biologik membranalar va hujayra qobig’i

DOCX 789.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1538820416_72652.docx biologik membranalar va hujayra qobig’i reja: 1. biologik membranalar 2. hujayra qobig’i (plazmolemma, sitolemma) 3. hujayra yuzasining maxsus tuzilmalari bu membranalar murakkab va o`ta spetsifik tuzilmalar bo`lib, hujayraning hayotiy jarayonini belgilab turadi. membranalar hujayraga moddalarning kirishi va chiqishini, membranalar bilan bog`liq bo`lgan bioximik jarayonlarni va membranalarda joylashgan fermentlar orqali hujayrada moddalar almashinuvi (metabolizm)ni boshqarib turadi. membranalar chegaralash funksiyasini bajaradi. turli modda molekulalari (masalan, oqsillar) spetsifik xususiyatlarga faqatgina ma’lum tartibda joylashishi va o`zaro munosabati natijasida ega bo`ladi. moddalarning bunday munosabati biologik membranalarda kuzatiladi. ma’lumki, hozirgi vaqtda hujayraviy tuzilishning ikki turi ajratiladi: prokariot va eukariotlar. prokariot hujayralar yadro qobig`i bo`lmagan va dnk sitoplazmada erkin yotuvchi hujayralardir. prokariot hujayralarga ba’zi bakteriyalar va suv o`tlari kiradi. asosiy ko`pchilik tirik organizm hujayralari eukariot hujayralar bo`lib, ularda yadro shakllangandir, bu hujayralarda murakkab tuzilgan yadro qobigp xro mosomalarni sitoplazmadan ajratib turadi. eukariot hujayralar membrana tuzilmalariga boy bo`lib, bu membranalar turli funktsiyalarni bajaradi. hujayraning tashqi qavatni hosil …

urlicha bo`lib, ularning ichida fosfolipidlar (glitserofosfatlar), sfingomiyelin alohida o`rin tutadi. lipid molekulalari ikki qavat bir-biriga parallel joylashib, ularning gidrofil (polyar) qismlari tashqariga, gidrofob (nopolyar) qismlari esa bir-biriga qarab yotadi. biologik membranalarda oqsillar lipid molekulalari orasida joylashgan. obrazli qilib aytganda «oqsil molekulalari lipid ko`llarida suzib yuradi» (5-rasm). biologik membranalar oqsil, lipiddan tashqari, uglevod, noorganik ionlar va suv tutadi. membrana tarkibiga kiruvchi oqsillar struktur retseptor va globulyar oqsillardir. globulyar oqsillar fermentlarni hosil qilib, moddalarning membrana orqali transportida muhim ahamiyatga ega. biologik membranalarning metabolik funksiyasi ularda joylashgan fermentlar bilan bog`liq. biologik membranalar o`ziga xos baryerlardir, chunki ular hujayrani tashqi muhitdan, hujayra organellalarini sitoplazmatik matriksdan ajratib turadi. ular ma’lum qattiqlikka ega bo`lsa ham, shu bilan birga elastikdir. biologik membranalar orqali hujayra organellalarining metabolizm bilan bog`liq bo`lgan moddalari o`tadi. agar bu moddalar kontsentratsiyasi past bo`lgan tomonga yo`nalsa va bu transport energiyaning ishtirokisiz bo`lsa, bunday transport passiv transport (diffuziya) deyiladi. moddalarning bunday transporti shu moddaning ximiyaviy …

inlaydi. aktiv transport hujayra membranalarida hosil bo`luvchi elektrik potentsiallar asosida yotadi. hujayra qobig’i (plazmolemma, sitolemma) hujayrani tashqi tarafdan o`rab turuvchi sitoplazma qobig`i biologik membrananing o`zidan iborat bo`lishi mumkin. lekin, ko`pincha, hujayra murakkab tuzilgan 3 zonadan: tashqi, o`rta za ichki zonalardan tashkil topgan hujayra (sitoplazma) qobig`i bilan o`ralgan (6-rasm). sitoplazma qobig`ining t a s h q i z o n a c i glikokaliks deb nomlanib oqsil va karbonsuvlardan hosil bo`lgan. u elektron mikroskop ostida uzluksiz struktura holida ko`rinadi. glikokaliks tashqi qavat bo`lgani uchun hujayraning tashqi muhit bilan aloqasida muhim rol o`ynaydi. glikokaliks zonasining ximiyaviy tarkibi turli hujayralarda farqlanadi. ba’zi bir hujayralarda glikokaliks moddalarni parchalovchi fermentlarga boybo`lsa, boshqa xujayralardagi glikokaliksni hosil qiluvchi glikoproteidlar immunologik xususiyatga ega. bu esa shu zonaning immunologik jarayonlarda muhim o`rin tutishini belgilaydi. ichak epitelial hujayrasining (enterotsit) mikrovorsinkalari ustidagi glikokaliks moddalar parchalanishida, so`rilishida muhim rol o`ynaydi. u hujayra mikrovorsinkalarini apikal qismining mustahkamligini belgilab, ximiyaviy moddalar va ba’zi bir …

