davriy qonun (1868 yil, d.i.mendeleev)

DOCX 4 pages 134.3 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 134.3 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

4-amaliy dars. mavzu:elementlarning davriy xossalarini o’rganish. davriy qonun (1868 yil, d.i.mendeleyev) – kimyoviy elementlarning xossalari, shuningdek, elementlar birikmalarining shakl va xossalari ular atom yadrosining zaryadiga (mendeleyev atom og’irlikni asos qilib olgan edi) davriy ravishda bog’liqdir. davriy qonunning fizik ma’nosi shundan iboratki, yadro zaryadi ortib borishi bilan tashqi energetik pog’onadagi elektronlarning davriy o’zgarishi kimyoviy elementlar xossalarning davriy ravishda o’zgarishiga olib keladi. davriy qonunning grafik ko’rinishi davriy jadvaldir. u yetti davr va sakkiz guruhdan tuzilgan. davr deb valent elektronlarining bosh kvant soni bir xil maksimal qiymatga ega bo’lgan elementlar to’plamiga aytiladi (davr – ishqoriy metaldan boshlanib inert gaz bilan tugallanadigan qator). davr nomeri bosh kvant son bilan bir xildir. davrlar kichik va katta davrlarga bo’linadi. kichik davrlar (i,ii,iii davrlar) s va p- elementlardan, katta davrlar esa s va p- elementlarda tashqari d- hamda f-elementlardan iborat. davrlarda chapdan o’ngga o’tgan sayin (guruh raqamlari ortishi bilan) elementlarning metallmaslik xossasi, elektromanfiyligi, elektronga moyilligi, ionlanish energiyasi, …

2 / 4

batdagi elementlar yadro zaryadlari ortib borishi bilan ikkinchi elektron pog’ona 8 elektronli bo’lguncha to’lib boradi. ikkinchi gorizintal qator tashqi elektron pog’onasida 8 ta elektron bo’lgan inert gaz – neon bilan tugaydi elementlarning uchinchi gorizontal qatori ishqoriy metal natriydan boshlanib, inert gaz argon bilan tugaydi. bitta davrdagi elementlarning yadro zaryadlari ortib borishi bilan tashqi elektron qavatlaridagi elektronlarning sonini ortib borishi natijasida qavatdagi elektronlar zichligi ham ortib boradi. bu esa elementlar atom radiuslarining kichrayib borishiga, oqibatda gorizintal qatorlar (davrlar)da elementlar xossalarining metallikdan metalmaslikka tomon o’zgarishiga olib keladi. elementlarning vertikal qatorlarida aksincha, tashqi elektron pog’onasidagi elektronlarning yadrodan uzoqlashishi oqibatida yuqoridan pastga tomon atomlarning radiuslari ortib boradi va elememtlarning metallik xossasi kuchayadi. xulosa qilib atom yadrosining zaryadi elementning kimyoviy xossalarini belgilab beradi deb aytish mumkin. shunga muvofiq kimyoviy elemetlar davriy qonunini quyidagicha ta’riflash joiz bo’ladi: kimyoviy elementlar hamda ular hosil qiladigan oddiy va murakkab moddalarning xossalari shu elementlar yadrosi zaryadining ortib borishiga davriy ravishda …

3 / 4

laydigan bo’lsak ularda davr ichida ham ikki xil o’zgarish qonuniyati borligini kuzatish mumkin. shuni ham ta’kidlash kerakki “asosiy davriylik”, “ikkilamchi davriylik” va “ichki davriylik” umumiy tushunchalar emas va ba’zi maxsus adabiyotlardagina keltiriladi va izohlanadi. guruh – katta va kichik davr elementlarini o’z ichiga olgan vertikal qator. guruhlarda elementlarning valent elektronlar soni bir xil bo’lib, u guruh nomeriga tengdir. guruhlar asosiy (s va p-elementlar) va qo’shimcha (d va f elementlar) guruhlarga bo’linadi. barcha guruhlarda yadro zaryadi ortib borishi bilan (davr raqami ortishi) metallik xossasi kuchayadi, atom radiusi ortib boradi, ionlanish energiyasi, elektronga moyillik, elektromanfiylik kamayadi. asosiy va qo’shimcha guruh elementlari uchun ularning yuqori oksidlari va gidroksidlari (gidratlari) umumiydir. i – iii guruhlar (b dan tashqari) elementlari oksid va gidratlari asosli xossaga, iv – viii guruhlarda kislotali tabiatga ega. guruh i ii iii iv v vi vii viii (inert gazlardan tashqari) yuqori oksid e2o eo e2o3 eo2 e2o5 eo3 e2o7 eo4 gidridioksid …

4 / 4

ga tashlangan. masalan: ar-roziy moddiy unsurlarni eng kichik birligi atomlar ekanligini ular yanada kichikroq zarrachalardan tashkil topganligini e’tirof etgan bo’lsa, abu ali ibn sino moddalarini xossalariga qarab toifalashini taklif etgan. d.i.mendeleev 1869 yilda kimyoviy elementlarning davriy qonunini yaratdi va quyidagicha ta’rif berdi: “oddiy moddalarning (elementlarning) xossalari shuningdek, elementlar birikmalarining shakl va xossalari elementlarning atom massalariga davriy ravishda bog’liq bo’ladi.” davriy qonunning bugungi kundagi ta’rifi: “kimyoviy elementlarning va ular hosil qiladigan oddiy xamda murakkab moddalarning xossalari shu elementlar atom yadrolarining zaryadlar qiymati bilan davriy bog’lanishda bo’ladi” davriy jadvalda biror element joylashgan o’rnini ko’rsatuvchi son ayni elementning tartib nomeri deb ataladi. tartib nomeri = yadro zaryadi = protonlar soni = elektronlar soni davr deb – ishqoriy metallardan boshlanib inert gazlar bilan tugallanuvchi gorizontal qatorga aytiladi. guruxlar – davriy jadvaldagi vertikal qatorlar xisoblanadi. xar qaysi gurux bosh va yonaki guruxchalarga bo’linadi. izotoplar – yadro zaryadlari bir xil, massalari jixatdan farq qiluvchi atomlarning muayyan …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davriy qonun (1868 yil, d.i.mendeleev)"

4-amaliy dars. mavzu:elementlarning davriy xossalarini o’rganish. davriy qonun (1868 yil, d.i.mendeleyev) – kimyoviy elementlarning xossalari, shuningdek, elementlar birikmalarining shakl va xossalari ular atom yadrosining zaryadiga (mendeleyev atom og’irlikni asos qilib olgan edi) davriy ravishda bog’liqdir. davriy qonunning fizik ma’nosi shundan iboratki, yadro zaryadi ortib borishi bilan tashqi energetik pog’onadagi elektronlarning davriy o’zgarishi kimyoviy elementlar xossalarning davriy ravishda o’zgarishiga olib keladi. davriy qonunning grafik ko’rinishi davriy jadvaldir. u yetti davr va sakkiz guruhdan tuzilgan. davr deb valent elektronlarining bosh kvant soni bir xil maksimal qiymatga ega bo’lgan elementlar to’plamiga aytiladi (davr – ishqoriy metaldan boshlanib inert gaz bilan tug...

This file contains 4 pages in DOCX format (134.3 KB). To download "davriy qonun (1868 yil, d.i.mendeleev)", click the Telegram button on the left.

Tags: davriy qonun (1868 yil, d.i.men… DOCX 4 pages Free download Telegram