lingvistikaning boshqa fanlar bilan munosabati. tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari

DOC 71.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1522688503_70591.doc lingvistikaning boshqa fanlar bilan munosabati. tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari reja: 1. lingvopoetika. 2. psixolingvistika. 3. etnolingvistika. 4. sotsiolingvistika. 5. mentalingvistika. 6. neyrolingvistika. 7. matematik lingvistika. 8. kognitiv lingvistika (kognitologiya). asosiy tushunchalar lingvopoetika, psixolingvistika, etnolingvistika, sotsiolingvistika, mentalingvistika, neyrolingvistika, matematik lingvistika, kognitiv lingvistika. lingvopoetika til tinglovchiga ta’sir qiladigan qudratli vosita bo‘lgani uchun tilshunoslik fani adabiyot bilan uzviy bog‘liq va bu lingvopoetika fanini yuzaga keltirgan. lingvopoetika – badiiy asarlarda qo‘llanilgan lingvistik birliklarning badiiyestetik vazifalarini, tilning konnotativ funksiyasini o‘rganadi. badiiy til keng qamrovli ob’ekt sifatida funksional darajalangan qismlarga, fragmentlarga bo‘linish xususiyatiga ega. biroq amalda ushbu ob’ektning ayrim fragmentlarigina badiiy nutq tahliliga beriladi. demak, badiiy nutq keng tushuncha bo‘lib, badiiy asar tili badiiy nutqning bir ko‘rinishi, bir fragmenti hisoblanadi. u tilning ekspressiv funksiyasini o‘z ichiga olgani uchun, til sistemasining barcha sath birliklarining badiiy-estetik funksiyasini qamrab oladi. shundan kelib chiqib, lingvopoetika fonetik poetika, leksik poetika, sintaktik poetika kabi turlarga bo‘linadi. lingvopoetikaning vazifasi ushbu sohalarni alohida-alohida o‘rganish …

gida bir tup o‘rik oppoq bo‘lib gulladi (h.olimjon) she’rida oppoq so‘zida p tovushining alohida ohang bilan takror aytilishi, qaro qoshing, qiyiq qoshing, quyuq qayrilma qoshing, qiz, qilib qatlimg‘a qasd, qilich qayrab qotil qaroshing, qiz. qafasda qalb qushin qiynab, qanot qoqmoqqa qo‘ymaysan, qarab qo‘ygin qiyokim, qalbni qizdirsin quyoshing, qiz. (e.vohidov) she’rida q tovushining takrorlanib kelishi nutqning ifodaviyligini oshirib, kuchli ta’sirchanlikni yuzaga keltirgan. leksik sathda leksemalarning ko‘chma ma’nolarda qo‘llanishi (masalan, aqlu balog‘atning shotilaridan yuksala beringiz sekundlar sayin (g‘.g‘ulom) she’ridagi shoti so‘zi bosqich ma’nosida ishlatilgan ) sintaktik sathda esa gap bo‘laklarining joylashishi, gap tarkibida bir xil bo‘laklarning takrorlanib kelishi (masalan, aziz asrimizning aziz onlari aziz odamlardan so‘raydi qadrin (g‘.g‘ulom) she’rida aziz so‘zining takror kelishi, rozimasman bir yosh tomsa ko‘zimdan, rozimasman sal rang ketsa yuzimdan, yo‘l oshsam-u, sal yashashdan adashsam, rozimasman unda tamom o‘zimdan (h.olimjon) she’rida rozimasman, sal so‘zlarining, har bahorda shu bo‘lar takror, har bahor ham shunday o‘tadi misrasida har bahor birikmasining takror …

ushbu oqim tarafdorlari o‘z e’tiborlarini tilning ichki tomoniga, jonli nutqqa, bevosita nutqiy jarayonga, so‘z va gaplarning ma’no tomoniga qaratdilar, assotsiativ psixologiya tushunchalarini va amalini kiritishga harakat qildilar. psixolingvistikaning o‘rganish ob’ektiga quyidagilar kiritilgan: · nutq faoliyatning vujudga kelish mexanizmini o‘rganish · bolalar nutqining shakllanish jarayonini o‘rganish · muayyan nutqiy vaziyatlarda so‘zlovchi bilan tinglovchi o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganish · nutqning axborot tashish funksiyasini o‘rganish va boshqarish. hozirgi kunda tilshunoslikning ushbu yo‘nalishi yanada kengaygan bo‘lib, nutqdagi inson omili, individuallik, ichki nutq va tashqi nutq masalalari keng o‘rganilmoqda. nutqiy faoliyat, ya’ni insonlarning bir-biriga axborot berish va birbiridan axborot qabul qilish jarayoni bir qancha fanlarning o‘rganish ob’ekti sanaladi. xususan, bu jarayon tilshunoslik va psixologiya fanlari tomonidan chuqur o‘rganilgan. tilshunoslik kishilar o‘rtasida asosiy aloqa vositasi bo‘lgan til va uning uning aloqa-aralashuv jarayonida voqelanuvchi nutqni bir-biridan ajratgan holda, tilning ichki tuzilishi va birliklari, ushbu birliklarning nutqiy jarayonda turlituman voqelanishi, psixolingvistikada esa “ichki tuzilish”dan “tashqi tuzilish “ (“tashqi nutq”) …

