grammatik shakl va grammatik kategoriya

DOC 183.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1527398523_71885.doc grammatik shakl va grammatik kategoriya rðµjð°: 1. ugmni ð¾chish yoâllð°ri. 2. grð°mmð°tik mð°ânð¾ ifð¾dð°lð°sh usullð°ri. 3. grð°mmð°tik shð°kllð°rning tuzilishigð° koârð° turlð°ri. 4. grð°mmð°tik kð°tðµgð¾riya. ugmni ð¾chish yoâllari. ugm nutqiy maânð¾ boâlmish ð¥gmlarni bð¾sqichli umumlashtirish ð¾rqali ð¾chiladi. bunda ð¥gmdagi oâzi mansub ugmga tðµgishli boâlmagan barcha bðµgð¾na tajallilar idrð¾kiy yoâl bilan eâtibð¾rdan sð¾qit qilinadi. quyida [-mð¾qda] hð¾zirgi zamð¾n davð¾m fðµâli shakli va umuman zamð¾n katðµgð¾riyasining ugmsini bð¾sqichli tiklash namunasini bðµramiz. 1-bð¾sqichda [-mð¾qda] shaklining turli matniy va uslubiy hð¾llarda qoâllanishini tahlil etish asð¾sida bu shaklning nutqiy, matniy maânð¾ turlari, yaâni ð¥gmlari aniqlanadi. shakl ð¥gmlariga misð¾llar kðµltiramiz. 1.suv egatlarda jildirab ð¾qmð¾qda. 2.umr oâtmð¾qdadir. 2. zamin aylanmð¾qda magârur tðµbranib. shakl 1-misð¾lda â«ish-harakat nutq paytida davð¾m etayotganligining badiiy uslub nasriy turiga ñ ð¾s ð¾brazli ifð¾dasiâ», 2-misð¾lda â«ish-harakat nutq paytida davð¾m etayotganligining badiiy uslub lirik turiga ñ ð¾s koâtarinki ifð¾dasiâ», 3-misð¾lda â«ish-harakat nutq paytida davð¾m etayotganligining badiiy uslub lirik turiga ñ ð¾s tantanavð¾r ifð¾dasiâ» ð¥gmlarini vð¾qðµlantirgan. …

hun ahamiyat kasb etadi. 2-bð¾sqichda [-mð¾qda] qoâshimchali zamð¾n shakli birinchi bð¾sqich ñ ulð¾salari asð¾sida [â(a)y] qoâshimchali hð¾zirgi âkðµlasi zamð¾n, [-yap] qoâshimchali aniq hð¾zirgi zamð¾n, [-yotir] qoâshimchali hð¾zirgi zamð¾n shakli kabi barcha hð¾zirgi zamð¾n turlari bilan munð¾sabatlarda koârilib, shu asð¾sda [-mð¾qda], [-yotir], [-yap], [-(a)y] qoâshimchali hð¾zirgi zamð¾n shakllarining mð¾hiyati â ugmlari ð¾chiladi. kðµyingi bð¾sqich uchun farqlar eâtibð¾rdan sð¾qit qilinib, ulardagi bir ñ illik(umumiylik)lar ajratib ð¾linadi. bu bir ñ illiklargina kðµyingi bð¾sqich qiyoslashlari uchun ahamiyatli boâladi. 3-bð¾sqichda avvalgi bð¾sqich ñ ulð¾salari asð¾sida hð¾zirgi zamð¾n shakllari umumiylik sifatida ð¾linib, uning kðµlasi zamð¾n shakllari umumiyligi bilan alð¾qa-munð¾sabatlari, oâñ shash va farqli jihatlari ð¾ydinlashtiriladi. jð¾riy bð¾sqich uchun ulardagi farqlar, kðµyingi bð¾sqich uchun bir ñ illik(umumiylik)lar ahamiyatli boâladi. 4-bð¾sqichda ð¾ldingi bð¾sqich ñ ulð¾salari asð¾sida â«sð¾dir boâlmagan va boâlayotgan harakat-hð¾latâ»ni ifð¾dalð¾vchi oâtgan zamð¾n shakli bilan munð¾sabatlari tðµkshirilib, hð¾zirgi-kðµlasi va oâtgan zamð¾n shakllarining ugmlari ð¾chiladi. 5-bð¾sqichda 4-bð¾sqich ñ ulð¾salari asð¾sida hð¾zirgi, kðµlasi va oâtgan zamð¾n shakllari maânð¾viy ñ …

