koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi

DOC 11 pages 878.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 878.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi. kompleks birikmalarning izomeriyasi reja: 1.kompleks birikmalarning nomlanishi. 2.kompleks birikmalarda kuzatiladigan izomeriyalar. kооrdinаsiоn birikmаlаrni nоmlаsh. kооrdinаsiоn birikmаlаrni nоmlаshdа bа’zаn ulаrning rаngidаn yoki shu mоddаni kаshf etgаn оlim nоmidаn fоydаlаnilаdi. а.vеrnеr kооrdinаsiоn birikmаlаrni nоmlаsh uchun «rаsiоnаl nоmеnklаturа» yarаtdi. rаsiоnаl nоmеnklаturа kооrdinаsiоn birikmаlаrni tаrkib vа tuzilishini аks ettirish, ya’ni nоmi mоddаning tаbiаtigа mоs bo‘lishi kеrаk edi. tuzsimоn kооrdinаsiоn birikmаlаrni ikki so‘z bilаn, nоiоnоgеn birikmаlаrni bir so‘z bilаn аtаsh tаklif qilindi. rаsiоnаl nоmеnklаturа. kompleks birikmalarning nomlanishi ma’lum qoida va talablarga asoslanadi. ular quyidagicha: agar ligand sifatida manfiy zaryadli ionlar bo‘lsa, cl-- xloro, br-- bromo, i-- yodo, f-- ftoro,cn-- tsiano, ch3coo - -atsetato, hcoo-- formiato, so4-2- sulfato, no2-- nitro, no3-nitrato, co3-2 - karbonato holida aytiladi.agar ligand h2o bo‘lsa "akva", nh3-amin, co - karbonil, no - nitrozo deb nomlanadi. agar bir xil metall ioni turli oksidlanish darajasida kompleks birikma tarkibiga kirsa, past oksidlanish darajasidagi birikmada shu metall-ioni nomiga "it", yuqori oksidlanish darajasida - …

2 / 11

yin kation nomi aytiladi. anionlarni atashda dastlab, oddiy anion undan keyin ko‘p atomli anion nomi aytiladi. ularning nomiga «at» qo‘shimchasi qo‘shiladi. masalan: k2[pt(no2)2ch] - kaliy dixlorodinitroplatinat (ii); na3 [co(no2)6] - natriy geksanitrokobaltat(iii). ligandlar sonini ifodalovchi qo‘shimchalar. oddiy ligandlar sonini ifodalashda di-, tri-, tetra-, penta-, geksa- va xakozo qo‘shimchalar ishlatiladi. masalan: k4fe(cn)6] - kaliy geksasianotemir (ii); k3[fe(cn)6] - kaliy geksasianotemir (iii); [al(h2o)6]cl3 - geksaakvoalyuminiy xlorid; [zn(nh3)4]cl2 - tetraamminsink (ii) xlorid. markaziy ionning oksidlanish darajasini ko‘rsatish uchun qavs ichida lotin raqamlari bilan ifodalanadi. masalan: [cu(nh3)2] (oh) - diamminmis (i) gidroksid; [pt(nh3)4br2]cl2 - dibromotetraaminplatina (iv) xlorid bir koordinasion markazni ikkinchisi bilan bog'lab turuvchi «ko‘prik» vazifasini bajarayotgan gruppalarni atashda ularning oldiga -harfi qo‘yiladi. masalan: geometrik izomerlarni nomlanishida ularning raqam belgilarida yoki sis- va trans- terminlardan foydalaniladi. masalan: trans-dixlordiammin palladiy (ii) yoki 1,3- dixlor-diamminpalladiy (ii) agar ligand sifatida murakkab tarkibli organik moddalar ishlatilsa, bunday kompleks birikmalarning nomlanishi ancha murakkab va o‘ziga xos bo‘ladi dinikotinatodiakvadikarbamidrux - …

3 / 11

(iv) xlorid; [co(nh3)5br]so4 - bromopentaamminkobalt (iii) sulfat. anion komplekslarni nomlashda dastlab tashqi sfera kationi o‘qilib, so‘ngra ligandlar soni va nomi o‘qiladi. oxirida kompleks hosil qiluvchining lotincha nomiga - at qo‘shimchasi qo‘shiladi va oksidlanish darajasi ko‘rsatiladi. anionlarni nomlashda dastlab oddiy anion, keyin esa ko‘p atomli anionlar aytiladi. masalan: k[ag(cn)2]-kaliy disianoargentat; k3[fe(cn)6]- kaliy geksasianoferrat(iii). neytral kompleks birikmalarni nomlashda datslab ligandlar soni va nomi o‘qilib, songra markaziy atom o‘qiladi, lekin uning valentligi yoki oksidlanish darajasi ko‘rsatilmaydi. neytral komplekslar bir so‘z bilan nomlanadi. masalan: [cr(h2o)3po4] - fosfatotriakvaxrom; [cu(nh3)2(scn)2]- dirodanidodiamminmis. koordinatsion (kompleks) birikmalar noorganik birikmalarning eng katta va xilma-xil sinfini tashkil etadi. odatda bunday birikmalar oddiy molekulalarni, molekulalar va ionlarni, ionlarni o’zaro birikishi natijasida sodir bo’lib, qattiq, suyuq va ba’zida gaz holatida barqaror bo’la oladi. zarrachalarning o’zaro reaktsiyaga kirishuvi odatda kompleks hosil bo’lish deb aytiladi.kompleks birikmalar va koordinatsion birikmalar terminlari ko’p hollarda sinonim kabi ishlatiladi. lekin umumiy holda kompleks birikmalar tushunchasi koordinatsion birikmalar tushunchasidan kengroq …

