ўсимликларнинг кўпайиши

DOC 4,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363177816_42075.doc œсимликларнинг кœпайиши www.arxiv.uz режа: 1. юксак ўсимликларнинг генератив (репродуктив ) органлари 2. мева ҳар қайси организм, жумладан ўсимликлар ҳам кўпайиш хусусиятига эга бўлиб, бу хусусиятни йўқотган ўсимликлар ер юзидан йўқолиб кетади. бундай ҳолат ўсимликлар оламининг эволюцияси давомида кўп марта учраган. авлод бериш жараёнида ўсимлик тўпининг сони ошса бу кўпайиш бўлади. кўпчилик ҳолларда айнан шундай бўлади. ўсимликларнинг кўпайиши учун потенциал имконияти жуда катта бўлиб, кўпайиш орқали ўсимлик ўз турини сақлаб қолади ва янги ҳудудларни эгаллайди. ўсимликлар кўпайишининг 3 хили мавжуд: булар вегетатив, жинссиз ва жинсий кўпайиш. вегетатив кўпайиши. ўсимликнинг вегетатив органлари ёрдамида кўпайишига вегетатив кўпайиш дейилади. бу кўпайиш ҳам тубан, ҳам юксак ўсимликларга тегишли. умуман, ҳайвонлардан фарқ қилиб, вегетатив кўпайиш барча ўсимликларга хос. бу жараён тубан ўсимликлар танасининг бир неча бўлакларга бўлиниб кетиши ёки юксак ўсимликларда илдизпоя, бачки, пиёз, тугунак каби органларни юзага келиши, тананинг айрим қисмларидан бир бутун ўсимлик пайдо бўлиш хусусиятига асосланган. ҳар қандай ҳолатда ҳам кўпайишнинг манбаи …

а учрайдиган вегетатив кўпайишни амалиётда қўллаш ҳеч қандай қийинчилик туғдирмайди. кўпчилик манзарали буталар, кўп йиллик ўтлар ўсимлик тупини бўлиш, илдиз бачкилари билан осон кўпаяди. бу усулларни хона ўсимликларини кўпайтиришда ҳам қўлланади. лоладошларнинг қатор вакиллари (пиёз, саримсоқпиёз, лилия, лолалар, гиацинт ва гладиолуслар ва бошқ.) пиёзини ва илдизтугунагини бўлиш орқали кўпайтирилади. вегетатив кўпайишнинг қуйидаги табиий усул-лари мавжуд. булар илдизпоя, тугунаклар, пиёзбошлар ва илдизбачкилари ёрдамида кўпайиш. ажриқ, ғумай каби ўсимликларни илдизпоя-лари қисқа, куртаклари ўзаро яқин жойлашиб, улардан зич жойлашган новдалар, қамиш ва қиёқда эса илдизпоялар узунлиги сабабли сийрак жойлашган новдалар ўсиб чиқади. бу кўпайишлар илдизпоя билан кўпайишга мисол бўлади. тугунаклар ёрдамида кўпайишни зирада яхши кузатиш мумкин. картошка ва топинамбур ҳам тугунаги орқали кўпаяди. пиёзбошлар ёрдамида кўпайиш эса лоладош-ларнинг вакилларига хос. лола, наргиз каби ўсим-ликларда пиёз ер остки қисмида ҳосил бўлса, баъзи ўсимликларда пиёз куртаклари барг қўлтиқлари ёки тўпгулларида ҳосил бўлади. қўнғирбошда уруғ ўрнида кичкина баргли новдалар ҳосил бўлиб, кейинчалик она ўсимликдан ажралиб ўса …

илан кўпайтириш. айтиб ўтилганидек, айрим ўсимликларни қаламчасидан кўпай-тириш қийин, бошқалари эса уруғидан кўпайтирилганда новданинг хусусиятлари сақланиб қолмайди, аксинча унда ёввойилик хусусиятлари устунлик қилиши мумкин. шундай ҳолатларда ўсимлик пайванд орқали кўпайти-рилади. бу усулдан мевачилик амалиётида кенг фойда-ланилади. бунда бир ўсимликка иккинчи ўсимлик қаламчаси уланади. пайванд қилинадиган ўсимлик пайвандтаг, уланадиган ўсимлик эса пайвандуст деб аталади. пайванд қилинган ўсимликнинг ўтказувчи тизими ўзаро мос келганда у яхши ўса олади. одатда пайвандустнинг белгилари устунлик қилади. лекин пайвандтаг илдиз тўқималаридаги ўзгаришлар содир бўлиб у ҳам бўлажак ўсимликка ўз хусусиятларини ўтказиш мумкин. кўпинча ёввойи турни пайвандтаг сифатида танланиб, қимматли белгиларга бой маданий турлар (масалан, аччиқ бодомга чучук бодом, наъматакка атир-гул) пайванд қилинади. уларнинг биридан янги ўсим-ликка чидамлилик хусусиятлари ўтса, бошқасидан эса манзаралилик ёки сифатли мева бериш хусусияти ўтади. пайвандлашни 2 хили мавжуд. булар куртак пайванд ва қаламча пайванд. куртак пайвандда пайвандустидан куртак, иккинчи усулда қаламча олиниб пайвандтагга пайвандланади. клонлаш усулида кўпайтириш. кейинги йил-ларда ўсимликшунослик, қишлоқ хўжалиги генетикаси …

