peterburg lingvistika maktabi

DOCX 7 sahifa 24,0 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 24,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

13-ma’ruza mavzu: peterburg lingvistika maktabi reja: 1. peterburg lingvistik maktabining asoschilari 2. akademik l. v. shcherbaning ilmiy merosi 3. a.a.shaxmatovning peterburgda filologiyaning rivojlanishi uchun qo‘shgan hissasi bu maktabning shakllanishida a. x. vostokov, i.i.sreznevskiy, a. i. sobolevskiy, i. v. yagich, a. a. shaxmatov, l. v. shcherba, b. a. larin, v. v. radlov kabilarning xizmati kattadir. i. a. boduen de kurtene peterburgdagi faoliyati davrida l.v.shcherba kabi shogirdlar etishtirdi. akademik l. v. shcherbaning ilmiy merosi tilshunoslikning turli sohalariga doir ko‘p sonli asarlardan iborat. u yirik fonetist sifatida mashhur bo‘ldi. u boduen de kurtene nazariyasidan farqli ravishda o‘zining fonema nazariyasini yaratdi. bu nazariyaga ko‘ra, fonema so‘z va uning shakllarini differentsiatsiya qilish qobilyatiga ega bo‘lgan tovush tilidir. bu tovush, ya’ni fonema umumiylikni hosil qilish bilan birga nutqda juz’iylik, xususiylik hosil qilib reallashadi. uningcha, fonemani so‘z va uning shakllarini farqlovchi tovush tiplari deb emas, balki morfemalarning tovush qobig‘ini farqlovchi tovush tiplari deb atash to‘g‘riroq bo‘ladi. akademik …

2 / 7

fe’l, sifat, ravish. 2. mustaqil ma’nosi bo‘lmagan so‘zlar: olmosh, son, olmoshdan tug‘ilgan ravishlar. z. yordamchi so‘zlar: old ko‘makchi, bog‘lovchi, prefiks, yuklama. 4. so‘zlarning ekvivalenti bo‘lgan undovlar. a. a. shaxmatov so‘zning grammatik shakliga quyidagilarni kiritadi: 1)otlarning songa ko‘ra o‘zgarishi va kelishiklar bilan turlanishi; 2)sifatlarning grammatik jinsi, soni, kelishiklar bilan turlanishi, sifat darajalari; 3)olmoshlardagi shaxs-son va grammatik jinsga ko‘ra o‘zgarish; 4)fe’llardagi shaxs-son, zamon, mayl, nisbat, tur, infinitiv, sifatdosh, ravishdoshga ko‘ra o‘zgarishlar. a. a. shaxmatov tilni o‘rganish sintaksisga asoslanib olib borilishi kerak, degan fikrda edi. bu fikrlarni «rus tili sintaksisi» nomli mashhur asarida bayon qilgan. u so‘z turkumlarini sintaksisga ko‘chirib, morfologiyaga so‘z shakllarinigina qoldiradi. xx asr rus tilshunosligida turli oqim va yo‘nalishlar mavjud edi. ular o‘zlarining ilmiy tekshirish ishlarini turli nazariy qarashlar asosida davom ettirdilar. 2-30- yillardagi rus tilshunosligida quyidagi yo‘nalishlar va nazariy qarashlar mavjud edi. 1. katta bir guruh tilshunos olimlar u yoki bu darajada moskva va qozon lingvistik maktabi traditsiyalarini davom …

3 / 7

shakllantirishda ancha xizmat qilgandir. a.m.peshkovskiy (1878-1933) o‘zining tilshunoslikka doir qarashlarining fundamentini f.fortunatov va a.a.potebnyadan olganligini ta’kidlaydi. u tilni o‘rganishda ustozlari izidan borib rus tilining turli sohalari haqida nazariy fikrlarni bayon etadi. uningcha, biror narsaga ta’rif berganda uning tashqi tomonini emas, mohiyatini hisobga olish kerak deydi. masalan, so‘z morfemalarning yig‘indisi, so‘z birikmalarining yig‘indisi deb tar’riflash mohiyatini ochib bera olmaydi. a.m.peshkovskiy rus tili grammatikasining idealizm bilan materializmni birga qo‘shgan eklektik sistemani yaratdi. u sintaktik hodisalarni sub’ektiv-psixologik nuqtai nazardan talqin qildi. bu fikrlar uning mashhur asari «ilmiy yoritilgan rus tili sintaksisi» (1914)da bayon etilgan. u til taraqqiyoti haqida to‘xtalib, til taraqqiyotida sakrash hodisasi yo‘q, deydi. a.m.peshkovskiy faqat rus tili sintaksisi sohasidagina ish olib bormasdan, uintonatsiya, urg‘u, orfografiya, metodika, stilistika sohasida ham samarali ishlagan. rus tilshunosligi taraqqiyotida samarali ishlagan olimlardan yana biri g.o.vinokurdir (1896-1945). g.v.vinokur tilshunoslik va adabiyotshunoslik sohasida samarali ish olib borib til bilan adabiyotni birlashtirishga harakat qildi. rus tilida so‘zlarning yasalishi, rus …