va rivojlanishida etnomadaniyat, etnopsixologik omillarni o‘rganish ehtiyoji tilshunoslikda etnolingvistika yo‘nalishini yuzaga keltirdi. etnolingvistikaning mustaqil lingvistik yo‘nalish sifatida shakllanishida amerikalik tilshunos, etnograf f.boasning xizmatlari katta bo‘lgan. u va uning izdoshlari hindular tilini tillar va madaniyatlarning o‘zaro ta’siri, bilingvizm masalalari bilan bog‘liq holda o‘rgandilar. bu yo‘nalishning ilk davrida ko‘proq etnografiya masalalari bilan shug‘ullanilgan, faqat o‘tgan asrning 20-yillaridan boshlab muammoning lingvistik tomoniga ahamiyat berilgan. masalan, alla (qo‘shiq) yoki sumalakning tarixi, mazmun-mohiyati, ular bilan bog‘liq urfodatlarning turlari etnorgafik masalalar bo‘lsa, shu so‘zlarning qo‘llanishi, turli davrlardagi variantlari, ulardagi lingvistik vositalar, shu so‘zlar bilan bog‘liq assotsiativ aloqalar masalalari masalaning lingvistik tomoni hisoblanadi. 50-yillardan boshlab tilshunoslikda semantikaga katta e’tibor qaratilishi etnolingvistika masalalariga e’tiborni yanada kuchaytirdi. turli tillardagi ijtimoiy madaniy so‘zlar (masalan, qarindosh-urug‘ nomlari, milliy realiyalar), turli etnik guruhlarda qo‘llanadigan paralingvistik vositalar, folklor materiallarini o‘rganish ham etnolingvistikaning o‘rganish ob’ektiga kiritildi. folklor materiallariga e’tibor qaratilishi til va madaniyat o‘rtasidagi aloqaning yangi turlarini ochishga imkoniyat yaratdi va etnolingvistikaning o‘rganish doirasini …

a ilmiy texnik revolyusiya tilning sotsiolingvistik va struktur o‘rganish muammolarini chuqur tahlil qilishni hayotiy zaruriyat qilib qo‘ydi. sotsial lingvistika fonologik sistema birliklaridan tortib butun til strukturasigacha bo‘lgan barcha til hodisalarini ijtimoiy shartlashgan hodisalar deb qaraydi. barcha ijtimoiy hodisalar ichida til sistemasi eng yopig‘i hisoblanadi, o‘ziga xos xususiyatlariga va murakkab strukturaga ega. jamiyat lingvistik hayotiga ilmiy-texnika revolyusiyasi ta’sirining xarakteri, tempi, ko‘lami, sohalari va xususiyliklarini aniqlash sotsiolingvistikaning eng muhim va dolzarb vazifasidir. lingvistikaning sotsiolingvistik tadqiqotlar ob’ekti bo‘lmish tomonlari - terminologik tizimlarning paydo bo‘lishi va ularni uzluksiz differensiatsiyalanishi, dunyo tillari ijtimoiy funksiyalarining notekis rivojlanish jarayonlari, hududiy dialektlarning maydalashuvi, rivojlangan tillarning ijtimoiykasbiy differensiatsiyasining tezlashuvi, leksik-semantik va stilistik sistemalarga jamiyatdagi mafkuralar ta’sirining kuchayishi kabi masalalariga ilmiy texnikaning rivojlanishi eng kuchli ta’sir ko‘rsatadi. ma’lumki, til va madaniyat, milliy til va milliy madaniyat o‘zaro chambarchas bog‘liq. til madaniyat yaratishning eng asosiy vositalaridan biri bo‘lib, u madaniyatga erishish, uni tushunish, uning turli sohalarida muloqot yuritish vositasidir. ko‘rinadiki, madaniyat …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lingvistikaning boshqa fanlar bilan munosabati. tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari"

1522688503_70591.doc lingvistikaning boshqa fanlar bilan munosabati. tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari reja: 1. lingvopoetika. 2. psixolingvistika. 3. etnolingvistika. 4. sotsiolingvistika. 5. mentalingvistika. 6. neyrolingvistika. 7. matematik lingvistika. 8. kognitiv lingvistika (kognitologiya). asosiy tushunchalar lingvopoetika, psixolingvistika, etnolingvistika, sotsiolingvistika, mentalingvistika, neyrolingvistika, matematik lingvistika, kognitiv lingvistika. lingvopoetika til tinglovchiga ta’sir qiladigan qudratli vosita bo‘lgani uchun tilshunoslik fani adabiyot bilan uzviy bog‘liq va bu lingvopoetika fanini yuzaga keltirgan. lingvopoetika – badiiy asarlarda qo‘llanilgan lingvistik birliklarning badiiyestetik vazifalarini, tilning konnotativ funksiyasini o‘rganadi. badiiy til ...

DOC format, 71.5 KB. To download "lingvistikaning boshqa fanlar bilan munosabati. tilshunoslikning zamonaviy yo‘nalishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: lingvistikaning boshqa fanlar b… DOC Free download Telegram