d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar

DOCX 27 pages 37.8 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.8 KB

File type DOCX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

mavzu: d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar reja: 1. d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar 2. davriy qonun rivodlanishini 3 etapga bo’lish mumkin 3. elektron analogiy. kaynosimmetriya 4. elementlarning davriylik xossalari 5. iv gruppa elementlarining si – ionlanishga bog’liqligi d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar dimitriy ivanovich mendeleyev 1834-yil 27 yanvarda tobolsk shahrida gimnaziya direktori oilasida tug’ildi.u tobolsk gimnaziyasini tugatib, petenburg pedagogika institutida o’qidi va uni 1855-yilda oltin medal bilan tamomladi. 1859-yilda ,,solishtirma hajm’’ mavzusida magisterlik dissertasiyasini himoya qilgandan keyin 2-yil davomida chet elda ilmiy safarda bo’ldi. xorijdan qaytgandan keyin 33-yil davomida, dastlab peterburg texnalogiya institutida, keyin peterburg universitetida professor lavozimida ilmiy va pedagogik ish olib bordi. d.i.mendeleyevning ilmiy faoliyati juda ko’p qirrali bo’lib, uning pedagogik merosi o’ziga xos qiymatiga ega. u 1861-yilda organic kimyodan birinchi darslikni yozdi. ayniqsa, uning 2tomlik ,,kimyo asoslari’’asari kimyogarlarning bir necha avlodini tarbiyalash uchun xizmat qildi. 1869-yilda d.i.mendeleyev davriy …

2 / 27

arga duch keladi.mendeleyev davriyqonunnikashf etishda bir qancha xatoliklarni to’g’irlagan.d.i.mendeleyev elementlarni ularning nisbiy atom massalarining ortib borishiga qarab ketma-ket joylashtirdi.elementlar qatoridagi dastlabki ikki elementdan biri vodorod bo’lib, u metalmas, ikkinchi element ham metalmas, ammo inert gaz vabu ikki element orasiga biror elementni joylashtirishning iloji yo’q ekanligiga ishonch hosil qilasiz.tartib raqami jihatidanuchinchi element litiy, ishqoriy metal.uning oksidi li2o va gidro oksidi lioh asos xossasiga ega. berelliy amfoter xossasiga ega.chunki uning oksidi va gidroksidi ham kislota, ham ishqor eritmalari bilanreaksiyaga kirishib tuz va suv hosil qiladi.beshinchi element-bor metalmas element. uning oksidi –b2o3. u kislotali oksid bo’lib ,unga ortoborat kislota –h3bo3 muvofiq keladi . bor elementida metallmaslik xossalari kuchliroq bo’lib , keyingi elementlarda tipik metallik xossasi o’rniga metallmaslik xususiyati kuchayib boradi .navbatdagi oltinchi ekement – uglerodda metallmaslik xossalari borga nisbatan kuchliroq .uning oksidi –co2 kislotali oksid bo’lib ,unga karbonat kislota muvofiq keladi. navbatdagi yettinchi element –azotda metallmaslik xossasi uglerodga nisbatan ancha kuchli .sakkizinchi va …

3 / 27

og’irliklarining ortib borishiga davriy ravishda bog’liqdir”deb ta’riflasa ham bo’ladi. d.i.mendeleyev 1869- yilda o’sha davrda fanga ma’lum bo’lgan elementlarning xossalaridagi davriylikni sinchiklab o’rganib, elementlar davriy sistemasini yaratadi. atom qobiqchalarining elekronlar biln bo’lib borishidagi o’ziga xoslik va davrlarning shakllanishi s, p-, d-, f- elementlar va ularning davriy sistemadagi o’rni. guruhlar, davrlar, asosiy va yonaki guruhchalar. davriy sistemaning chegaralari. atom xossalarining davriyligi. orbital va effektiv radiuslar. van-der-vals, metallik va ion radiuslar. atom va ion radiuslarning davr va guruhlar boyicha o’zgarishi s- va p- siqilishning effektlari. kaynosimmetrik elementlar. kimyoviy elementlarni sistemalashtirish uchun kadidan turli xil izlanishlar olib borilgan. (i.debereyner, a.shankurtua, ch.odling, dj.nyulendes va boshqa izlanishlarni misol keltirish mumkin). 1829 yilda i.debereyner birinchi bo’lib, kimyoviy elementlarning xossalari bilan elementlarning atom og’irliklari orasidagi bog’liqlikni o’rganib o’xshash bo’lgan ko’pgina elementlarni uchtadan gruppalarga joylshtirib turadilar qonunini yaratdi bu 21 ta elementdan iborat edi: 1. ci, br, i; 2. s, se, te; 3. li, na, k; 4. ca, si, …