lar bo`lmay, sitoplazmadan mikrofilamentlar kelib tugaydi. mikrofilamentlar qisqaruvchi oqsillar ushlagani uchun ichki zona hujayra membranasining harakatida muhim rol o`ynaydi. bu harakat psevdopodiyalar hosil qilish va fagotsitoz, pinotsitoz protsesslarida botiqlar hosil qilish bilan belgilanadi. elektron mikroskop ostida membrana 6-10 nm qalinlikda bo`lib, uch qavatdan tashkil topgan. har bir qavatning qalinligi taxminan 2,5 nm. ikki chetki qavati to`qroq, o`rta qavati oqish ko`rinadi. sitoplazmatik qobiqning bunday tuzilishi hayvon hujayrasining evolyutsiyasi davrida paydo bo`lgan. hujayra qobig`i modda almashinuvida ishtirok etish bilan barobar hujayra harakatini, ularning o`zaro bir-birini tanib olish, informatsiya almashish, bir-biri bilan birlashish, spetsifik ta’sirlarni qabul qilish kabi faoliyatlar majmuasini surunkali bajarib turadi. hujayra yuzasining maxsus tuzilmalari elektron mikroskopik o`rganishlar plazmatik membranani har xil hujayralarda emas, balki bir hujayraning o`zida ham murakkab tuzilishga ega ekanini ko`rsatib berdi. hujayra qobi-g`ining maxsus strukturalari turli xil bo`lgani uchun hujayraning qaysi qismida joylashganiga qarab ular uchta asosiy turga bo`linadi. bular hujayraning ustki yuzasida, yon yuzasida va bazal …

k ipsimon va donador elementlardan tashkil topgan bo`lib, u glikoproteid va glikolipidlardan iborat. glikokaliks enterotsit mahsuloti bo`lib, u sitoplazma qobig`ining tarkibiy qismidir. plazmatik membrana tarkibida juda ko`p gidrolitik va transport ferment sistemalar joylashgan. bu fermentlar glikokaliks fermentlari bilan bir qatorda moddalarning hujayra ichiga o`tishida katta rol o`ynaydi. ichki zona (matriks yoki membrana osti qavati) donachalar, markazda joylashgan 20-40 parellel mikrofibrillalardan va amorf qismdan tashkil topgan. mikrofibrillalarning bir uchi mikrovorsinkalar uchidagi zich donachada tugab, ikkinchi uchi terminal to`rni hosil qiladi. tadqiqotchilar fikricha, matriks va mikrofibrillalar ba’zi bir moddalarning so`rilishida muhim o`rin tutadi. nafas olish (burun bo`shlig`i, traxeya, bronx) va boshqa ba’zi bir a’zolar hujayralarining apikal qismida kiprikchalar joylashgan bo`lib, ular harakat qilish qobiliyatiga ega (hujayra markazi maqolasiga qarang). qo`shni hujayralar yon yuzasidagi maxsus tuzilmalar. har xil hujayralar yon qismlarida moddalarni diffuziya qilishga to`sqinlik beruvchi maxsus tuzilmalar joylashadi (8-rasm). bu tuzilmalar bir necha turga farqlanadi: 1. oddiy birikish. hujayra plazmatik membranalari bir-biriga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "biologik membranalar va hujayra qobig’i"

1538820416_72652.docx biologik membranalar va hujayra qobig’i reja: 1. biologik membranalar 2. hujayra qobig’i (plazmolemma, sitolemma) 3. hujayra yuzasining maxsus tuzilmalari bu membranalar murakkab va o`ta spetsifik tuzilmalar bo`lib, hujayraning hayotiy jarayonini belgilab turadi. membranalar hujayraga moddalarning kirishi va chiqishini, membranalar bilan bog`liq bo`lgan bioximik jarayonlarni va membranalarda joylashgan fermentlar orqali hujayrada moddalar almashinuvi (metabolizm)ni boshqarib turadi. membranalar chegaralash funksiyasini bajaradi. turli modda molekulalari (masalan, oqsillar) spetsifik xususiyatlarga faqatgina ma’lum tartibda joylashishi va o`zaro munosabati natijasida ega bo`ladi. moddalarning bunday munosabati biologik membranalarda kuzatiladi. ma’lumki, hozirgi vaqtda...

DOCX format, 789.0 KB. To download "biologik membranalar va hujayra qobig’i", click the Telegram button on the left.

Tags: biologik membranalar va hujayra… DOCX Free download Telegram