kecha romanining poetik xususiyatlari

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755906.doc αζαρ "kecha" romanining poetik xususiyatlari badiiy asarni gapga qiyoslaganda ayon bo‘ldiki, muayyan nutqiy situatsiyada aytilgan gap fenomenal hodisa bo‘lganidek, muayyan sharoitda yaratilgan badiiy asar ham betakror hodisadir. zero, har ikkisini yuzaga keltirgan obyektiv va subyektiv omillarning o‘zi betakror(konkret nutqiy sharoit, so‘zlovchining ruhiy holati)dirki, shunga ko‘ra "bir daryoga ikki bora sho‘ng‘ib bo‘lmaydi" degan qoida bu o‘rinda to‘la amal qiladi. modomiki badiiy asarda ijodiy jarayon aks etar ekan, o‘sha ijodiy jarayon kechgan konkret sharoit va shu sharoitdagi ijodkor subyekti uning tuzilishiga ta’sir qilmasligi mumkin emas. demak, konkret asarning poetik xususiyatlari haqida fikr yuritganda uni yuzaga keltirgan obyektiv va subyektiv omillarni nazardan qochirmaslik lozim bo‘ladi. shu bois ham "kecha" poetikasi haqidagi mulohazalarimizni ayni shu omillarni o‘rganishdan, asar("tekst")ning keng ma’nodagi "kontekst"ini tasavvur etishdan boshlash maqsadga muvofiqdir. cho‘lpon "kecha va kunduz" romanini 3o-yillar boshida — adabiy tanqidchilikning o‘ziga qarshi xurujlari yanada keskin tus olib, haybatli sud jarayonlarida navbat unga yetganligi ishora qilingan, tinchroq yashash …

, bu inqilobni davrning ijtimoiy-tarixiy sharoiti zaruriyat qilib ko‘ygandi... inqilob arafasida bolsheviklardan boshqa bironta ham xalq manfaatlarini ko‘zlagan firqa bo‘lmagan, bo‘lganlari o‘zlarining tor sinfiy manfaatlari uchungina kurashgan... qo‘qon muxtoriyatining asosiy maqsadi mahalliy xalqlarni qaytadan burjuaziya aso-ratiga solib bermoq edi... jadidlar milliy burjuaziyaning yaloqxo‘rlarigina edilar... bosmachilarning asl niyati turkistonni inglizlarga sotish edi... — tarix shu edi. bu tarixga singishmay turganlar yo‘qotila boshlagan, hozircha omon qoldirilganlari esa yaqin kelajakda mahv qilinajak edilar. eng dahshatlisi — qo‘lbola partada vujudi quloqqa aylanib o‘tirgan bolakaylar voqea-hodisalarning jonli ishtirokchilari bo‘lmish otalariga emas, ular sodir bo‘lgan paytda ishtonini ho‘l qilib yurgan, boshlang‘ich ma’lumotni olishi bilanoq komsomol tomonidan tarbiya frontiga safarbar etilgan muallimlariga ko‘proq ishonardilar... — cho‘lpon romanga qo‘l urgan paytdagi vaziyat taxminan shunday edi. tarix shu taxlit yuzsizlarcha soxtalashtirilayotgan bir paytda hayoti qil ustida turgan cho‘lpon o‘tmish mavzusiga murojaat etdi, murojaat etganda ham bolshevistik mafkura uchun jondek muhim — inqilob arafasidagi turkiston ijtimoiy voqeligini badiiy idrok etishu …

iyoriy ravishda kundaga qo‘yish. xo‘sh, cho‘lpon mavjud ikki yo‘lning qay birini tanladi? bizningcha, mazkur savolga javob berish uchun, avvalo: nima uchun cho‘lpon shu qaltis mavzuga qo‘l urdi? nima uchun mavzuning badiiy talqini uchun roman janri tanlandi? – degan bir-biriga uzviy bog‘liq ikki masalani aniqlashtirib olish zarur. ilgari aytganimizdek, cho‘lpon adabiy-ijtimoiy faoliyatining boshidanoq yurt ozodligi ishqi bilan yashadiki, shu bois ham qator asarlarida o‘zini oshiq sifatida talqin qiladi. oshiq esa, m.baxtin aytmoqchi, sevgisini undan ayrilganidan keyingina hissiy idrok etishi mumkin. zero, faqat shu holdagina sevgisi uning uchun obyekt, estetik faoliyat predmeti bo‘lishi mumkin. m.baxtin fikricha, estetik yondashuv kishi o‘z hayotiga o‘zganing hayotiga qaragandek qaray olganidagina yuzaga keladi. shunga yaqin fikrni x.otrega-i-gasset ham bildiradi: "dlya togo chtobi mi mogli sozersat danniy fakt, on doljen bit ot nas otdalen nastolko, chtobi perestal bit jivoy chastyu nashego sushestva". ko‘ramizki, ispan faylasufi faktning idrok etilishi uchun undan uzoqlashishlik va o‘sha fakt kishi borlig‘ining "jonli" a’zosi …

