cho`lpon hikoyalarining strukturasiga doir

DOC 142.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662838636.doc αζαρ cho`lpon hikoyalarining strukturasiga doir reja: 1. cho`lpon hayoti va ijodiga berilgan baholar. 2. badiiy asarlar badiiy kommunikatsiya vositasi sifatida. 3. cho`lpon hikoyalarining strukturasi. 4. epilogning asar strukturasida tutgan o`rni va u bajarayotgan g`oyaviy-badiiy funksiyalar. yaqin o`tmish adabiy merosiga munosabat masalasi istiqlol arafalaridan boshlab adabiyotshunosligimizning markaziy muammolaridan bo`lib kelayotgani ma`lum. tarixga hakamlik qilishdek o`ta mas`ul vazifani zimmaga olgan holda qilgan sa`y-harakatlarimiz bilan qator adibu shoirlarimiz hurmat shohsupasidan olindi, ularning o`rniga boshqalar chiqarildi. charxpalak dunyo, deydilar: shu hikmat yodga olinganda yuqoridagiga teskari jarayon yuz bermaydi, deya ishonch bilan aytishimiz qiyinlashadi. nega? oddiygina misol: o`n-o`n besh yil davomida cho`lpon hayoti va ijodiga berilgan baholar yildan-yilga o`zgarib, ijobiylashib («sho`ro tuzumini qabul qilgan» — «sho`ro siyosatining ayrim tomonlari bilan kelisholmagan» — «sho`ro tuzumini qabul qilmagan») keladi. ayni paytda, "cho`lpon ham o`z vaqtida sho`rolarni maqtagan-ku?" qabilidagi birmuncha asosli e`tirozlar ham tez-tez eshitilib turadi. qizig`i shundaki, adabiyotshunosligimiz tayangan tamoyillar kecha birovni, bugun boshqasini haq deyishga, …

itasida o`zgalar bilan muloqotga kirishganidek, yozuvchi ham asari vositasida o`quvchi bilan muloqotga kirishadi. muloqotga kirishayotgan shaxs esa, ma`lumki, har vaqt uchta asosiy maqsadni ko`zlaydi: a) reprezentativ — tinglovchi(o`quvchi)ga muayyan informatsiyani yetkazish; b) ekspressiv — informatsiyaga o`z munosabatini ifodalash; v) apellyativ — tinglovchi (o`quvchi)ga muayyan ta`sir o`tkazish. aytish kerakki, kommunikativ birlikda shu uchala maqsad har vaqt hozir bo`lgani holda, har bir konkret birlikda ulardan biri yetakchilik qiladi. yuqoridagilardan anglashiladiki, gap bilan adabiy asar bajarayotgan birlamchi funksiya ham, ularni yuzaga keltirayotgan motivlar ham o`xshash ekan. demak, adabiy asar bilan gap tashkillanishi(struktura) jihatidan ham bir-biriga yaqin bo`lishi tabiiy. shu o`rinda yana bir muhim nuqtaga diqqat qilish zarur: adabiy asarda ijodiy jarayon(va ayni shu jarayondagi ijodkor shaxsi) akslanganidek, gapda ham nutqiy situatsiya (va shu situatsiyadagi so`zlovchi shaxsi) muhrlanadi. ya`ni ijodiy jarayon badiiy asarda, nutqiy situatsiyaning bir parchasi gapda predmetlashadi. qarashlarimizda ayni shu nuqta ayricha ahamiyat kasb etadiki, unga urg`u berishimiz bejiz emas. adabiyotshunos m.baxtin …

n har birining gap mazmuniga ta`sir qilgan omillardan xabardorlik darajasi farqli: biri so`zlovchini yaqindan biladi, ikkinchisi — atigi «ko`z tanish»; biri suhbat kontekstidan to`la xabardor, boshqasi suhbatga keyinroq kelib qo`shilgan va h. holbuki, so`zlovchi tomonidan aytilgan gap konkret mazmunga ega: bu o`sha gapni tashkil qilgan til birliklari (tovushlar vositasida moddiylashgan shakli) bilan so`zlovchining ayni paytdagi ruhiy holati (bu so`zlovchining yuz-ko`z ifodalari, jestlari, so`zlash ritmi, ovoz tonalligi, intonatsiya va sh.k.lar vositasida tasavvur qilinadi) birligida namoyon bo`ladi. demak, konkret gapni butun(nutq jarayoni)ning qismi sifatida ham, alohida butunlik sifatida ham tushunishimiz mumkin ekan. faqat shunisi borki, bu ikki holda tushunish natijasi (ya`ni, anglangan mazmun) farqli bo`ladi. zero, agar gapni alohida butunlik sifatida tushunmoqchi bo`lsak, biz uning moddiy tomoni (tovushlar majmuidan iborat so`zlar tizimi) va bizga so`zlovchining ayni paytdagi ruhiy holatidan darak beruvchi belgilar(ritm, tonallik, intonatsiya, mimika, jest va b.)gagina tayanamiz. tabiiyki, agar ayni shu gapni butunning qismi sifatida, kontekstlar doirasida (so`zlovchi shaxsi, suhbat …

