cho`lpon kichik nasriy asarlarida tagma`no qatlami

DOC 134.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662838608.doc αζαρ cho`lpon kichik nasriy asarlarida tagma`no qatlami reja: 1. badiiy asar mazmun-mohiyatini anglash 2. cho`lpon ijodiyoti 3. cho`lponning tasavvufona she`rlari 4. cho`lpon ijodiyotida shaxs erki, millat erki ("men va boshqalar") muammolarining badiiy talqini badiiy asar mazmun-mohiyatini anglashning muhim sharti unga sistem butunlik sifatida yondoshish ekanligini ko`rib o`tdik. biroq bu o`rinda boshqa bir muhim jihatni ham e`tibordan qochirmaslik lozim. modomiki badiiy asarni gap deb tushunarkanmiz, gapning mazmuni uni tashkil qilayotgan so`zlaru ularning grammatik munosabatlari bilangina belgilanmasligini unutmaslik darkor. yuqorida aytilganidek, m.baxtin badiiy asarni nutqiy jarayonning bir zanjiri deb biladi, dialogdagi replikaga tenglaydi. ma`lumki, suhbat jarayonida aytilayotgan gap mazmuni so`zlovchi shaxsi, uning ayni paytdagi ruhiy holati, suhbatdoshlar bilan o`zaro munosabati, suhbat jarayonida aytilgan boshqa gaplar, suhbatning umumiy mazmuniyu ruhiy atmosferasi kabi qator jihatlar bilan-da bog`liq. deylik, birgina "xo`p!" degan so`z-gap har bir konkret sharoitda turlicha ma`nolarni ifodalashi, hatto, konkret nutqiy sharoitda ham turlicha (ya`ni, suhbatdoshlarning har biri o`zicha) tushunilishi mumkinligi sir …

ey izvestnogo tvorcheskogo mgnoveniya, prinadlejit dushevnoy jizni avtora kak selomu. lish v predelax takogo obyektivnogo i subyektivnogo selogo i mojet sovershatsya ponimaniye", ( deb yozadi. ko`ramizki, g.gadamer konkret asar kiradigan butunlikning obyektiv (yozuvchi ijodi) va subyektiv (uning ruhiy hayoti) tomonlarini ajratadi. bizningcha, bu o`rinda uchinchi jihat — yozuvchining hayot yo`lini ham olish zarur ko`rinadi. tabiiyki, bu holda konkret asar kiradigan kontekstlar doirasi yanada kengayadi, zero, yuqoridagi uch jihatning har biri qism sifatida boshqa butunliklarga kirib boradi. aytaylik, yozuvchi hayotining konkret asar yozilgan bosqichi uning butun hayot yo`liga nisbatan qism bo`lgani holda, yozuvchining hayot yo`li to`laligicha jamiyat hayotiga nisbatan qism bo`lib qoladi. ravshanki, bu xil munosabatni yanada kengaytirib borish ham mumkin. bundan ko`rinadiki, germenevtikaning asosiy tamoyili butunni qism, qismni butun orqali tushunish ekanligini e`tiborga olsak, tushunish benihoya murakkab va intihosiz jarayondir. avvalgi bobda amin bo`ldikki, badiiy asar immanent holda ham mazmunga ega: o`quvchi modelga tayangan holda mazmunni shakllantira oladi. tabiiyki, bu …

ayotganini bilgan taqdirdagina chinakam muloqotga kirishish, unga qo`shilish yoki u bilan bahslashish imkoniyati tug`iladi. unutmaslik kerakki, ijodkor yozayotgan paytidayoq tasavvuridagi o`quvchisini bir lahza bo`lsin xayolidan nari qilmagan: unga nimalarnidir aytishni, uni nimalargadir ishontirishni istagan, u bilan qaysidir masalalarda bahslashgan. badiiy asarni o`qish chog`ida esa ijodkor bilan o`quvchining o`rni almashadi: o`quvchi reallashgani holda ijodkor uning tasavvur olamiga ko`chadi — haligi muloqot yana tiklanadi. ya`ni, muloqot asosida yaratilgan badiiy asar faqat muloqot chog`idagina yashaydi. shu ma`nodla m.baxtin: "sobitiye jizni teksta, to yest yego podlinnaya sushnost, vsegda razvivayetsya na rubeje dvux soznaniy, dvux subyektov", ( deganida to`la haqdir. modomiki badiiy asar muloqot asosida dunyoga kelar ekan, muloqot amalga oshayotgan situatsiya unga muayyan ta`sirini o`tkazadi, albatta. ma`lumki, jonli so`zlashuv jarayonida aytilgan gap har vaqt ham so`zlovchining o`yidagini ifodalayvermaydi. zero, ayrim hollarda so`zlovchi turli sabablarga ko`ra o`yidagini yashirish, munosabatini silliqlash, yumshatish zaruratini, ba`zan majburiyatini his etadi. goho esa so`zlovchi davrada shunday gapirishi mumkinki, ko`pchilik uchun …