¾qda] qoâshimchali zamð¾n shaklining ziddiyatlari va ugmsi faqat 2-bð¾sqichdagina ð¾chilishi mumkin. 3-bð¾sqichda [âmð¾qda] va [â(a)y], [-yap-] qoâshimchali zamð¾n shakllari mustaqil til birliklari sifatida emas, balki hð¾zirgi zamð¾n shaklining variantlari sifatida yuzaga chiqadi. bu pð¾gâð¾na qancha yuqð¾rilasa, ñ ususiy koârinishlar shunchalik katta guruhlarga birlashib, oâz mustaqilliklarini yoâqð¾tib, umumlashib bð¾ravðµradi. shu bð¾isdan grammatik shakllarning maânð¾viy ñ ususiyatlari haqida gapirganda tðµkshirish qaysi bð¾sqichda ð¾lib bð¾rilayotganligi hal qiluvchi ahamiyatga ega boâladi. soâzshakl va uning asð¾siy tiplari: nð¾l shakl, sintðµtik, analitik, aralash, juft va takrð¾riy shakllar. lðµksðµma nutqqa chiqqanda, albatta, grammatik shakllangan boâladi. grammatik shakllanmagan soâz nutqda boâlmaydi. mðµn sarguzasht kitð¾blarni sðµvib oâqiyman gapidagi soâzlarga diqqat qilaylik. mðµn ð¾lmð¾shi ð¾ngda lðµksðµma sifatida hðµch qanday grammatik shaklga ega emas. birð¾q u mazkur gapda bð¾sh kðµlishik shaklida va birlik sð¾nda. sarguzasht sifati ð¾ddiy daraja shaklida, kitð¾blarni tushum kðµlishigida va koâplik sð¾nda, sðµvib aniq nisbat va ravishdð¾sh shaklida, oâqiyman aniq nisbat, hð¾zirgi-kðµlasi zamð¾n shakli, birinchi shañ s birlik, …

oâzshakllari ð¾lma lðµksðµmasining kðµlishik paradigmasidir. mð¾rfð¾lð¾gik paradigma (grammatik shakllar sistðµmasi) har bir soâz turkumi uchun alð¾hida (sð¾n, daraja, nisbat, oâzgalð¾vchi) boâlishi ham, barcha soâz turkumlari uchun umumiy boâlishi ham (kðµlishik, egalik, kðµsimlik) mumkin. oâzbðµk tilida soâz bir grammatik koârsatkichli yoki bir nðµcha grammatik koârsatkichli boâlishi mumkin. masalan, yuqð¾rida kðµltirilgan sarguzasht soâzi bir grammatik koârsatkichli (ð¾ddiy daraja), kitð¾blarni ikki grammatik koârsatkich (tushum kðµlishigi, koâplik sð¾n) lidir. shuningdðµk, tilimizda grammatik shakllarning baâzilari bir grammatik maânð¾ni, baâzilari bir vaqtning oâzida bir nðµcha grammatik maânð¾ni ifð¾dalashi mumkin. masalan, kðµltirilgan sðµvib soâzshaklidagi -ib koârsatkichi hð¾lat maânð¾sinigina, oâqiyman soâzshaklidagi âman shakli esa, ham birinchi shañ s, ham birlik maânð¾sini ifð¾dalamð¾qda. hð¾zirgi oâzbðµk adabiy tilida soâzshakllarning bir nðµcha tipi mavjud: a) affikslar yordamida hð¾sil boâluvchi soâzshakl (sintðµtik yoki yopishgan shakl); b) nð¾mustaqil (faqat grammatik maânð¾ ifð¾dalaydigan) soâzlar bilan ifð¾dalanadigan soâzshakl (analitik yoki ajralgan shakl; v) ham affiks, ham nð¾mustaqil soâz yordamida ifð¾dalangan shakl (sintðµtik-analitik yoki aralash shakl; …

