o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi

PPTX 23 pages 1.1 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mavzu: o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi taqdimoti o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi reja 1.o’rta osiyodagi falsafiy fikrlar. 1. o’rta osiyoning qadimgi davrida falsafiy fikrlar rivoji 3. o’rta osiyodagi falsafiy fikrlarning jahon madaniyatida tutgan o‘rni o'rta osiyoda falsafiy tafakkurning ildizlari zardushtiylik, buddizm va mahalliy e'tiqodlar bilan bog'liq. zardushtiylik, o'zining yaxshilik va yomonlik o'rtasidagi kurash g'oyalari bilan mintaqada keng tarqalgan va axloqiy mas'uliyat, adolat va ezgulik kabi falsafiy tushunchalarga ta'sir ko'rsatgan. buddizmning tarqalishi esa, inson azob-uqubatlardan xalos bo'lish yo'llari, karma qonuni va reinkarnatsiya kabi g'oyalarni olib keldi. viii asrda islom dinining tarqalishi o'rta osiyo falsafiy tafakkurida tub o'zgarishlar yasadi. islom falsafasi qadimgi yunon falsafasining merosini saqlab qolish va rivojlantirishda muhim rol o'ynadi. o'rta osiyolik olimlar qadimgi yunon faylasuflarining asarlarini arab tiliga tarjima qilib, ularga sharhlar yozdilar. bu asarlar keyinchalik g'arbiy yevropaga ham tarqaldi va yevropa uyg'onish davriga katta ta'sir ko'rsatdi. muhammad ibn muso al-xorazmiy (783-850) - matematik, astronom va geograf bo'lib, algebra …

2 / 23

g’oyalarning tug`ilishiga sabab bo’lgani, qaysi ta`limotlar insoniyat taraqqiyotiga qanday ta`sir ko’rsatgani, qaysi mafkura odamzodni ko’proq rivojlanish yoki tanazzul tomon etaklagani kabi haqiqatlarni bilib olish uchun o’rganamiz. tarixni o’rganmoq va undan saboq olmoq har bir inson uchun zarurdir. bu — falsafa bilan shug`ullanayotgan mutahassis uchun ham, uni o’rganayotgan talaba uchun ham birdek muhim ahamiyatga ega. tarihni falsafasiz tug’ri tushunib bo’lmagani kabi, falsafani ham tarih haqiqatisiz tug’ri anglab bo’lmaydi shularni nazarda tutib, quyida biz mamlakatimiz tarixida muayyan iz qoldirgan ayrim falsafiy qarashlar va ta`limotlar haqida qisqacha to’htalib o’tamiz zardo’shtiylik ta`limoti. eramizdan avvalgi x asrdan eramizning vii asrlarigacha bo’lgan davr mahsuli bo’lgan diniy-falsafiy ta`limotlardan biri zardo’shtiylikdir. bu ta`limotga kim asos solgan? bu ta`limotga zardo’sht asos solgan bo’lib, sharq va g’arbda zaratushtra, zaroastr nomlari bilan mashhurdir. manbalarga ko’ra, zardo’sht eramizdan avvalgi vi asrning birinchi yarmida yashagan. lekin uning tarixiy yoki afsonaviy shahs ekanli haqida aniq bir to’htamga kelingani yo’q. u o’zini payg’ambar deb e`lon …

3 / 23

chlari- yahshilik va yomonlik, yorug’lik va zulmat, issiqlik va sovuqlik, hayot va o’lim borasidagi qarashlar o’z ifodasini topgan. «avesto»da, shuningdek, tabiat falsafasi, tarih, etika, tibbiyotga oid ma`lumotlar ham berilgan. falsafa tarixida makedoniyalik aleksandr (eski o’zbek tilida iskandar deyilgan) istilosi va grek-baqtriya davri falsafasi ham halqimizning taraqqiyot tarixida muhim o’rin tutgan. manbalarda aleksandr qo’shini mahalliy halqlarning qattiq qarshiligiga uchragani, u «avesto»ning ko’pgina qismini yondirib yuborgani haqida ma`lumotlar bor. bugungi kungacha ham ayrim tarihchilar aleksandr «avesto»ning tilini bilmagani, uni o’qiy olmagani sababli bu kitobning qadrqimmatini tushunmagan va uni yoqish tug’risida ko’rsatma bergan, degan fikrlarni bayon etadilar. 13 aslida unday emas. bu — tarixiy haqiqatni, garchand u kimlar uchundir achchiq va kimlar uchundir ibratli bo’lsa-da, haspo’shlashga urinishdan boshqa narsa emas. negaki, aleksandr o’z zamonida fanlarning otasi deb nom olgan falsafani fan darajasiga ko’targan, buyuk donishmand sifatida yetti iqlimda tan olingan arastudan 20 yil mobaynida muttasil ta`lim olgan edi. binobarin, shoh filippning o’g’li aleksandrni …