holda badiiy asarga muallif yuklagan ma`noning anglanishida kontekstning roli benihoya ortadi. buni cho`lponning "yo`l esdaligi" nomli safarnomasi misolida ko`rib o`tishimiz mumkin. ilgari aytganimizdek, "yo`l esdaligini" faqat shartli ravishdagina safarnoma deb atashimiz mumkin. zero, uning odatdagi safarnomalardan jiddiy bir farqi bor: bunda erksevar ruhning ko`ngil tor ko`chalari bo`ylab mashaqqatli safari qalamga olinadi — real yo`l va real manzil badiiy niyat ijrosida muhim bo`lmagani uchun ham adib ularni konkretlashtirmaydi. asarni shartli ravishda bo`lsa-da safarnoma janriga mansub deyishga asos beruvchi jihatlar ham yo`q emas: konkretlashtirilmagan bo`lsa-da "yo`l" obrazining mavjudligi, uning markazida sayyoh-muallif obrazining turishi. xo`sh, nima uchun adib safarnoma janrini tanladi? mazkur savolga javob berish uchun kontekstga — cho`lpon ijodiy merosiga bir qurgina nazar solishimizga to`g`ri keladi. aytish mumkinki, hech kim makoniy va davriy o`zgarishlarni yo`lga chiqqan kishichalik o`tkir his qilmasa kerak. tabiiyki, makoniy va davriy o`zgarishlar yo`lchi ruhiyatiga-da muayyan ta`sir o`tkazadi, dunyoqarashida muayyan o`zgarishlar yasaydi. dono xalqimizning "yurgan — daryo, o`tirgan — …

"bir yozilib kelish" maqsadidagina bo`lganidan, safar chog`ida ruhiyatida boshlangan o`zgarishlar mantiqiy nihoyasiga yetmaydi. zebidan farq qilaroq, miryoqub chiqqan yo`l oldinga qarab yuradi — u hayotini o`zgartirishni niyat qilgan. ehtimol shuning uchundir, "kecha"da u ortiga, ya`ni, o`z muhitiga qaytmaydi — cho`lpon uning yo`li muayyan manzilga yetishiga ishora qiladi go`yo. o`ylaymizki, shu mulohazalarning o`ziyoq cho`lpon nasriy ijodida "yo`l" obrazi qahramonlardagi ma`naviy-ruhiy o`sish-o`zgarishning botiniy muqobili(paralleli) ekani haqidagi da`vomizni dalillaydi. shunisi ham borki, cho`lponning "yurt yo`li", "ishq yo`li", "menim yo`llarimda", "uch-to`rtta yulduz", "sozim" kabi qator she`rlarida ham yo`l motivi hozir. ularning barini umumlashtiruvchi jihat shuki, yo`lga chiqqan yo`lchi — lirik qahramonning ko`zlagan aniq manzili bor: u yo yorni istab, yo yorug` bir yulduzni ko`zlab yo`lga chiqqan; yorga yetish umidi kesilganida yoki yulduz xira tortganida yo`lchi o`rtanadi va aksincha. aytish mumkinki, cho`lpon she`riyatida "yo`l" obrazi maqsad — milliy ozodlik va taraqqiy yo`lidagi kurash ramzi sifatida talqin etiladi. bundan anglashiladiki, cho`lpon o`z ruhiyatidagi ziddiyatli kurash, o`zgarish …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "cho`lpon kichik nasriy asarlarida tagma`no qatlami"

1662838608.doc αζαρ cho`lpon kichik nasriy asarlarida tagma`no qatlami reja: 1. badiiy asar mazmun-mohiyatini anglash 2. cho`lpon ijodiyoti 3. cho`lponning tasavvufona she`rlari 4. cho`lpon ijodiyotida shaxs erki, millat erki ("men va boshqalar") muammolarining badiiy talqini badiiy asar mazmun-mohiyatini anglashning muhim sharti unga sistem butunlik sifatida yondoshish ekanligini ko`rib o`tdik. biroq bu o`rinda boshqa bir muhim jihatni ham e`tibordan qochirmaslik lozim. modomiki badiiy asarni gap deb tushunarkanmiz, gapning mazmuni uni tashkil qilayotgan so`zlaru ularning grammatik munosabatlari bilangina belgilanmasligini unutmaslik darkor. yuqorida aytilganidek, m.baxtin badiiy asarni nutqiy jarayonning bir zanjiri deb biladi, dialogdagi replikaga tenglaydi. ma`lumki, suhbat jarayonida ...

DOC format, 134.0 KB. To download "cho`lpon kichik nasriy asarlarida tagma`no qatlami", click the Telegram button on the left.

Tags: cho`lpon kichik nasriy asarlari… DOC Free download Telegram