gina izohlasak, yanglishgan bo‘lib chiqamiz. buni ijodkor ruhiyatidan kelib chiqib, ayni paytda uning urushda va urushning uning vujudida yashayotgani bilan izohlangani to‘g‘riroq bo‘ladi. zero, urush voqealaridan uzoqlashilgani sari u haqdagi asarlarda qo‘yilgan muammolar ko‘lami ham kengayib, chuqurlashib — uning mohiyatiga tobora yaqinlashib borilgani ham yuqoridagi fikrlarni quvvatlaydi. boz ustiga, bevosita urush yillari she’r, ocherk, hikoya kabi kichik janrlarning keng ishlangani holda, urush mavzusidagi yirik epik asarlarning kamligi(keyin esa ko‘paya borgani) ham bejiz emas edi. bundan anglashiladiki, tarixiy voqealar(aytaylik, muayyan jamiyat hayotidagi bir bosqich) mohiyatining ular yuz berayotgan vaqtda badiiy idrok etilishi mahol. bu holda obyektiv kuzatish imkoniyati torayganidan asarda tendensiozlik kuchayib ("chodralik ayol", "amu", "unutilgan sohillar", "jimjitlik"), mohiyatning birmuncha chetda qolishi xavfi ortadi. ayni paytda, konkret tarixiy voqea-hodisalardan uzoqlashilgani sari ularni keng ko‘lamda badiiy idrok etishga intilish ham kuchayib boradi. xususan, sho‘ro adabiyotida urush mavzusidagi badiiy barkamol yirik epik asarlarning 6o-7o-8o-yillarda yaratilgani ham shundan. shunga o‘xshash holni oktabr inqilobi mavzusining …

‘lida ajib bir ziddiyat kuzatiladi: u kelajakka intilgani holda ortiga o‘girilib yashaydi. zero, inson faoliyati tajribasiz mumkin emas, tajriba esa har vaqt o‘tmish bilan bog‘likdir. sirasi, "hozir" tushunchasini hali anglab ulgurilmagan o‘tmish sifatida qabul qilinsayu "bugun"ning tutqich bermasligi e’tiborga olinsa, inson hayotining mazmun-mohiyati o‘tmish va kelajak qutblari orasidagina namoyon bo‘lishi anglashiladi. bu qutblar misoli magnitning qarama-qarshi qutblaridek: biri itarish, ikkinchisi tortish xususiyatiga egalar. ijodkor shaxsning o‘tmishga munosabati o‘zini anglash, anglaganida ham o‘zini o‘zgalar bilan, jamiyatu borliq bilan aloqadagi butunlikda anglash ehtiyoji bilan yuzaga keladi. albatta, mazkur fikr ko‘proq epik ijodkor uchun tegishdir, zero, lirik ijodkor hozir bilan yashaydi: u hozirdan olingan taassurotni, hozirga munosabatini, o‘zining hozir — tutqich bermas lahzalardagi mohiyatini ifodalashga intiladi. epik ijodkor esa hayotni butunlikda va o‘z hayotini uning qismi sifatida badiiy idrok etish, hayotning butunlikdagi mohiyat-mazmunini anglashu ifodalashga intiladi. hayotni butunlikda idrok etish ehtiyoji, o‘z navbatida, ijodkorning o‘z hayoti mazmun-mohiyatini anglash, "hayotimda ma’ni bormi yo yo‘qmi?" …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kecha romanining poetik xususiyatlari"

1662755906.doc αζαρ "kecha" romanining poetik xususiyatlari badiiy asarni gapga qiyoslaganda ayon bo‘ldiki, muayyan nutqiy situatsiyada aytilgan gap fenomenal hodisa bo‘lganidek, muayyan sharoitda yaratilgan badiiy asar ham betakror hodisadir. zero, har ikkisini yuzaga keltirgan obyektiv va subyektiv omillarning o‘zi betakror(konkret nutqiy sharoit, so‘zlovchining ruhiy holati)dirki, shunga ko‘ra "bir daryoga ikki bora sho‘ng‘ib bo‘lmaydi" degan qoida bu o‘rinda to‘la amal qiladi. modomiki badiiy asarda ijodiy jarayon aks etar ekan, o‘sha ijodiy jarayon kechgan konkret sharoit va shu sharoitdagi ijodkor subyekti uning tuzilishiga ta’sir qilmasligi mumkin emas. demak, konkret asarning poetik xususiyatlari haqida fikr yuritganda uni yuzaga keltirgan obyektiv va subyektiv omillarni nazardan q...

DOC format, 2.0 MB. To download "kecha romanining poetik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: kecha romanining poetik xususiy… DOC Free download Telegram