4 / 23

uchun o’zlikni anglash, binobarin, kuch-qudrat manbai bo’lib qolaverishini nihoyatda yahshi tushungan. aleksandrdan keyin yashagan rim imperatorlari ham misr va vizantiyaga qarshi urush qilib, yahudiylarning erini bosib olganida tub aholining madaniy boyliklarini yo’q qilgani, «zabur» va «tavrot»ning qadimgi nusxalarini kuydirib yuborgani yuqoridagi misolning tasodifiy emasligidan dalolat beradi. markaziy osiyoda buddaviylik ham o’z o’rniga ega. u diniy-falsafiy ta`limot sifatida qadimgi hindistonda eramizdan avvalgi vi asrning ohiri va v asr boshlarida vujudga kelgan. u jahonda keng tarqalgan dinlardan biridir. bu ta`limotga asos solgan donishmand sidharta urug’idan chiqqan gautama hisoblanadi. keyinchalik u «budda», ya`ni nurlangan degan laqabga ega bo’lgan. buddaviylik islomga qadar o’rta osiyoda tarqalgan qadimgi dinlar orasida mavqe jihatidan juda katta o’rin tutadi. bu ta`limot o’rta osiyoga eramizdan avvalgi ii-i asrlarda kirib kelgan. tarixiy manbalarga ko’ra, uni toharistonga balhlik savdogarlar olib kelishgan. kushonlar davrida buddaviylik dini hukmron dinga aylangan edi. «halqchil bo’lganligi uchun o’rta osiyoga keng yoyilgan. buddaviylikning o’rta osiyoga yoyilishi quyidagi to’rt …

5 / 23

gan. moniy fors va arab tillarida bir necha risolalar yozgan. lekin ular bizgacha etib kelmagan. moniy hatto «moniylik yozuvi» nomli alifbo ham tuzgan. uning ta`limoticha, hayotda dastavval nur dunyosi – yahshilik va zulmat dunyosi- yovuzlik bo’lgan. ular o’rtasida abadiy kurash boradi, inson ikki unsurdan (ruh — nur farzandi, jism — zulmat mahsuli) iborat. moniylik halq ommasi manfaatlarini himoya qiluvchi ta`limot bo’lgani sababli hukmron mafkura qarshiligiga duch kelgan. markaziy osiyoda vujudga kelgan qadimgi falsafiy ta`limotlar, ular ilgari surgan g’oyalar bugungi kunda ham muhim ahamiyatiga ega. sanab o’tilgan qadimgi diniy-falsafiy ta`limotlar, ya`ni zardo’shtiylik, uning bosh kitobi — «avesto», moniy ta`limoti, «moniy yozuvi», mazdakiylik harakati jamiyatda adolat, erkinlik, teng huquqlilik tamoyillarini qaror toptirishiga da`vat etgan. vatan ozodligi yo’lida jon fido etgan muqanna boshchiligidagi harakat nafaqat o’rta osiyoda, balki jahonning boshqa o’lkalarida ham aks-sado bergan. vatanimizning o’sha davrda shakllangan va rivojlangan boy madaniyati, milliy ma`naviyatimiz, falsafamiz jahon sivilizasiyasiga katta ta`sir ko’rsatgan. xulosa xulosa qilib …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi"

mavzu: o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi taqdimoti o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi reja 1.o’rta osiyodagi falsafiy fikrlar. 1. o’rta osiyoning qadimgi davrida falsafiy fikrlar rivoji 3. o’rta osiyodagi falsafiy fikrlarning jahon madaniyatida tutgan o‘rni o'rta osiyoda falsafiy tafakkurning ildizlari zardushtiylik, buddizm va mahalliy e'tiqodlar bilan bog'liq. zardushtiylik, o'zining yaxshilik va yomonlik o'rtasidagi kurash g'oyalari bilan mintaqada keng tarqalgan va axloqiy mas'uliyat, adolat va ezgulik kabi falsafiy tushunchalarga ta'sir ko'rsatgan. buddizmning tarqalishi esa, inson azob-uqubatlardan xalos bo'lish yo'llari, karma qonuni va reinkarnatsiya kabi g'oyalarni olib keldi. viii asrda islom dinining tarqalishi o'rta osiyo falsafiy tafakkurida tub ...

This file contains 23 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "o'rta osiyoda falsafiy qarashlarning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta osiyoda falsafiy qarashla… PPTX 23 pages Free download Telegram