ргулдан бир йилда 1 млн дан ортиқ янги ўсимлик олиш мумкин. бундан ташқари клонлаш усулида селекция ишларининг муддатини 3-4 мартага қисқар-тириш мумкин. шунингдек, ўсимлик касаллик қўзға-тувчи микроорганизмлар, айниқса вируслардан қутилиши мумкин. жинссиз кўпайиш. жинссиз кўпайиш кўпчилик тубан ўсимликлар (сувўтлар, замбуруғлар), юксак ўсимликлардан спорали юксак ўсимликлар деб аталувчи мохсимонлар ва папоротниксимонларда учрай-ди. кўпайиш махсус споралар ёрдамида содир бўлади. споралар – бу махсус ҳужайралар бўлиб, улар митоз ёки мейоз йўл билан ҳосил бўлади. митоз ёрдамида ҳосил бўлган споралар митоспоралар дейилиб, улар фақат сувўтларида, мейоз ёрдамида ҳосил бўлган споралар мейоспоралар дейилади ва у анча универсал бўлиб юксак спорали ўсимликларда учрайди. споралар махсус орган – спорангийда шаклла-нади. спорангий бир ҳужайрали митоспора ва кўп ҳужайрали мейоспора бўлиши мумкин. ёш спорангийда битта ҳужайра мейоз йўл билан бўлиниб, споралар ҳосил қилади. споралар етилгач спорангий девори ёрилиб улар ташқарига чиқади. қулай шароитга тушган споралардан эса янги ўсимлик пайдо бўлади. жинсий кўпайиш. кўпайишнинг бу тури ҳам тубан ўсимликлар, ҳам …

ясидир. изогамия типи кўпайишнинг энг содда типи бўлиб, у кўпчилик сувўтлари ва замбуруғларда учрайди. гетерогамия. бу кўпайишнинг анча мураккаб-лашган типи бўлиб, унда ўлчами жиҳатдан турли хил, урғочиси йирик, эркаги кичик, ҳар иккаласи ҳам ҳаракатчан бўлган гаметаларнинг қўшилишидир. бу типдаги кўпайиш, яшил ва қўнғир сув ўтларида учрайди. оогамия. бу янада мураккаблашган кўпайишнинг типи бўлиб, у нафақат тубан, балки юксак ўсимликларда ҳам учрайди. оогамияда қўшилажак гаметалар бир-бири-дан кескин фарқ қилади. булар гаметаларнинг ўлчами, шакли ва физиологик хусусиятларига тегишлидир. урғочи гамета йирик ва кам ҳаракат қилади ва унинг тухум ҳужайраси, яъни эркак гамета майда, ҳаракатчан ва сперматозоид деб юритилади. оогамия ёрдамида кўпайишни гулли ўсим-ликларда учрайдиганлари янада такомиллашган. гамета-лар бир-биридан янада кўпроқ фарқ қилиб, уларнинг хивчинлари йўқ, оқибатда мустақил ҳаракат қила олмайдилар ва улар спермия деб юритилади. ядро фазаларининг галланиши. юқорида айтилганидек, жинсий жараёнда ҳар бир ўсимликда ҳужайраларнинг қўшилишида хромосомаларнинг сони икки марта ошади. жинсий кўпайиш вақтида ядро ичидаги хромосомалар бир-бири билан қўшилмайди, аксинча …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўсимликларнинг кўпайиши"

1363177816_42075.doc œсимликларнинг кœпайиши www.arxiv.uz режа: 1. юксак ўсимликларнинг генератив (репродуктив ) органлари 2. мева ҳар қайси организм, жумладан ўсимликлар ҳам кўпайиш хусусиятига эга бўлиб, бу хусусиятни йўқотган ўсимликлар ер юзидан йўқолиб кетади. бундай ҳолат ўсимликлар оламининг эволюцияси давомида кўп марта учраган. авлод бериш жараёнида ўсимлик тўпининг сони ошса бу кўпайиш бўлади. кўпчилик ҳолларда айнан шундай бўлади. ўсимликларнинг кўпайиши учун потенциал имконияти жуда катта бўлиб, кўпайиш орқали ўсимлик ўз турини сақлаб қолади ва янги ҳудудларни эгаллайди. ўсимликлар кўпайишининг 3 хили мавжуд: булар вегетатив, жинссиз ва жинсий кўпайиш. вегетатив кўпайиши. ўсимликнинг вегетатив органлари ёрдамида кўпайишига вегетатив кўпайиш дейилади. бу кўпайиш ҳам тубан, ҳам ю...

Формат DOC, 4,1 МБ. Чтобы скачать "ўсимликларнинг кўпайиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўсимликларнинг кўпайиши DOC Бесплатная загрузка Telegram