4 / 7

ari tomonidan yaratilgan nazariyalarga qarshi kurashib qiyosiy-tarixiy tilshunoslikni rivojlantirishga o‘z hissasini qo‘shgan. bunda u ma’lum faktlarni mladogrammatiklar kabi keltirish bilan cheklanmaydi, balki har bir taraqqiyotni kuzatishga harakat qiladi. e.d.polivanov umumiy tilshunoslik masalalari bilan ham shug‘ullanib, matematik lingvistika haqida ham o‘z nazariy xulosalarini aytgan. e.d.polivanov dastlabki ishlarida til hodisalarini psixologik nuqtai nazardan, keyinchalik tilni ijtimoiy hodisa deb qaraydi. lekin u fonologiyani psixofonetika deb nomlaydi. fonemaning fakultativ variantlari va kombinator variantlari orasidagi o‘zaro munosabatlarni aniqladi, bir fonemaning ikki fonemaga parchalanishi (divergentsiya) va ikki fonemaning o‘zaro bir-biriga o‘xshab qolishi yoki bita fonema bo‘lib ketishi (konvergentsiyasi) nazariyalarini ishlab chiqdi. u morfemani ikki turga leksik (o‘zak) va formal (grammatik) turlarga ajratadi. e.d.polivanov frazeologiyani tilshunoslikning alohida bo‘limi deb hisoblashni tavsiya etadi. uni leksikologiyaga ham sintaksisga ham kiritmaydi. u bir qancha tillarning qiyosiy grammatikalarini yaratdi. jumladan 1933 yilda «rus tilining o‘zbek tili bilan qiyoslashgan grammatikasi» degan asar yozgan. rus tilshunosligini taraqqiy ettirishda akademik l.herba (1880-1944)ning xizmatlari kattadir. …

5 / 7

etadi. nutq faoliyati, til materiali, til sistemasi. l.v.shcherbaning bu fikrlari «rus tilidagi so‘z turkumlari haqida» (1928) degan kitobida o‘z ifodasini topgan. sistema deganda u so‘zlar qatorining grammatik qonun qoidalar asosida biriktirilgan so‘zlarni tartibga keltiruvchi grammatik formalarni tushunadi. l.v.shcherba so‘zlarning leksik-grammatik turlari nazariyasini yaratdi. bunda u grammatikaning quyidagicha taqsimotini beradi: 1. so‘z yasovchilar haqida qoida. 2. forma yasovchilar haqida qoida. 3. aktiv va passiv sintaksisi haqida qoida 4. fonetika. 5. leksik va grammatik kategoriyalar haqida qoida. l.v.shcherba fonetika, fonologiya va fonema nazariyasi haqida ham qimmatli fikrlar bildirgan. fonema nazariyasi uning «frantsuz tili fonetikasi» kitobida bayon etilgan. uning fonema haqidagi kontseptsiyasi keyinchalik shogirdlari l.r.zinder, m.i.matusevich tomonidan davom ettirildi. rus tilshunosligi taraqqiyotida v.v.vinogradovning katta hissasi bor. u badiiy til, stilistika, til tarixi, morfologiya, sintaksis, frazeologiya, leksikologiya sohasida arzirli ishlar qilgan. u «badiiy adabiyot tili haqida» (1959) nomli yirik tadqiqotchi bilan badiiy adabiyot tilini filologiya fanining mustaqil tarmog‘i sifatida asoslab berdi. v.v.vinogradovning morfologiya sohasida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"peterburg lingvistika maktabi" haqida

13-ma’ruza mavzu: peterburg lingvistika maktabi reja: 1. peterburg lingvistik maktabining asoschilari 2. akademik l. v. shcherbaning ilmiy merosi 3. a.a.shaxmatovning peterburgda filologiyaning rivojlanishi uchun qo‘shgan hissasi bu maktabning shakllanishida a. x. vostokov, i.i.sreznevskiy, a. i. sobolevskiy, i. v. yagich, a. a. shaxmatov, l. v. shcherba, b. a. larin, v. v. radlov kabilarning xizmati kattadir. i. a. boduen de kurtene peterburgdagi faoliyati davrida l.v.shcherba kabi shogirdlar etishtirdi. akademik l. v. shcherbaning ilmiy merosi tilshunoslikning turli sohalariga doir ko‘p sonli asarlardan iborat. u yirik fonetist sifatida mashhur bo‘ldi. u boduen de kurtene nazariyasidan farqli ravishda o‘zining fonema nazariyasini yaratdi. bu nazariyaga ko‘ra, fonema so‘z va uning shaklla...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (24,0 KB). "peterburg lingvistika maktabi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: peterburg lingvistika maktabi DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram