосомалар тузилишини ўзгариши бир хромосома доирасида ёки хромосомалар аро бўлади. хромосомаларнинг тузилиши ўзгариши уч хил делеция, дупликация, инверсия типида намоён бўлади. фараз қилайлик бирорта хромосома авсдеfн қисимлардан тузилган. агар унинг бирор қисми масалан: деfн узилиб қолса, бу делецияга, мободо ана шу узилган қисим бошқа хромосомага қўшилса, бу дупликацияга мисол бўлади. бир хромосоманинг бирор қисми бошқа қисм билан ўрин алмашса, чунончи, в қисмини ўрнига д қисм, аксинча д қисмнинг ўрнига в …

сида ҳам касаллик бўлади. бу делеция гетерозигота ҳолатда фенотипда намоён бўлади. бундай касалликка чалинган болалар гўдаклик давридаёқ ўладилар. 4,13,18 хромосомалардаги делеция ҳам оғир ақлий касалликларни пайдо бўлишига олиб келади. геном мутациялар хромосомалар сонининг ўзгариши билан алоқадор. у икки хил: полиплоидия ва анеуплоидияга бўлинади. полиплоидия хромосомаларнинг неча карра ортиши билан боғлиқ. хромосомаларнинг карра ортиғи соматик ҳужайраларда ҳамда гаметаларда рўй бериши мумкин. агар одамнинг баъзи ҳужайраларда 69 хромосома бўлса, уни триплоид, 92 та бўлса тетраплоид деб аталади. одам эмбрион ривожланишида муртакнинг 69 хромосомага эга бўлиш ҳоллари рўй бериши аниқланган. лекин бундай кариотипга эга муртак бир ёки икки ойлигида нобуд бўлади. дастлаб 60 йилларда бундай кариотипли хомиланинг атиги бир фоизи 6-7 йилгача ривожланиши кузатилган. триплоид ўғил бола ҳомилалик даврида аниқланган бўлса, ҳозирги пайтга келиб 60 та туғилган триплоид болалар 7 кунгача умр кўриши мумкинлиги аниқланган. хромосомалари триплоид бўлган болаларда бош мия, юрак, овқат ҳазм қилиш ва бошқа органлар кўп камомадларга эга бўлиб, бу …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўзгарувчанлик ва унинг хиллари"

1363178036_42076.doc œзгарувчанлик ва унинг хиллари www.arxiv.uz 123 16 режа: 1. генотипик ўзгарувчанлик 2. модификацион ўзгарувчанлик 3. соғлом авлод ва унинг камоли нетика фақат ирсиятнигина эмас, шу билан бир қатор ўзгарувчанликни ҳам ўрганади. ўзгарувчанлик ниҳоятда турлича кўринишда намоён бўлади. сиз vi боб билан танишиш мобайнида ўзгарувчанлик тўғрисида умумий тушунча генотипик, фенотипик ўзгарувчанлик, уларнинг хиллари тўғрисида етарлича билим оласиз. ўзгарувчанлик. ўзгарувчанлик ирсиятга қарама-қарши хоссадир. у барча тирик мавжудотларга хос. одамлардаги ўзгарувчанлик деганда бир ота-онадан туғилган фарзандларнинг олдинги авлоддан ва ўзаро тафоввут қилиши тушунилади. ўзгарувчанлик организмнинг атроф муҳитга мослашишида муҳим аҳамият касб этади. одамлар популяциясида ўзгарувчанлик ...

DOC format, 663.0 KB. To download "ўзгарувчанлик ва унинг хиллари", click the Telegram button on the left.

Tags: ўзгарувчанлик ва унинг хиллари DOC Free download Telegram