tkorning ijod onlaridagi o`y-hislari, unga ayni lahzalarda ayon bo`lgan olamu odam mohiyatining modeligina akslanadi. asarni atigi model deyishimizga asos shuki, uning turli o`quvchilar ongida akslanishi turlichadir. deylik, birgina model — "o`tgan kunlar"ning o`zbek o`quvchilari ongida millionlab variantlari mavjud. sababki, model vositasida ijodkor bilan muloqotga kirishayotgan, unga tayanib tasavvurida badiiy voqelikni (demakki, badiiy asarni) qayta yaratayotgan o`quvchilarning badiiy didiyu saviyasi, ijodiy imkoniyatlari turlichadir. ayni paytda, bu millionlab variantlarni umumlashtiruvchi qator nuqtalar ham borki, bu ularning bitta asos — "ûtgan kunlar" matnidan o`sib chiqqani bilan izohlanadi. demak, o`qish ijodiy jarayon bo`lgani holda, tasavvurida badiiy voqelikni jonlantirayotgan o`quvchi tamomila erkin emas, bunda uning modelga tayanishi shart qilinadi. ya`ni, ijod jarayonida voqelik san`atkor ongiyu qalbidan o`tkazilib modelga aylantirilgan bo`lsa, o`qish jarayonida o`sha model vositasida ijodiy jarayon tiklanadi — badiiy voqelik qaytadan yaratiladi. ko`ramizki, ijodiy jarayon mahsuli bo`lmish model (masalan, boshqa turfa kitoblar singari bir buyum bo`lmish "o`tgan kunlar" nomli kitob) faqat ijodiy jarayon — …

biyotshunosi r.bart: "so strukturnoy tochki zreniya vsyakiy povestvovatelniy tekst stroitsya po modeli predlojeniya... lyuboy rasskaz — eto bolshoye predlojeniye, ( deganida ko`p jihatdan haq ko`rinadi. quyida biz cho`lpon hikoyalarining strukturaviy qurilishi, syujet-kompozitsion xususiyatlari haqida yuqoridagicha qarashlardan turtki olgan holda so`z yuritamiz. ma`lumki, gapning butunligini ta`minlovchi strukturaviy o`zak — predikativ markaz, ya`ni, uning egasi bilan kesimi. gapning boshqa bo`laklari shu o`q atrofida jipslashadi, unga nisbatan muayyan pozitsiyani egallaydi: bosh bo`laklarga bevosita yoki bilvosita tobelanadi. demak, "qor qo`ynida lola" hikoyasini gap sifatida tasavvur qilmoqchi bo`lsak, avvalo, uning predikativ markazini aniqlab olishimiz darkor. gapda kim haqida so`z borayotgani(ega) va u haqda nima deyilayotgani(kesim)dan kelib chiqsak, uning predikativ markazi quyidagicha ifodalanadi: "sharofatxon turmushga chiqdi". predikativ markaz informatsiyaning asosini tashkil qilgani holda adresat(o`quvchi yoki tinglovchi)ni qoniqtira ol-maydi: uni to`ldirish, aniqlashtirish talab etiladi. ya`ni, yuqoridagi yig`iq sodda gapning ega va kesim sostavlarini aniqlab, uni yoyiq gapga aylantirishimiz lozim. ishni kesim sostavini aniqlashdan boshlansayoq adresatni qiziqtiradigan savollar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "cho`lpon hikoyalarining strukturasiga doir"

1662838636.doc αζαρ cho`lpon hikoyalarining strukturasiga doir reja: 1. cho`lpon hayoti va ijodiga berilgan baholar. 2. badiiy asarlar badiiy kommunikatsiya vositasi sifatida. 3. cho`lpon hikoyalarining strukturasi. 4. epilogning asar strukturasida tutgan o`rni va u bajarayotgan g`oyaviy-badiiy funksiyalar. yaqin o`tmish adabiy merosiga munosabat masalasi istiqlol arafalaridan boshlab adabiyotshunosligimizning markaziy muammolaridan bo`lib kelayotgani ma`lum. tarixga hakamlik qilishdek o`ta mas`ul vazifani zimmaga olgan holda qilgan sa`y-harakatlarimiz bilan qator adibu shoirlarimiz hurmat shohsupasidan olindi, ularning o`rniga boshqalar chiqarildi. charxpalak dunyo, deydilar: shu hikmat yodga olinganda yuqoridagiga teskari jarayon yuz bermaydi, deya ishonch bilan aytishimiz qiyinlashadi. ...

DOC format, 142.5 KB. To download "cho`lpon hikoyalarining strukturasiga doir", click the Telegram button on the left.

Tags: cho`lpon hikoyalarining struktu… DOC Free download Telegram