4 / 27

mn – 20 o – 7 s – 14 te – 21 shunday keyin 1864 yilda nemis olimlaridan odling va lotar – meyerlar ham davriy sistema tuzishga harakat qildilar, ammo ular ham o’z izlanishlaridan aniq bir ilmiy xulosaga kela olmadilar. 1869 yilda d.i.mendeleev tomonidan davriy qonun asosida yaratilgan elementlar dvriy sistemasi olamshumul ahamiyatga ega bo’ldi. d.i.mendeleev elementlar davriy sistemasini yaratgan paytda dastlab 63 ta element ma‘lum edi. u elementlarning yuqori oksidlanish darajalariga qarab so’zi tuzgan sistemaga joylashtirdi noma‘lum bo’lgan elementlarni xossalarini oldindan aytib ularga hayot davrida topildi. bu elementlar 10 yil ichida d.i.mendeleev hayot davrida topildi, ya‘ni 1875 yilda lokok de-buabodran tomonidan eka alyuminiy (galliy), 1879 yilda shvetsariyalik olim nilson kleve tomonidan ekabor (skandiy), 1885 yilda esa vinkler tomonidan ekasilitsiy (germaniy) elementlarining ochilishi va ularning xossalari d.i.mendeleev bashorat qilgan xossalarga juda yaqinligi d.i.mendeleevning yanada sistemani to’g’ri tuzganligini ko’rsatdi. 1869 yil d.i.mendeleev tomonidan ochilgan davriy qonun horzirgi zamon tabiatshunosligida eng asosiy …

5 / 27

va boshqa xossalarini bilish imkonini beradi. davriy qonundan foydalanib mendeleev hali noma‘lum bo’lgan elementlarni xossalarini bashorat qildi. ma‘lumki haqiqiy ilmiy nazariyaning kuchi u sosda olingan faktlarni tushintirishgina emas, balki yangi faktlarni ko’ra bilishdadir. elementlarning xossalarini bir xil tartibda tavsiflash, davriy sistemada har bir elementni aniq, qat‘iyan, doimiy ravishda turishini nazarda tutadi. bu o’rinlarning (holat) intervalligi (o’zgarmaslik) deyiladi. ma‘lumki d.i.mendeleev sistemasida elementlarning holati faqatgina uning tartib nomeri bilan emas, balki u turgan davr nomeri (qator) va gruppasi bilan ham aniqlanadi. doimo eng ko’p tarqalgan zamonaviy davriy sistema formasida ham elementning variantlik holati tartibi hamma vaqt ham saqlanmaydi. shu sababli elementning o’rnini (holatini) bir xilda belgilaydigan umumiy kriteriya zarurdir. mendeleevning o’zi shunday kriteriya sifatida elementlarning kimyoviy xossasini tanladi. u atom massalari qiymatiga nisbatan, kimyoviy xossalarini asosiy xarakteriyatika deb hisobladi. shuning uchun u elementlarning joylarini almashtirdi (18ar – 19k, 27co – 28ni, 52te – 53i) ya‘ni gruppalardagi o’xshashlik kimyoviy xossalarini namoyon qilishini ko’rsatdi. …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar"

mavzu: d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar reja: 1. d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar 2. davriy qonun rivodlanishini 3 etapga bo’lish mumkin 3. elektron analogiy. kaynosimmetriya 4. elementlarning davriylik xossalari 5. iv gruppa elementlarining si – ionlanishga bog’liqligi d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar dimitriy ivanovich mendeleyev 1834-yil 27 yanvarda tobolsk shahrida gimnaziya direktori oilasida tug’ildi.u tobolsk gimnaziyasini tugatib, petenburg pedagogika institutida o’qidi va uni 1855-yilda oltin medal bilan tamomladi. 1859-yilda ,,solishtirma hajm’’ mavzusida magisterlik dissertasiyasini himoya qilgandan keyin 2-yil davomida chet elda ilmiy safarda bo’ldi. xorijd...

This file contains 27 pages in DOCX format (37.8 KB). To download "d. i. mendeleyevning davriysistemasining yaratilish tarixi va nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: d. i. mendeleyevning davriysist… DOCX 27 pages Free download Telegram