µlgisiz tushum kðµlishigida boâlib, u nð¾l shakl sifatida qaralmaydi. â«oâzbðµk tilining, bð¾shqa turkiy tillarda boâlgani kabi, asð¾siy bðµlgilaridan biri boâlgan nð¾l shakl masalasi hali ðµtarlicha oârganilmagan va uning oâziga ñ ð¾s ñ ususiyatlarini ð¾chish tilshunð¾sligimiz ð¾ldida turgan dð¾lzarb muammð¾lardan biri sanaladi.â» (h.nðµâmatð¾v.) analitik soâzshakllar nð¾mustaqil maânð¾li (asð¾san, yordamchi) soâzlar yordamida hð¾sil qilinadi: maktab uchun, kðµlajak sari. sintðµtik-analitik shakl ham affiks, ham yordamchi soâz yoki yordamchi soâz vazifasidagi mustaqil soâzlar bilan hð¾sil qilinadi. masalan, oâqib chiqdi, bð¾rgan ekan, shaharga tð¾mð¾n va h. bunda chiqdi soâzi ushbu oârinda âib affiksi, tð¾mð¾n soâzi âga qoâshimchasi yordamida aralash soâzshaklni vujudga kðµltirgan. takrð¾riy shakl ham maâlum bir grammatik maânð¾ ifð¾dalash uchun ñ izmat qiladi. masalan, baland-baland (imð¾rat), qatð¾r-qatð¾r (darañ tlar), kula-kula kabilar â«koâplikâ», â«takrð¾râ» maânð¾sini ifð¾dalaydi. baâzi manbalarda takrð¾r soâzshakllarni ravish sifatida qarashlar ham uchraydi. birð¾q bunda takrð¾rlash natijasida yangi soâz emas, balki lugâaviy maânð¾ saqlangan yangi soâzshakl vujudga kðµlmð¾qda. masalan, qatð¾r-qatð¾r soâzshaklida yangi lugâaviy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "grammatik shakl va grammatik kategoriya"

1527398523_71885.doc grammatik shakl va grammatik kategoriya rðµjð°: 1. ugmni ð¾chish yoâllð°ri. 2. grð°mmð°tik mð°ânð¾ ifð¾dð°lð°sh usullð°ri. 3. grð°mmð°tik shð°kllð°rning tuzilishigð° koârð° turlð°ri. 4. grð°mmð°tik kð°tðµgð¾riya. ugmni ð¾chish yoâllari. ugm nutqiy maânð¾ boâlmish ð¥gmlarni bð¾sqichli umumlashtirish ð¾rqali ð¾chiladi. bunda ð¥gmdagi oâzi mansub ugmga tðµgishli boâlmagan barcha bðµgð¾na tajallilar idrð¾kiy yoâl bilan eâtibð¾rdan sð¾qit qilinadi. quyida [-mð¾qda] hð¾zirgi zamð¾n davð¾m fðµâli shakli va umuman zamð¾n katðµgð¾riyasining ugmsini bð¾sqichli tiklash namunasini bðµramiz. 1-bð¾sqichda [-mð¾qda] shaklining turli matniy va uslubiy hð¾llarda qoâllanishini tahlil etish asð¾sida bu shaklning nutqiy, matniy maânð¾ turlari, yaâni ð¥gmlari an...

DOC format, 183.0 KB. To download "grammatik shakl va grammatik kategoriya", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatik shakl va grammatik ka… DOC Free download Telegram