fonologiya nazariyalari

DOC 50.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1503121960_69019.doc fonologiya nazariyalari tilshunoslik tarixida tovush sistemasini o'rganish ikki davrga bo'linadi: 1. “fonema” tushunchasi paydo bo'lgunga qadar davr. by davrda fonema va tovush hamda harflar o'rtasidagi farq aniq ko'rsatilmay, tovushlar talaffuzining so'zlardagi ma'lum holatlarda etimologik o'zgarishlariga ko'proq e'tibor berilgan. 2. fonologiya nazariyalarining yuzaga kelish davri. bu davr xix asrning ikkinchi yarmidan boshlanib, xx asrda ham davom etdi. bu davrda tovush va harf hamda fonema tushunchalari o'rtasidagi farqlar oydinlashdi va keyinchalik bo'g'in, urg'u hamda intonatsiyaning tildagi funksional tomonlari o'rganila boshlandi. “fonema” tushunchasi va terminini birinchi taklif etganlar qatorida fonologiyaning asoschisi, mashhur rus va polyak olimi i.a. boduen de kurtene (1845-1929), uning talantli shogirdi n.v. krushevskiy (1851-1887), fransuz olimi p. passi, ingliz tilshunosi g. suit, shvetsariyalik taniqli tilshunos ferdinand de sossyur, rus olimi i.k. uslar kabilarning nomlari bor. shu kungacha “fonema” tushunchasiga bir qancha ta'riflar berildi, biroq termin o'zining chuqur negiziga ega bo'lganligi tufayli saqlanib kelmoqda. hozirgacha tilshunoslikda quyidagi fonologiya nazariyalari yaratildi: …

herba ko'rsatishicha, har bir nutq tovushi umuman boshqa nutq tovushlari kabi qandaydir fizik, mexanik hodisa hisoblanadi. jonli nutqda juda ko'p turli tovushlar talaffuz etiladi. bu tovushlar tildagi so'z va so'z shakllarining ma'nolarini farqlay oluvchi soni jihatdan kam bo'lgan tovush tiplariga birlashadi. bunday tovush tiplari fonemalar deyiladi. umumiy tushuncha hisoblanuvchi fonemaning yakka holda nutqda talaffuz qilinuvchi vakili fonemaning ottenkasi deb ataladi. l.v. shcherba bu ta'rifda materialistik dialektikaning umumiylik, yakkalik va alohidalik kategoriyasini fonologiyada qo'llagan. uning ilmiy qarashlaridan hozir ham rus tilshunosligida foydalanilmoqda. 3. l.v. shcherbaning shogirdlari keyinchalik rus tilshunosligida ikki fonologik oqimga bo'lindilar. bu ikki oqim bir-biriga zid bo'lmagan va faqat ilmiy baxs yordamida rus tilshunosligini rivojlantirishga katta hissa qo'shayotgan moskva va peterburg fonologiya maktablari nazariyalarini tashkil etadi. moskva fonologiya maktabining vakillari mashhur rus tilshunoslari – a.a. reformatskiy (1900-1978), p.s. kuznetsov (1899-1968), v.n. sidorov, r.i. avanesov, m.v. panov, a.m. suxotin va boshqalardir. peterburg fonologiya maktabining vakillari taniqli rus tilshunoslari – l.v. …

fonemaning vakili sifatida qaraydi. bu ikki qarash o'rtasidagi tafovutlar yana kuchli va kuchsiz pozitsiyalar munosabatida, fonemalar almashuvi, fonologik neytralizatsiya va boshqa masalalarda ko'rinadi. har ikki fonologiya maktabining nazariya va metodlari ko'pchilik tillarning fonemalar sistemasini ilmiy tadqiq etishda muvafaqqiyat bilan qo'llanib kelmoqda. 4. rossiya olimi s.i. bernshteyn tomonidan taklif etilgan fonologiya nazariyasi alohida qarashlari bilan ajralib turadi va u aniq tillarni tadqiq etishda juda kam qo'llangan. turkiy tillar fonetika va fonologiyasini yoritishda i.a. boduen de kurtene va l.v. shcherba traditsiyalariga asoslangan nazariya va metodlarni mashhur turkolog olimlar v.v. radlov (1837-1918), v.a. bogoroditskiy (1857-1941), ye.d. polivanov (1891-1938), n.k. dmitriyev (1898-1954), s.ye. malov (1880-1957) kabilar rivojlantirdilar. o'zbek tili va shevalarini o'rganishda katta xizmat qilgan yirik rus olimi ye.d. polivanov ham boduen de kurtenening talantli shogirdlaridan biri edi. ye.d. polivanov alohida fonologiya nazariyasini yaratmagan bo'lsa ham ustozining fonemaga psixologik va morfologik qarashlarini ko'proq funksional jihatdan asoslashga urundi va ularni turkiy tillari hamda boshqa ko'pgina …