4 / 11

. markaziy ion va unga bevosita bog’langan ligandlar kompleksni ichki koordinatsion sferasini hosil qiladi. koordinatsion formulalarni yozishda ichki koordinatsion sfera kvadrat qavsga olinadi. markaziy ion bilan bevosita bog’lanmagan ionlar va molekulalar kvadrat qavsning tashqarisiga yoziladi. masalan: markaziy atom vazifasini har xil s-, p-, d- va f- elementlar bajarishi mumkin. lekin hozirgi paytgacha eng ko’p o’rganilgan koordinatsion birikmalarning tarkibida d- va f- elementlar bor.ligandlar turi juda ham ko’p. barcha noorganik anionlar, juda ko’p noorganik birikmalar va deyarli hamma tarkibida geteroatom (n, o, s, p va boshqa) bor organik birikmalar ligand vazifasini bajarib, metallar bilan koordinatsion bog ’larni hosil qila oladilar. shuning uchun olingan koordinatsion birikmalarning soni juda katta.ma’lumki, metalloorganik birikmalarda bevosita metall-uglerod bog’lar bor. bunday bog’ni uglevodorod radikali (masalan,-c3h7) bilan metall atomi tarkibidagi juftsiz elektronlarning qo’shilishi natijasida hosil bo’ladi deb tushuntirsa bo’ladi. ammo formal nuqtai nazardan bog’ni metall -kation va :c3h7 anioni birikib hosil qilmoqda deb ham tushuntirsa bo’ladi. bunda metall …

5 / 11

g dentatnligi kompleks birikmalarning asosiy tarkibiy qismlaridan biri ligandlardir. ligandlar - bular atomlarida bir yoki bir necha (kimyoviy bog'lanishda ishtirok etmagan) elektron jufti bo'lgan manfiy zaryadli ionlar (cl-, br-, i-, f-, cns-, cn-, oh- so3-2, no2-, co3-2, s-2, ch3coo-, hcoo- va neytral molekulalar (h2o, nh3, co, no, c6h6, c2h2, nh(ch3)2 - dimetilamin, h2n - ch2ch2nh2- etilendiamin, r(ph)3 - trifenil fosfin va yana boshka tarkibida azot, kislorod, oltingugurt atomlari saqlagan ko‘pchilik moddalardir. kompleks birikma hosil bo‘lishida bu ion va molekulalar markaziy ion bilan ham kovalent (yoki ion) bog'lanish, ham koordinatsion bog'lanish hosil qiladilar va markaziy ion koordinatsion sonining ma'lum qismini band qiladilar. har bir ligandning markaziy atom koordinatsion sonining qancha(nechta)sini band qila olish xususiyati dentatlik deyiladi. yuqorida keltirilgan ligandlardan:cl-, br-, i-, f-, cn-, no2-, no3-, ionlari, nh3, co, no, h2o, nh(ch3)2 kabi molekula kompleks birikmada markaziy ionning 1 ta koordinatsion sonini band qiladi va bular monodentat ligandlar deyiladi. so4-2, co3-2, h2nch2ch2nh2; …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi"

koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi. kompleks birikmalarning izomeriyasi reja: 1.kompleks birikmalarning nomlanishi. 2.kompleks birikmalarda kuzatiladigan izomeriyalar. kооrdinаsiоn birikmаlаrni nоmlаsh. kооrdinаsiоn birikmаlаrni nоmlаshdа bа’zаn ulаrning rаngidаn yoki shu mоddаni kаshf etgаn оlim nоmidаn fоydаlаnilаdi. а.vеrnеr kооrdinаsiоn birikmаlаrni nоmlаsh uchun «rаsiоnаl nоmеnklаturа» yarаtdi. rаsiоnаl nоmеnklаturа kооrdinаsiоn birikmаlаrni tаrkib vа tuzilishini аks ettirish, ya’ni nоmi mоddаning tаbiаtigа mоs bo‘lishi kеrаk edi. tuzsimоn kооrdinаsiоn birikmаlаrni ikki so‘z bilаn, nоiоnоgеn birikmаlаrni bir so‘z bilаn аtаsh tаklif qilindi. rаsiоnаl nоmеnklаturа. kompleks birikmalarning nomlanishi ma’lum qoida va talablarga asoslanadi. ular quyidagicha: agar ligand sifatida m...

This file contains 11 pages in DOC format (878.0 KB). To download "koordinatsion birikmalarning nomenklaturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: koordinatsion birikmalarning no… DOC 11 pages Free download Telegram