«kecha» ning kompozitsion butunligi masalasiga doir

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755930.doc αζαρ «kecha» ning kompozitsion butunligi masalasiga doir adabiyotshunos m. qo`shjonov cho`lpon romanini "o`tgan kunlar", "mehrobdan chayon", "qutlug` qon", "sarob", "diyonat", "yulduzli tunlar" kabi romanlarga qiyoslash asosida uning kompozitsion jihatdan "biroz tarqoq asar"ligini ta`kidlaydi. olimning fikricha, qiyos uchun olingan romanlarni "badiiyat jihatidan boshqalarga saboq bo`larli" qilgan muhim xususiyat shuki, ularda "syujetni boshqarib boradigan, adabiyotshunoslikda "bosh" so`zi qo`shib aytiladigan qahramon mavjud. bu qahramonlar yuqorida zikr etilgan asarlarning barcha qismlari, katta-kichik barcha obrazlarini, manzaralarni bir ma`no atrofida jipslashtiradi. tahlil qilib ularga baho berishda ko`proq shu jipslashishga, birlikka e`tibor qilinadi. bu ko`p yozuvchilarga xos san`atdir. badiiyatning shu talabi nuqtai nazaridan "kecha va kunduz"ga nazar tashlaydigan bo`lsak, unda biroz boshqacha manzarani ko`ramiz. romanning boshidan oxirigacha hamma qismlarni va obrazlarini bir-biriga bog`lab turgan yagona obraz o`rni ancha zaif". avvalo shuni aytish kerakki, m.qo`shjonov fikrlari "kecha"ning qiyos uchun olingan romanlar fonida alohida ajralib turishini yana bir karra tasdiqlaydi. biroq olimning "kecha" kompozitsion jihatdan tarqoq asar, degan …

ish uchun "kecha"ni yuqorida zikr etilgan romanlar fonida ko`zdan kechirganimiz qulay ko`rinadi. cho`lpon romanining syujet-kompozitsion qurilishiga ko`ra "mehrobdan chayon"ga yaqinligini aytganimizda har ikki romanda ham dramatik unsurlar salmoqdorligini e`tiborda tutgandik. endi esa ikkala roman qurilishidagi ilgari aytilgan farqli jihatlarga yana bir muhim farqni qo`shish lozimki, bu ularning epik qamrov ko`lami bilan bog`liq farqlardir. a. qodiriy romani markazida asosan bitta shaxs dramasi (biz ra`no dramasi, deyishdan tiyilamiz, chunki u ixtiyorini anvarga topshirdi: ra`no dramasi anvar dramasining ichki unsuriga aylanib ketdi) yotadi. ilgari aytganimizdek romanning 45-bobiga qadar berilgan tafsilotu ko`rinishlar asosiy konflikt (anvar va muhit ziddiyatini harakatga keltirishga, tasvirlanajak voqea-hodisalarning asoslanishiga xizmat qiladi. ayni shu narsa, ma`lumki, adabiyotshunosligimizda "mehrobdan chayon"ning badiiy kamchiligi sifatida baholanadi. xususan, adabiyotshunos a.rahimov: "mehrobdan chayon" romanidagi qahramonning tarixini keng ko`lamda berishga intilish esa yozuvchini jiddiy muvaffaqiyatsizlikka olib keldi. ayni zamonda, xuddi shu o`rinlar romanning badiiy jihatdan eng nochor sahifalari ham bo`lib qoldi", ( deb yozadi. albatta, romanning bu …

ishi asarni shakl jihatidan sayqallashi mumkin bo`lur edi. a.qodiriydan farq qilaroq, cho`lpon o`tmishi va turmush tarzi haqidagi tafsilotlarga keng o`rin bergan qahramonlar (razzoq so`fi, akbarali, miryoqub) dramasini to`laqonli badiiy talqin qilishga intiladi. hatijada romanda ishlangan taqdirlar o`z holicha mustaqil qimmatga ega bo`lganlari holda bir-birlarini to`ldiradi, o`quvchi ko`z o`ngida yaxlit butunlik – inqilob arafasidagi turkiston ijtimoiy voqeligini suvratlantiradi. aytish mumkinki, a.qodiriy qahramon dramasi vositasida shaxs erki masalasini badiiy tadqiq etsa, cho`lpon qahramonlar dramalari vositasida millat taqdiri, yurtining ijtimoiy-tarixiy taraqqiyoti masalakarini badiiy tadqiq etadi. tabiiyki, badiiy niyatning ijrosi cho`lponning bitta markaziy obraz tegrasida o`ralashib qolmasligini taqozo qiladi. demak, cho`lpon romanida yagona obraz o`rni zaifligi, avvalo, asar problematikasi va uning janr xususiyati(ijtimoiy-psixologik roman) bilan izohlanishi mumkin. shu o`rinda masalaning boshqa bir muhim jihatiga e`tiborni tortgimiz keladi. a.qodiriy romanlarida qo`yilgan problemani badiiy tadqiq etish, konsepsiyani ifodalash uchun markazga muallif idealiga mos qahramonlar (otabek va anvar) chiqariladi. xuddi shunga o`xshash holni oybekning "qutlug` qon" romanida …

iy inkor etishi jihatidan "kecha" a.qodiriy va oybek romanlariga, qahramonlarni inkor qilishi jihatidan "sarob" ga yaqinlashadi. shu mulohazalarga tayanib takror aytamizki, "kecha"da muallif idealiga mos qahramon mavjud emas (adib idealiga yaqinlashish tomon yuz burgan miryoqub bor, xolos), zebini bu maqomga ko`tarishga urinish esa yanglishdir. yuqoridagi qiyos uchun olingan romanlar aktual mazmunni ifodalash yo`sini jihatidan-da jiddiy farqlanadilar. xususan, a.qodiriy o`z romanlarida o`tmish mavzusini qalamga oladi-da zamonasi uchun aktual mazmunni metaforik yo`sinda (masalan, yurt o`tmishidagi "qipchoq-qorachopon" bo`linishi chorizm istibdodiga keng yo`l ochib bergani tasvirlanadi, zamonasidagi "oq-qizil" bo`linishi istibdod umrini uzaytirishi mumkinligidan bashorat qilinadi. zero, adibning otabek avlodlaridan biri sho`ro idoralarida mas`ul xodimligiyu ikkinchisining bosmachilar orasida ekanligini xabar qilishi bejiz emas, bu aktual mazmunga bir ishoradir.) ifodalaydi. ravshanki, a.qodiriydan farqli o`laroq, oybek bilan a.qahhor konsepsiyalarini oshkor ifodalash imkoniga ega edilar. ilgariaytganimizdek, cho`lpon qalamga olgan mavzu asar yozilgan davrda benihoya aktuallashgan, boz ustiga, u ifodalamoqchi bo`lgan konsepsiya oybek konsepsiyasidan o`zgacha (ya`ni, rasmiy nuqtai nazarga …

alovchisi bosh qahramon (shunga ko`ra uning konkret roman strukturasidagi o`rni ham keng) bo`lsa, "kecha"da bu hol kuzatilmaydi (albatta, bunda "kecha" dilogiyaning bitta qismigina ekanligining ham muayyan ta`siri borki, bu haqda quyiroqda to`xtalamiz). shu jihatdan qaralsa, m.ko`shjonov: "romanda obrazlar, voqealar ijtimoiy hayot tasviridan kelib chiqadigan ma`no tufayli birlashadilar", ( deganida to`la haqdir. biroq hurmatli olimimiz buni e`tirof etgani holda "kecha"ni kompozitsion jihatdan tarqoq deb baholaydiki, bu, bizningcha, munaqqid qarashlarida ichki ziddiyatni keltirib chiqaradi. shunga qaramasdan, m.ko`shjonov maqola nihoyasida "o`tgan kunlar" tipidagi asarlardan kelib chiqadigan ma`noni "katta xarsang"ga mengzaydi-da: "kecha va kunduz"da esa adib obraz va voqealardan ma`no xarsanglari yaratib, ularni bir joyga yig`adi va yig`ini kitobxonda beqiyos hayrat hissini uyg`otadiki, bu hayratning qudrati "o`tgan kunlar"ga nisbattan paydo bo`la-digan hayratdan hech ham kam emas", ( degan muhim va, bizningcha, adolatli xulosaga keladi. bizningcha, m.qo`shjonovning cho`lpon romanida obrazlar va voqealarni "ma`no" birlashtiradi, degan fikrini rivojlantirsak, asarning o`ziga xosligi yanada yorqinroq namoyon bo`ladigan ko`rinadi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "«kecha» ning kompozitsion butunligi masalasiga doir"

1662755930.doc αζαρ «kecha» ning kompozitsion butunligi masalasiga doir adabiyotshunos m. qo`shjonov cho`lpon romanini "o`tgan kunlar", "mehrobdan chayon", "qutlug` qon", "sarob", "diyonat", "yulduzli tunlar" kabi romanlarga qiyoslash asosida uning kompozitsion jihatdan "biroz tarqoq asar"ligini ta`kidlaydi. olimning fikricha, qiyos uchun olingan romanlarni "badiiyat jihatidan boshqalarga saboq bo`larli" qilgan muhim xususiyat shuki, ularda "syujetni boshqarib boradigan, adabiyotshunoslikda "bosh" so`zi qo`shib aytiladigan qahramon mavjud. bu qahramonlar yuqorida zikr etilgan asarlarning barcha qismlari, katta-kichik barcha obrazlarini, manzaralarni bir ma`no atrofida jipslashtiradi. tahlil qilib ularga baho berishda ko`proq shu jipslashishga, birlikka e`tibor qilinadi. bu ko`p yozuvchilar...

DOC format, 2.0 MB. To download "«kecha» ning kompozitsion butunligi masalasiga doir", click the Telegram button on the left.

Tags: «kecha» ning kompozitsion butun… DOC Free download Telegram