moqda. praga fonologiya maktabi fonologik oppozitsiyalar klassifikatsiyasi, fonologik neytralizatsiya, korrelyasiya, fonemalarning birikmalari va boshqa qator masalalarni ilmiy tatqiq etish nazariya va metodlarni taklif etgan. bu maktabning qarashlari jahon tilshunosligida ham keng o'rin olgan. shu sababli ulardan ba'zilarini yuqorida ko'rsatib o'tildi. 2. london fonologiya maktabi va uning yirik namoyondasi d. jounz tomonidan taklif etilgan fizik (akustik) fonologiya nazariyasi (angliya). bu nazariyaga asosan fonema akustik jihatdan bir xil bo'lgan "tovushlar oilasi" hisoblanadi. 3. distributiv fonologiya nazariyasi (aqsh). by nazariyaga asosan fonema akustik jihatdan bir xil bo'lgan "tovushlar sinfi" yoki "allofonlar sinfi" deb ta'rif beriladi. 4. dixotomik fonologiya nazariyasi (aqsh) ham keng tarqalgan bo'lib, u jahon tillaridagi fonemalarni o'n ikki juft binar farqlanish belgilari asosida tasnif etish metodini taklif etdi. biroq nazariyadagi ba'zi kamchiliklar, xususan, barcha farqlanish belgilarining binar, ya'ni ikkitadan qarama-qarshilik asosida berilgani, ularni spektral analiz qilish natijalari barcha tillar uchun bir xil emasligi, terminlarning noqulay va tushunarsizligi kabi qator masalalar tuzatishlarni …

iq etishda qulay metodlarni taklif etgan bo'lmog'i lozim. adabiyotlar 1. аракин в.д. сравнительная типология английского и русского языков. м., просвещение, 1989. 2. аракин в.д. типология языков и проблема методического прогнозирования. м., высшая школа, 1989. 3. абдуазизов а.а. тилшуносликка кириш. i-қисм. фонетика ва фонология. ii-қисм. лексикология ва семасиология. грамматика. тошкент, университет, 1999. 4. абдуазизов а.а. ўзбек тили фонологияси ва морфонологияси. т., 1992. 5. абдуазизов а.а., шереметьева а.г., зализняк а.м. общее языкознание. ташкент, университет, 2004. 6. ашурова д.у. производное слово в свете коммуникативной теории языка. ташкент, фан, 1991. 7. беланин в.п. психолингвистика. м., флинта, 2003. 8. бушуй а.м. сущность языка как проблема общей лингвистики. самарканд, 2004. � qarangбодуэн де куртене: и.а.. избранные труды по общему языкознанию. т. i. м., изд. "наука", 1963, с. 41-46. � шерба л.в.. языковая система и речевая деятельность., изд. "наука", 1974, с. 132. � moskva fonologiya maktabi nazariyasi a.a. reformatskiyning "из истории отечественной фонологии. очерк, хрестоматия" kitobida (m., …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "fonologiya nazariyalari"

1503121960_69019.doc fonologiya nazariyalari tilshunoslik tarixida tovush sistemasini o'rganish ikki davrga bo'linadi: 1. “fonema” tushunchasi paydo bo'lgunga qadar davr. by davrda fonema va tovush hamda harflar o'rtasidagi farq aniq ko'rsatilmay, tovushlar talaffuzining so'zlardagi ma'lum holatlarda etimologik o'zgarishlariga ko'proq e'tibor berilgan. 2. fonologiya nazariyalarining yuzaga kelish davri. bu davr xix asrning ikkinchi yarmidan boshlanib, xx asrda ham davom etdi. bu davrda tovush va harf hamda fonema tushunchalari o'rtasidagi farqlar oydinlashdi va keyinchalik bo'g'in, urg'u hamda intonatsiyaning tildagi funksional tomonlari o'rganila boshlandi. “fonema” tushunchasi va terminini birinchi taklif etganlar qatorida fonologiyaning asoschisi, mashhur rus va polyak olimi ...

DOC format, 50.5 KB. To download "fonologiya nazariyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: fonologiya nazariyalari DOC Free download Telegram